Την επέκταση των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα μικρά νησιά όλης της χώρας και τη δημιουργία μηχανισμού επιστροφής φορολογικών εσόδων στις τοπικές κοινωνίες μεγαλύτερων νησιών προτείνει η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, με τροπολογία που κατέθεσε στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής «Ενίσχυση λειτουργίας Οργανισμών Λιμένων και λοιπές διατάξεις».

Η τροπολογία, με ημερομηνία 7 Οκτωβρίου 2026, προβλέπει έναρξη εφαρμογής των προτεινόμενων ρυθμίσεων από την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον ψηφιστεί.

Μείωση κατά 30% για όλα τα νησιά έως 3.100 κατοίκους

Με το πρώτο άρθρο προτείνεται να επεκταθεί η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ κατά 30% σε όλα τα νησιά της ελληνικής επικράτειας με πληθυσμό έως 3.100 κατοίκους, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή, ανεξάρτητα από τη διοικητική περιφέρεια στην οποία ανήκουν.

Η επέκταση εντάσσεται στο πλαίσιο του άρθρου 26 του Κώδικα ΦΠΑ και διατηρεί τους προβλεπόμενους όρους και προϋποθέσεις εφαρμογής. Παράλληλα, η προτεινόμενη διάταξη διατηρεί την πρόβλεψη της παραγράφου 4Α για μειωμένους συντελεστές στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, στη Σαμοθράκη και στα Δωδεκάνησα με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους.

Στην αιτιολογική έκθεση, το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι οι γεωγραφικές και πληθυσμιακές διαφοροποιήσεις αφήνουν εκτός στήριξης νησιά που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα, όπως το αυξημένο μεταφορικό κόστος, η εξάρτηση από ακτοπλοϊκές και αεροπορικές συνδέσεις και η περιορισμένη πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες.

Ειδικός λογαριασμός για χρηματοδότηση έργων στα μεγαλύτερα νησιά

Το δεύτερο άρθρο αφορά τα νησιά με πληθυσμό έως 130.000 κατοίκους που δεν υπάγονται στη μείωση των συντελεστών ΦΠΑ, βάσει των παραγράφων 4 ή 4Α του άρθρου 26.

Για αυτά προτείνεται να αποδίδεται κάθε χρόνο ποσό ίσο με τη διαφορά μεταξύ των εσόδων ΦΠΑ από τις επιλέξιμες συναλλαγές και των εσόδων που θα προέκυπταν από τις ίδιες συναλλαγές εάν εφαρμόζονταν συντελεστές μειωμένοι κατά 30%.

Τα χρήματα θα κατευθύνονται σε Ειδικό Λογαριασμό Νησιωτικής Αντιστάθμισης ΦΠΑ στην Τράπεζα της Ελλάδος, με ξεχωριστές λογιστικές μερίδες ανά νησί ή νησιωτικό δήμο. Ο λογαριασμός θα παρακολουθείται από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και τα ποσά θα αποδίδονται από την ΑΑΔΕ.

Οι πόροι προβλέπεται να διατίθενται αποκλειστικά για έργα και δράσεις που εξυπηρετούν τους κατοίκους και τις τοπικές κοινότητες του αντίστοιχου νησιού. Πρόκειται για χρηματοδότηση τοπικών υποδομών και υπηρεσιών μέσω του ειδικού λογαριασμού, χωρίς να προβλέπεται ατομική επιστροφή ΦΠΑ στους καταναλωτές.

Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, προτεραιότητα θα δίνεται σε παρεμβάσεις που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την ανθεκτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και στην αντιμετώπιση των πιέσεων που προκαλεί η έντονη τουριστική εποχικότητα στις υποδομές και στο περιβάλλον.

