Εξαιρετικά σοβαρά ερωτηματικά για τη λειτουργία του κράτους δικαίου στην Ελλάδα θέτει η ετήσια έκθεση παρακολούθησης δικών από το Border Violence Monitoring Network (BVMN) και την οργάνωση Community Peacemaker Teams (CPT). Η έκθεση καταγράφει επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις των κανόνων για δίκαιη δίκη σε ό,τι αφορά τις ποινικές διώξεις μεταναστών που κατηγορούνται για «παράνομη μεταφορά υπηκόων τρίτων χωρών» στην Ελλάδα.

Η συστηματική παραβίαση των κανόνων της δίκαιης δίκης ίσως σε αυτή τη φάση να αφορά κυρίως τους μετανάστες και πρόσφυγες. Ωστόσο, θα μπορούσε πολύ εύκολα τα ίδια προβλήματα να αντιμετωπίσουν και Έλληνες πολίτες που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν το κόστος νομικής υποστήριξης.

Η έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα σήμερα βασίζεται στην παρακολούθηση 123 ποινικών δικών που αφορούν 190 άτομα, κατά την περίοδο από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο 2025. Η βασική κατηγορία της παράνομης μεταφοράς αντιστοιχούσε στο 94% όλων των δικών που παρακολουθήθηκαν.

Κύρια ευρήματα περιλαμβάνουν:
• Συστηματική χρήση προσωρινής κράτησης, η οποία εφαρμόστηκε σε 159 από τις 173 υποθέσεις πρώτου βαθμού που παρακολουθήθηκαν.
• Εξαιρετικά σύντομες ακροαματικές διαδικασίες, με σχεδόν τις μισές να διαρκούν λιγότερο από 30 λεπτά.

• Κυρίαρχη εξάρτηση από αυτεπαγγέλτως διορισμένους από το κράτος δικηγόρους (65%), συχνά διοριζόμενους την ημέρα της δίκης.
• Ανεπαρκείς υπηρεσίες διερμηνείας, που επηρεάζουν την ικανότητα των κατηγορουμένων να κατανοούν και να συμμετέχουν στη διαδικασία.
• Περιορισμένη εξέταση μαρτύρων, με τους βασικούς μάρτυρες κατηγορίας να είναι κυρίως μέλη του Ελληνικού Λιμενικού Σώματος.

• Οι καταδίκες αποτέλεσαν το συντριπτικά συχνότερο αποτέλεσμα, με τις εισαγγελικές προτάσεις και τις δικαστικές αποφάσεις να ταυτίζονται στο 85% των υποθέσεων που παρακολουθήθηκαν.
• Εκτεταμένη και ιδιαίτερα ανησυχητική χρήση Ποινικών Διαπραγματεύσεων, που οδηγούν σε οριστικές καταδίκες, με τους κατηγορουμένους να λαμβάνουν περιορισμένη ενημέρωση για τις συνέπειες.

• Τυποποιημένα και αυστηρά μοτίβα επιβολής ποινών, συμπεριλαμβανομένων μακροχρόνιων ποινών φυλάκισης έως και 570 έτη για αδικήματα παράνομης μεταφοράς, με μέσο όρο τα 62,5 έτη, καθώς και υψηλά χρηματικά πρόστιμα έως 850.000 ευρώ.

Η έκθεση καταλήγει ότι «αυτές οι πρακτικές εγείρουν σοβαρές ανησυχίες ως προς τη συμμόρφωση με το Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το Ελληνικό Σύνταγμα και τα διεθνή πρότυπα δίκαιης δίκης». Επισημαίνει κινδύνους για το τεκμήριο αθωότητας, την αναλογικότητα των ποινών και την υποχρέωση εξατομικευμένης δικαστικής κρίσης.

Οι οργανώσεις καλούν τις δικαστικές και νομοθετικές αρχές να ενισχύσουν την πρόσβαση σε αποτελεσματική νομική συνδρομή, να διασφαλίσουν την παροχή διερμηνείας υψηλής ποιότητας, να προστατεύσουν το δικαίωμα εξέτασης μαρτύρων, να επανεξετάσουν τη συστηματική χρήση της προδικαστικής κράτησης και να διασφαλίσουν ότι οι υποθέσεις εξετάζονται με πραγματικά εξατομικευμένο και ουσιαστικό τρόπο.