Με την κατάθεση ενός δάφνινου στεφανιού στο Μνημείο Ηρώων στα Τσαμάκια, οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας τίμησαν την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2026 τη συμπλήρωση 82 χρόνων από την απελευθέρωση της Λέσβου από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής. Η συμβολική πράξη απέδωσε φόρο τιμής στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους, αναδεικνύοντας παράλληλα την ευθύνη διατήρησης της ιστορικής μνήμης.

Η επέτειος αποτέλεσε και αφορμή για να επανέλθει στο προσκήνιο μια εκκρεμότητα που αφορά την τιμή στους εκτελεσμένους. Σύμφωνα με τον σύλλογο, εδώ και περίπου έναν χρόνο παραμένει στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Μυτιλήνης για την απόδοση των ονομάτων εννέα εκτελεσμένων σε δρόμους της πόλης.

Σαράντα μήνες Κατοχής και 42 ονόματα στη μαρμάρινη στήλη

Όπως υπενθυμίζουν οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας, η γερμανική Κατοχή στη Λέσβο ξεκίνησε την Κυριακή 4 Μαΐου 1941 και ολοκληρώθηκε το πρωινό της Κυριακής 10 Σεπτεμβρίου 1944, έπειτα από 40 μήνες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν, κατά τη διάρκειά της πραγματοποιήθηκαν στο νησί 17 επίσημες εκτελέσεις με 42 θύματα. Τα ονόματά τους αποτυπώνονται στη μαρμάρινη αναθηματική στήλη δίπλα στο μνημείο, διατηρώντας ορατή τη σύνδεση του χώρου με τους ανθρώπους που στάθηκαν απέναντι στα ναζιστικά εκτελεστικά αποσπάσματα.

Στην ανακοίνωσή τους, τα επιβλητικά πεύκα στα Τσαμάκια περιγράφονται ως σιωπηλοί μάρτυρες των εκτελέσεων. Με τη φράση «Ποτέ από χρέος μη κινούντες…», ο σύλλογος αποτίει φόρο τιμής στη στάση και στη θυσία των εκτελεσμένων.

Τόπος μνήμης και υπενθύμισης απέναντι στον ναζισμό

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας επισημαίνουν ότι τα Τσαμάκια αποτελούν, και επίσημα από το 2017, «Μαρτυρικό Τόπο Ιστορικής Μνήμης». Υπογραμμίζουν ότι ο σεβασμός στον χώρο συνδέεται με τη γνώση της ιστορίας του και με τη διαρκή υπενθύμιση των εγκλημάτων του ναζισμού.

Το μήνυμα της παρέμβασής τους είναι ότι η απόδοση τιμής αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από τη διαφύλαξη της μνήμης και τη μεταφορά της στις επόμενες γενιές. Σε αυτό το πνεύμα, επικαλούνται τη φράση που αποδίδουν στον επιζώντα του Ολοκαυτώματος Ελί Βιζέλ, «Ο δήμιος σκοτώνει πάντα δυο φορές, τη δεύτερη με τη λήθη».

Σε εκκρεμότητα η ονοματοδοσία εννέα δρόμων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Μυτιλήνης να δοθούν σε δρόμους των περιοχών Νεάπολης, Βαρειάς, Βίγλας και Ακρωτηρίου τα ονοματεπώνυμα εννέα εκτελεσμένων, οι οποίοι δεν είχαν συμπεριληφθεί σε παλαιότερη απόφαση του 2001.

Κατά τον σύλλογο, η απόφαση παραμένει εδώ και περίπου έναν χρόνο σε εκκρεμότητα στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Με την παρέμβασή του ζητά να ολοκληρωθεί η διαδικασία, θέτοντας το ερώτημα πόσα ακόμη χρόνια θα χρειαστούν για να αποδοθεί η συγκεκριμένη τιμή στους εννέα εκτελεσμένους.

Η αναφορά αυτή προσδίδει στη φετινή επέτειο και ένα συγκεκριμένο αίτημα προς τη διοίκηση, ώστε η αναγνώριση της θυσίας τους να αποκτήσει θέση και στην καθημερινή ζωή της πόλης, μέσα από τα ονόματα των δρόμων της.