Νέα δεδομένα για την αδειοδότηση έργων και επενδύσεων μέσα σε προστατευόμενες περιοχές δημιουργεί πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την απόφαση, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί έγκυρη εκτίμηση των επιπτώσεων ενός έργου σε περιοχή του δικτύου Natura 2000, εάν δεν έχουν προηγουμένως καθοριστεί σαφείς και ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη περιοχή.

Η εξέλιξη αυτή αφήνει εκτεθειμένες τις διαδικασίες αδειοδότησης έργων και σχεδίων σε προστατευόμενες περιοχές όπου εξακολουθεί να υπάρχει θεσμικό κενό. Όπως επισημαίνει το WWF Ελλάς, η απόφαση αποτελεί σημαντικό ορόσημο για την προστασία της φύσης στην Ευρώπη, αλλά και ηχηρή προειδοποίηση για χώρες όπως η Ελλάδα, οι οποίες καθυστερούν επί χρόνια να ολοκληρώσουν το αναγκαίο πλαίσιο προστασίας.

Χωρίς στόχους δεν υπάρχει έγκυρη αξιολόγηση

Οι αποφάσεις του ΔΕΕ στις υποθέσεις C-27/25 και C-356/25 εκδόθηκαν στις 16 Ιουλίου 2026, έπειτα από προδικαστικά ερωτήματα δικαστηρίων της Ιρλανδίας σχετικά με την αδειοδότηση αιολικών πάρκων σε περιοχές του δικτύου Natura 2000.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι, όταν δεν έχουν θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης, η αρμόδια εθνική αρχή δεν μπορεί να εκτιμήσει με την απαιτούμενη επιστημονική ακρίβεια τις συνέπειες ενός έργου για την ακεραιότητα της προστατευόμενης περιοχής.

Με απλά λόγια, εάν δεν είναι σαφές ποια είδη, ποιοι οικότοποι και ποια ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά πρέπει να προστατευθούν, δεν μπορεί να αξιολογηθεί αξιόπιστα εάν ένα έργο τα απειλεί. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτή τη διαδικασία η έγκρισή του

Άμεσες συνέπειες και για την Ελλάδα

Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα, καθώς σε πολλές περιοχές Natura 2000 εξακολουθούν να μην έχουν καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για όλα τα προστατευόμενα είδη και τους οικοτόπους. Παράλληλα, για τη συντριπτική πλειονότητα των περιοχών παραμένει το κρίσιμο κενό των κανονιστικών μέτρων προστασίας.

Αυτό σημαίνει ότι αδειοδοτήσεις έργων, όπως ενεργειακές εγκαταστάσεις, αιολικά πάρκα, τουριστικές μονάδες, εξορύξεις και άλλες μεγάλες παρεμβάσεις, ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με σοβαρά νομικά προβλήματα, εφόσον η περιβαλλοντική αξιολόγησή τους δεν βασίζεται σε συγκεκριμένους στόχους διατήρησης.

Το WWF Ελλάς αναφέρει ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου στη θαλάσσια περιοχή της Αλεξανδρούπολης, τα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων, τα αιολικά έργα στη Θράκη, καθώς και μεγάλες τουριστικές ή άλλες εγκαταστάσεις σε προστατευόμενες περιοχές.

Η προηγούμενη καταδίκη της χώρας

Η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον Δεκέμβριο του 2020, για την αποτυχία της να καθορίσει εγκαίρως κατάλληλους στόχους και μέτρα διατήρησης για 239 Τόπους Κοινοτικής Σημασίας.

Παρά την καταδίκη, το θεσμικό πλαίσιο παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανολοκλήρωτο, με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα προεδρικά διατάγματα για πολλές προστατευόμενες περιοχές να καθυστερούν.

«Η προστασία της φύσης δεν είναι τυπική διαδικασία»

Σύμφωνα με το WWF Ελλάς, η νέα απόφαση κλείνει τον κύκλο των δικαιολογιών για τη μακρόχρονη καθυστέρηση στην ουσιαστική προστασία των περιοχών Natura 2000. Η περιβαλλοντική αδειοδότηση, τονίζει η οργάνωση, δεν μπορεί να αποτελεί μια τυπική διοικητική διαδικασία, αλλά πρέπει να στηρίζεται στα καλύτερα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και στην αρχή της προφύλαξης.

Η ελληνική πολιτεία καλείται πλέον να επισπεύσει τον καθορισμό ειδικών στόχων διατήρησης για όλα τα προστατευόμενα είδη και τους οικοτόπους, καθώς και να εκδώσει τα προεδρικά διατάγματα που θα θωρακίσουν νομικά τις περιοχές Natura 2000.

Σε διαφορετική περίπτωση, εκτός από το φυσικό περιβάλλον, εκτεθειμένες θα παραμένουν και οι ίδιες οι επενδύσεις, καθώς οι άδειες που εκδίδονται χωρίς επαρκές επιστημονικό και θεσμικό υπόβαθρο θα μπορούν να αμφισβητούνται ενώπιον των δικαστηρίων