Η μεθοδολογία υπολογισμού, η διαδικασία απόδοσης των χρημάτων, τα κριτήρια κατανομής στους δήμους και οι επιλέξιμες δαπάνες προτείνεται να καθοριστούν με κοινή απόφαση των υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

Αναλυτικά το κείμενο της τροπολογίας έχει ως εξής:

Στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής  «Ενίσχυση λειτουργίας Οργανισμών Λιμένων και λοιπές διατάξεις»

Θέμα: Επέκταση της μείωσης των συντελεστών ΦΠΑ σε όλα τα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας με πληθυσμό έως 3.100 κατοίκους και θέσπιση μηχανισμού αντισταθμιστικής απόδοσης εσόδων ΦΠΑ στα υπόλοιπα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας με πληθυσμό έως 130.000 κατοίκους

Αιτιολογική Έκθεση

Με το άρθρο 26 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ν. 5144/2024, Α΄ 162) προβλέπεται ειδικό καθεστώς μειωμένων κατά τριάντα τοις εκατό (30%) συντελεστών Φ.Π.Α. για συγκεκριμένες νησιωτικές περιοχές της χώρας. Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρ. 4Α του άρθρου 26, οι μειωμένοι συντελεστές εφαρμόζονται στα νησιά της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, στη Σαμοθράκη και στα νησιά του νομού Δωδεκανήσου, εφόσον ο πληθυσμός τους, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή, δεν υπερβαίνει τις είκοσι χιλιάδες (20.000) κατοίκους.

Το ειδικό καθεστώς μειωμένων συντελεστών Φ.Π.Α. για τη νησιωτική χώρα αποτελεί διαχρονικά αναγνώριση των ιδιαίτερων συνθηκών των ελληνικών νησιών και της ανάγκης αντιστάθμισης του αυξημένου κόστους διαβίωσης και οικονομικής δραστηριότητας στις νησιωτικές περιοχές. Η εν λόγω επιταγή για ειδική μέριμνα για τις νησιωτικές περιοχές επιβάλλεται άλλωστε από το άρθρο 101 παράγραφος 4 του Συντάγματος, που ορίζει ότι ο κοινός νομοθέτης και η Διοίκηση, όταν δρουν κανονιστικά, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών και ορεινών περιοχών, μεριμνώντας για την ανάπτυξή τους.

Το ΠΑΣΟΚ, αναγνωρίζοντας έμπρακτα τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικής Ελλάδα, ήδη από το 1987, κατά την εισαγωγή του νέου συστήματος Φ.Π.Α, θεσμοθέτησε μειωμένους συντελεστές για τα Δωδεκάνησα, μέτρο που στη συνέχεια επεκτάθηκε σχεδόν σε ολόκληρο το Αιγαίο. Το καθεστώς αυτό αποτέλεσε επί δεκαετίες ένα ουσιαστικό μέτρο νησιωτικής πολιτικής, έως ότου καταργήθηκε σταδιακά από το 2015, στο πλαίσιο των δημοσιονομικών δεσμεύσεων της χώρας με το τρίτο Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής. Από το 2021 και μετά, οι μειωμένοι συντελεστές Φ.Π.Α. σταδιακά επανήλθαν για ορισμένα νησιά του Αιγαίου, χωρίς ωστόσο να αποκατασταθεί πλήρως το προϊσχύον ειδικό καθεστώς που είχε διαμορφωθεί για τη νησιωτική χώρα.

Ως εκ τούτου, η υφιστάμενη ρύθμιση διατηρεί σημαντικές γεωγραφικές και πληθυσμιακές διαφοροποιήσεις μεταξύ νησιών που αντιμετωπίζουν, ανεξαρτήτως διοικητικής υπαγωγής, τα ίδια μόνιμα διαρθρωτικά μειονεκτήματα της νησιωτικότητας.

Η γεωγραφική ασυνέχεια με την ηπειρωτική χώρα, το αυξημένο κόστος μεταφοράς προσώπων και αγαθών, η εξάρτηση από τις θαλάσσιες και αεροπορικές συνδέσεις, η περιορισμένη πρόσβαση σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές, καθώς και οι έντονες εποχικές διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας επιβαρύνουν σταθερά το κόστος διαβίωσης των κατοίκων και το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων στα νησιά.

Για τους λόγους αυτούς:

Με το άρθρο 1 της προτεινόμενης ρύθμισης διευρύνεται, από την 1η Ιανουαρίου 2027, το πεδίο εφαρμογής της μείωσης των συντελεστών Φ.Π.Α. κατά τριάντα τοις εκατό (30%), ώστε αυτή να καταλαμβάνει όλα τα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας με μόνιμο πληθυσμό έως τρεις χιλιάδες εκατό (3.100) κατοίκους, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή. Η εφαρμογή της μείωσης εξακολουθεί να υπόκειται στους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 26 του Κώδικα Φ.Π.Α., ώστε η επέκταση του μέτρου να εντάσσεται στο ήδη υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο.

