Ένα από τα πιο ιστορικά και αναγνωρίσιμα σημεία της Μυτιλήνης ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά τις πόρτες του. Το «Κρυστάλ», που επί δεκαετίες αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική ζωή της πόλης, μπαίνει πλέον σε τροχιά επαναλειτουργίας, με ορίζοντα την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η εξέλιξη αυτή προέκυψε έπειτα από τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι της Παρασκευής, 28 Αυγούστου, ανάμεσα στον Αντιπεριφερειάρχη Οικονομικών, Δημήτρη Καλλία, και τον Διευθύνοντα Σύμβουλο του Ομίλου Πειραιώς, Χρήστο Μεγάλου.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η αξιοποίηση του ιστορικού «Κρυστάλ» στην προκυμαία της Μυτιλήνης, το οποίο ανήκει ιδιοκτησιακά στην Τράπεζα Πειραιώς. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία για τη μίσθωση του χώρου από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, με ημερομηνία έναρξης την 1η Ιανουαρίου 2027.

Καφενείο και χώρος προβολής της λεσβιακής παραγωγής

Η νέα λειτουργία του «Κρυστάλ» σχεδιάζεται με τρόπο που θα συνδέει την ιστορική φυσιογνωμία του κτιρίου με έναν σύγχρονο αναπτυξιακό ρόλο.

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο ορίζει ότι ο χώρος πρέπει να διατηρήσει τη χρήση του ως παραδοσιακό καφενείο. Για τον λόγο αυτό, ένα τμήμα του προβλέπεται να λειτουργήσει ξανά ως καφενείο, κρατώντας ζωντανό τον χαρακτήρα που το έκανε γνωστό σε πολλές γενιές Μυτιληνιών.

Παράλληλα, ένα δεύτερο τμήμα σχεδιάζεται να μετατραπεί σε χώρο παρουσίασης και προβολής τοπικών προϊόντων. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια μόνιμη «βιτρίνα» της παραγωγής της Λέσβου και συνολικά του Βορείου Αιγαίου, όπου θα αναδεικνύονται προϊόντα με ισχυρή τοπική ταυτότητα, όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, το ούζο, το κρασί, το μέλι και άλλα προϊόντα της αγροδιατροφικής και μεταποιητικής δραστηριότητας των νησιών.

Στην Περιφέρεια εξετάζεται ακόμη το ενδεχόμενο να στεγαστεί μέσα στο ιστορικό κτίριο και το γραφείο της Αντιπεριφέρειας Προώθησης Τοπικών Προϊόντων. Εφόσον η σκέψη αυτή προχωρήσει, το «Κρυστάλ» θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν σταθερό κόμβο προβολής της νησιωτικής παραγωγής, επαφής με επιχειρήσεις και παραγωγούς, αλλά και ενημέρωσης των επισκεπτών.

Από τις συζητήσεις στη συμφωνία

Η συμφωνία αποτελεί συνέχεια των επαφών που είχαν ξεκινήσει το προηγούμενο διάστημα μεταξύ της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και της Τράπεζας Πειραιώς.

Όπως είχε αποκαλύψει σε προηγούμενο ρεπορτάζ το «Ν», οι συζητήσεις βρίσκονταν ήδη σε προχωρημένο στάδιο, με βασικό προσανατολισμό τη λειτουργία εκθετηρίου τοπικών προϊόντων και την παράλληλη διατήρηση της ιστορικής χρήσης του κτιρίου ως καφενείου.

Η συνάντηση του Δημήτρη Καλλία με τον Χρήστο Μεγάλου φαίνεται ότι ξεκλείδωσε το επόμενο βήμα, μετατρέποντας τις προηγούμενες διερευνητικές επαφές σε συγκεκριμένη συμφωνία για την έναρξη της μίσθωσης.

