
«Η φιλανθρωπία, από την εποχή των «εθνικών ευεργετών» έως τα σύγχρονα ιδρύματα και την εταιρική κοινωνική ευθύνη, αποτελεί μηχανισμό ταξικής σταθεροποίησης. Οι πλούσιοι προσφέρουν ελάχιστα, προκειμένου να συνεχίσουν να κυριαρχούν και να διευρύνουν περαιτέρω τα κέρδη τους. Οι κυβερνήσεις, αντί να ανταποκρίνονται στην υποχρέωσή τους για την ικανοποίηση κοινωνικών δικαιωμάτων, στηρίζουν το αφήγημα της «ευεργεσίας», υποκαθιστώντας τη δικαιοσύνη με τη λύπηση - σαν ο λαός να είναι ο διακονιάρης, στον οποίο παραχωρείται ένα κομμάτι ψωμί από το καρβέλι που του έχουν ήδη αφαιρέσει.»
( Παναγιώτης Σινιόρος στο «Φιλανθρωπία Ή εξαπάτηση;»)
Η φιλανθρωπία, από την εποχή των «εθνικών ευεργετών» έως τα σύγχρονα ιδρύματα και την «εταιρική κοινωνική ευθύνη», παρουσιάζεται συνήθως ως ύψιστη κοινωνική αρετή. Το βιβλίο του συμπατριώτη μας Παναγιώτη Σινιόρου, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, «Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση;», προτείνει μια διαφορετική, ριζοσπαστική ανάγνωση. Σε μια εποχή όπου οι χορηγίες και η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη προβάλλονται ως αυτονόητα αγαθές πρακτικές, ως κορυφαίες εκφράσεις κοινωνικής ευαισθησίας, αμφισβητεί τεκμηριωμένα την «αθωότητα» των μεγάλων δωρεών.
Αναπτύσσει την επιχειρηματολογία του με διεισδυτική και θαρραλέα ανάλυση που συνδυάζει ιστορία, πολιτική οικονομία και κοινωνιολογία στηριζόμενος σε στοχαστές όπως ο Μαρξ, ο Γκράμσι, ο Όργουελ, ο Harvey, η Fraser και η McGoey . Το βιβλίο αποκτά ιδιαίτερη αξία , επειδή δεν περιορίζεται στη θεωρία. Σχολιάζει συγκεκριμένες περιπτώσεις από τη διεθνή και την ελληνική πραγματικότητα, όπως τη δράση μεγάλων ιδρυμάτων, την υπόθεση της Coca-Cola 3E στην Αχαΐα και άλλες χαρακτηριστικές περιπτώσεις εταιρικών χορηγιών.
Είναι εντυπωσιακή η θαρραλέα, απερίφραστη μερικές φορές και αιχμηρή κατάθεση απόψεων και επιχειρημάτων . Ο λόγος του είναι ζωντανός, παραστατικός ,άμεσος, ευανάγνωστος. Η εικονογράφηση από τον σκιτσογράφο Στάθη (Σταυρόπουλο) ενισχύει το μήνυμα του βιβλίου.
Η ανάλυση ξεκινά από την παγκόσμια κατανομή του πλούτου και τη συσσώρευσή του μέσω της εκμετάλλευσης της εργασίας (υπεραξία κατά τον Μαρξ) και καταλήγει σε μια βασική διάκριση: σε προσωπικό επίπεδο η βοήθεια προς τον συνάνθρωπο αποτελεί πράξη καλοσύνης· σε κοινωνικό επίπεδο, όμως, οι σχέσεις καθορίζονται από οικονομικούς νόμους και ταξικές αντιθέσεις.
Κατά τον συγγραφέα, η φιλανθρωπία χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το κράτος αντί για θεσμική κάλυψη κοινωνικών δικαιωμάτων (υγεία, παιδεία, στέγαση κλπ), προωθεί την ελεημοσύνη, αφήνοντας χώρο στους ιδιώτες «ευεργέτες». Έτσι, οι πολίτες μετατρέπονται από φορείς δικαιωμάτων σε αποδέκτες ελεημοσύνης. Ο πλούσιος, αφού συσσωρεύσει κεφάλαιο μέσω της εκμετάλλευσης της εργασίας, επιστρέφει ένα μικρό μέρος ως «δώρο», αποκομίζοντας κοινωνική αποδοχή, φορολογικά οφέλη και πολιτική επιρροή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση της αρχαιοελληνικής χορηγίας, που αποτελούσε κοινωνική υποχρέωση των πλουσίων για την ενίσχυση της πόλης -κράτους, με τη ρωμαϊκή πρακτική του «άρτου και θεάματος». Όπως τότε οι Ρωμαίοι αριστοκράτες εξασφάλιζαν τη συναίνεση του λαού με παροχές προερχόμενες από τη λεηλασία των κατακτημένων, έτσι και σήμερα, υποστηρίζει ο συγγραφέας, η σύγχρονη φιλανθρωπία αποβλέπει στην κοινωνική συναίνεση και την ενίσχυση της εξουσίας των οικονομικά ισχυρών.
Συνολικά, το «Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση;» αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη σχέση οικονομικής ισχύος, κοινωνικής δικαιοσύνης και φιλανθρωπίας. Με πλούσια τεκμηρίωση, σύγχρονα παραδείγματα, ιστορικό βάθος και συνεκτική επιχειρηματολογία, προσφέρει στον αναγνώστη πολύτιμα εργαλεία κριτικής σκέψης και προβληματισμού.Η τεκμηρίωσή του είναι τόσο στέρεη, που ακόμα και οι διαφωνούντες θα αναστοχαστούν και να κοιτάξουν βαθύτερα πίσω από τη λάμψη των χορηγιών.
Η ουσία του βιβλίου συμπυκνώνεται τελικά στη θέση : «ο λαός δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία• έχει δικαιώματα: στην αξιοπρέπεια, στην εργασία, στον πολιτισμό».
Η αφιέρωση του βιβλίου στους 200 εκτελεσμένους της Καισαριανής και ο επίλογός του υπενθυμίζουν ότι η κριτική του απορρέει από μια βαθιά δέσμευση στις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης, για τις οποίες αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν εκατοντάδες αγωνιστές.
Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί και να συζητηθεί.