Με το άρθρο 2 της ρύθμιση προτείνεται ακόμα, για λόγους δικαιότερης μεταχείρισης των νησιωτικών περιοχών και ισόρροπης ανάπτυξης της χώρας, η θέσπιση ενός μηχανισμού αντισταθμιστικής απόδοσης εσόδων Φ.Π.Α. για τα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας με πληθυσμό άνω των 3.100 κατοίκων και έως 130.000 κατοίκους, τα οποία δεν καταλαμβάνονται από το πεδίο εφαρμογής της παρ. 4Α του άρθρου 26 του Ν.5144/2024, ώστε να στηριχθεί το σύνολο της νησιωτικής χώρας που αντιμετωπίζει οικονομικές και αναπτυξιακές προκλήσεις.

Σε αυτόν πιστώνεται ποσό ίσο με τη διαφορά μεταξύ των εσόδων Φ.Π.Α. που προκύπτουν από τις συναλλαγές επί αγαθών και υπηρεσιών οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού και των εσόδων Φ.Π.Α. που θα προέκυπταν από τις ίδιες συναλλαγές εάν εφαρμόζονταν σε αυτές μειωμένοι κατά τριάντα τοις εκατό (30%) συντελεστές,  σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις του άρθρου 26 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας.

Μέσω του λογαριασμού τα ποσά της αντισταθμιστικής απόδοσης θα επιστρέφουν στις νησιωτικές τοπικές κοινωνίες και θα διατίθενται, με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια, για τη χρηματοδότηση και αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών και υπηρεσιών. Οι πόροι θα κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε έργα και δράσεις που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την ανθεκτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών. Η εν λόγω ρύθμιση αναγνωρίζει το ιδιαίτερο δημοσιονομικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα της τουριστικής δραστηριότητας στα νησιά και διασφαλίζει ότι ποσό αντίστοιχο προς τη διαφορά μεταξύ των πράγματι εισπραττόμενων εσόδων Φ.Π.Α. και εκείνων που θα προέκυπταν με εφαρμογή μειωμένων κατά 30% συντελεστών επιστρέφει στις τοπικές κοινωνίες, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση των υποδομών των νησιών και στο αντιστάθμισμα των πιέσεων που προκαλεί η έντονη εποχικότητα στους κατοίκους και στο περιβάλλον.

Η επιλογή των ανωτέρω πληθυσμιακών κριτηρίων αποσκοπεί στη θέσπιση ενός ενιαίου, αντικειμενικού και οριζόντιου κανόνα εφαρμογής, ανεξάρτητου από τη διοικητική περιφέρεια στην οποία υπάγεται κάθε νησί. Με τον τρόπο αυτό αίρονται διαφοροποιήσεις μεταξύ νησιών που απορρέουν αποκλειστικά από τη γεωγραφική ή διοικητική τους ένταξη, ενώ η μορφή της παρέμβασης διαφοροποιείται, με άμεση εφαρμογή μειωμένων συντελεστών στα μικρότερα νησιά και αντισταθμιστική απόδοση πόρων στις τοπικές κοινωνίες των μεγαλύτερων νησιών που εμπίπτουν στο προβλεπόμενο πληθυσμιακό όριο.

Τροπολογία – Προσθήκη

Στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής  «Ενίσχυση λειτουργίας Οργανισμών Λιμένων και λοιπές διατάξεις»

Άρθρο 1

Επέκταση της μείωσης των συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά με πληθυσμό έως 3.100 κατοίκους – Τροποποίηση παρ. 4Α άρθρου 26 ν. 5144/2024

Στην παρ. 4Α του άρθρου 26 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ν. 5144/2024, Α΄ 162), μετά το πρώτο εδάφιο, προστίθεται εδάφιο και η παρ. 4Α διαμορφώνεται ως εξής:

«4Α. Μειώνονται κατά τριάντα τοις εκατό (30%) οι συντελεστές Φ.Π.Α. στα νησιά της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου (Σαμοθράκη) και του νομού Δωδεκανήσου, εφόσον έχουν πληθυσμό, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή, έως είκοσι χιλιάδες (20.000) κατοίκους.
Οι συντελεστές Φ.Π.Α. μειώνονται κατά τριάντα τοις εκατό (30%) και στα λοιπά νησιά της Ελληνικής Επικράτειας, εφόσον έχουν πληθυσμό, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή, έως τρεις χιλιάδες εκατό (3.100) κατοίκους.
Η μείωση αφορά σε αγαθά για τα οποία συντρέχουν αναλόγως οι προϋποθέσεις της περ. β) της παρ. 4.»