Η καθοριστική παρέμβαση του Νίκου Σηφουνάκη

Καθοριστικό ρόλο στη διάσωση της φυσιογνωμίας του «Κρυστάλ» και του διπλανού «Πανελληνίου» διαδραμάτισε ο Νίκος Σηφουνάκης. Όταν, στη δεκαετία του 1980, η Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδας αγόρασε τα κτίρια με σκοπό να τα μετατρέψει σε τραπεζικό κατάστημα, υπήρξε σοβαρός κίνδυνος να χαθεί ο ιστορικός τους χαρακτήρας.

Το 1986, έπειτα από πρόταση του τότε Νομάρχη Λέσβου Νίκου Σηφουνάκη, το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν ενέκρινε τη μετατροπή τους σε τράπεζα, αναγνωρίζοντας τη σημασία που είχαν για την κοινωνική ιστορία της Μυτιλήνης και την καθημερινή ζωή του ιστορικού κέντρου.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1990, με νέα εισήγηση του Νίκου Σηφουνάκη, αυτή τη φορά από τη θέση του βουλευτή, το Υπουργείο Αιγαίου χαρακτήρισε εκ νέου τα δύο καφενεία διατηρητέα. Η προστασία δεν αφορούσε μόνο τις εξωτερικές όψεις των κτιρίων, αλλά επεκτάθηκε στη χρήση τους ως καφενεία, στον εσωτερικό χώρο, στην επίπλωση και στον διάκοσμο.

Ακολούθησε, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία απορρίφθηκε αίτημα αποχαρακτηρισμού. Χάρη σε αυτές τις θεσμικές παρεμβάσεις διασώθηκε ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των δύο ιστορικών χώρων και τέθηκαν οι βάσεις ώστε, δεκαετίες αργότερα, να μπορεί να συζητείται η επαναλειτουργία του «Κρυστάλ» με σεβασμό στην αρχική του χρήση.

Ένας χώρος φορτωμένος με μνήμες

Το «Κρυστάλ», μαζί με το διπλανό «Πανελλήνιον», σημάδεψε την κοινωνική ιστορία της Μυτιλήνης από τις αρχές του περασμένου αιώνα. Στα τραπέζια του συναντήθηκαν πολιτικοί, επιχειρηματίες, καλλιτέχνες και διανοούμενοι, ενώ ο χώρος φιλοξένησε θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις και πολιτικές συγκεντρώσεις.

Για ένα διάστημα λειτούργησε ακόμη και ως καζίνο και θεωρούνταν ένα από τα ακριβότερα καταστήματα του Αιγαίου. Από εκεί πέρασαν πρόσωπα που συνδέθηκαν με την πολιτική και πνευματική ζωή του τόπου, ενώ έχει καταγραφεί ακόμη και η παρουσία του Ελευθερίου Βενιζέλου σε αγώνα μπιλιάρδου.

Παρά τις θεσμικές ασπίδες προστασίας, το «Κρυστάλ» έκλεισε το 1998 και από τότε παρέμενε ένας βουβός μάρτυρας μιας άλλης εποχής, στην καρδιά της πόλης.

Το παρελθόν συναντά ξανά το παρόν

Η προοπτική επαναλειτουργίας του δεν αφορά μόνο την αξιοποίηση ενός κλειστού ακινήτου. Αφορά την επιστροφή ενός ιστορικού τοπόσημου στην καθημερινότητα της Μυτιλήνης και, ταυτόχρονα, τη δημιουργία ενός νέου χώρου εξωστρέφειας για τα προϊόντα των νησιών.

Εφόσον ο σχεδιασμός υλοποιηθεί με σεβασμό στον ιδιαίτερο χαρακτήρα του κτιρίου, το «Κρυστάλ» μπορεί να γίνει ξανά χώρος συνάντησης και κοινωνικής ζωής. Ένας χώρος όπου η ιστορική μνήμη της πόλης θα συναντά τη σύγχρονη παραγωγική της ταυτότητα και όπου το παλιό καφενείο θα αποκτήσει και πάλι φωνή, κίνηση και ανθρώπινη παρουσία.