Άρθρο 2

Μηχανισμός αντισταθμιστικής απόδοσης εσόδων Φ.Π.Α. στα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας με πληθυσμό έως 130.000 κατοίκους

1. Για τα νησιά της Ελληνικής Επικράτειας, με πληθυσμό έως εκατόν τριάντα χιλιάδες (130.000) κατοίκους, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη απογραφή, τα οποία δεν υπάγονται στη μείωση των συντελεστών Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) κατά τριάντα τοις εκατό (30%) κατ’ εφαρμογή των παρ. 4 ή 4Α του άρθρου 26 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ν. 5144/2024, Α΄ 162), αποδίδεται κατ’ έτος ποσό ίσο με τη διαφορά μεταξύ:

α) των εσόδων από Φ.Π.Α. που προκύπτουν από συναλλαγές επί αγαθών για τα οποία συντρέχουν αναλόγως οι προϋποθέσεις της περ. β΄ της παρ. 4 και επί υπηρεσιών της παρ. 5 του άρθρου 26 του Κώδικα Φ.Π.Α., και

β) των εσόδων από Φ.Π.Α. που θα προέκυπταν από τις ίδιες συναλλαγές, εάν εφαρμόζονταν σε αυτές συντελεστές Φ.Π.Α. μειωμένοι κατά τριάντα τοις εκατό (30%), σύμφωνα με τις διατάξεις των παρ. 4Α, 4Β, 5 και 6 του άρθρου 26 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας.

2. Συνιστάται στην Τράπεζα της Ελλάδος, υπό το Σύστημα Λογαριασμών Θησαυροφυλακίου, Ειδικός Λογαριασμός Νησιωτικής Αντιστάθμισης Φ.Π.Α., στον οποίο τηρούνται διακριτές λογιστικές μερίδες ανά νησί ή νησιωτικό Δήμο. Ο λογαριασμός παρακολουθείται από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και σε αυτόν αποδίδεται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων το ποσό που προκύπτει σύμφωνα με την παρ. 1. Τα ποσά που τηρούνται στις διακριτές λογιστικές μερίδες διατίθενται αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση δράσεων και έργων που εξυπηρετούν τις ανάγκες των κατοίκων και των τοπικών κοινοτήτων του αντίστοιχου νησιού.

3. Για τον προσδιορισμό του ποσού της παρ. 1 λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία που τηρούνται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, καθώς και κάθε άλλο διαθέσιμο διοικητικό ή φορολογικό στοιχείο που επιτρέπει την κατά το δυνατόν ακριβέστερη γεωγραφική κατανομή των φορολογητέων συναλλαγών και των αντίστοιχων εσόδων Φ.Π.Α. ανά νησί.

4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής καθορίζονται:

α) η μεθοδολογία υπολογισμού της διαφοράς της παρ. 1,

β) τα φορολογικά, διοικητικά και στατιστικά δεδομένα που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της,

γ) ο χρόνος και η διαδικασία προσδιορισμού και απόδοσης των σχετικών ποσών,

δ) ο τρόπος τήρησης και διαχείρισης του Ειδικού Λογαριασμού και των διακριτών λογιστικών μερίδων της παρ. 2,

ε) τα κριτήρια και η διαδικασία κατανομής των ποσών στους οικείους δήμους και διάθεσής τους για τις ανάγκες των δημοτικών κοινοτήτων κάθε νησιού,

στ) οι επιλέξιμες κατηγορίες δράσεων και δαπανών, ο τρόπος διάθεσης και παρακολούθησης των πόρων, καθώς και η διαδικασία ελέγχου της αξιοποίησής τους,

ζ) ο τρόπος διόρθωσης ή εκκαθάρισης διαφορών που προκύπτουν μετά την οριστικοποίηση των φορολογικών στοιχείων και

η) κάθε άλλο ειδικότερο, τεχνικό ή διαδικαστικό θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.

Άρθρο 3

Έναρξη ισχύος

Η ισχύς των διατάξεων του παρόντος αρχίζει από την 1η Ιανουαρίου 2027.