Σε περιοχή του Κάτω Τρίτους, μακριά από τα φώτα και τους τίτλους της επικαιρότητας, υπάρχουν τάφοι που γράφουν απλώς «Άγνωστος». Κάθε ένας από αυτούς, όμως, δεν είναι ένας αριθμός αλλά μια διαδρομή που κόπηκε βίαια, ένα παιδί που δεν πήγε στον τόπο όπου ήθελε να πραγματοποιήσει τα όνειρα του, ένας πατέρας που δεν βρήκε ποτέ τη γυναίκα και τα παιδιά του.

Η απόφαση για συνεργασία ανάμεσα στον Δήμο Μυτιλήνης και το Πανεπιστήμιο Κρήτης που ελήφθη με ομόφωνη απόφαση στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου ανοίγει έναν δύσκολο αλλά αναγκαίο δρόμο. Όχι μόνο για τη διευθέτηση μιας εκκρεμότητας, αλλά για την αποκατάσταση μιας στοιχειώδους ανθρώπινης υποχρέωσης. Να μη μείνει κανείς χωρίς όνομα.

Πίσω από κάθε τάφο μια ιστορία

Στο κοιμητήριο του Κάτω Τρίτους έχουν ενταφιαστεί πάνω από 200 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους χωρίς ταυτότητα. Τα χρόνια πέρασαν, όμως για κάποιες οικογένειες ο χρόνος έμεινε σταματημένος στη μέρα της απώλειας.

Σε άλλες χώρες, σε άλλες ηπείρους, υπάρχουν γονείς που ακόμη περιμένουν ένα τηλεφώνημα. Αδέλφια που κρατούν μια παλιά φωτογραφία. Παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς να μάθουν τι απέγινε ο πατέρας τους. Για αυτούς, η ταυτοποίηση δεν είναι μια τεχνική διαδικασία. Είναι το τέλος μιας βασανιστικής αβεβαιότητας.

Εκταφές, ανθρωπολογική εξέταση και DNA

Το Μνημόνιο προβλέπει εκταφή των αταυτοποίητων σορών που βρίσκονται θαμμένες για διάστημα άνω των τριών ετών.Θα ακολουθήσει ανθρωπολογική εξέταση των σκελετικών υπολειμμάτων, εκτίμηση βιολογικού προφίλ και, όπου χρειάζεται, λήψη οστικού δείγματος για ανάλυση DNA.

Κάθε σορός θα αποκτήσει μοναδικό αναγνωριστικό αριθμό και τα οστά θα φυλάσσονται σε αριθμημένες οστεοθήκες, ώστε να μπορούν να εντοπιστούν εύκολα σε περίπτωση ταυτοποίησης. Η διαδικασία οργανώνεται σε φάσεις, από τη χαρτογράφηση του χώρου μέχρι την τελική αποθήκευση σε διαμορφωμένο χώρο εντός του κοιμητηρίου.Πίσω από τους τεχνικούς όρους κρύβεται μια απλή επιδίωξη. Να περάσει κανείς από το «άγνωστος» στο «ο τάδε, γιος του τάδε».

Ανθρωπιστική ευθύνη και συλλογική μνήμη

Η Ιατροδικαστική Μονάδα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης έχει αναπτύξει από το 2020 σύστημα ψηφιακής καταγραφής σωμάτων Αγνώστων Στοιχείων στην Ελλάδα, ενισχύοντας τη δυνατότητα συστηματικής ταυτοποίησης. Η εμπειρία της σε ανθρωπιστικές αποστολές αποτελεί κρίσιμο εφόδιο για το εγχείρημα.Το Μνημόνιο δεν δημιουργεί άμεσες οικονομικές δεσμεύσεις για τα μέρη και προβλέπει 2ετή διάρκεια με δυνατότητα παράτασης.

Όμως το ουσιαστικό του αποτύπωμα δεν μετριέται σε χρόνια ούτε σε κονδύλια.Μετριέται σε στιγμές. Στη στιγμή που ένα όνομα θα γραφτεί ξανά πάνω σε έναν τάφο. Στη στιγμή που μια οικογένεια θα μπορέσει να πει «τον βρήκαμε». Στη στιγμή που η ανωνυμία θα δώσει τη θέση της στη μνήμη.

Η Λέσβος, που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας παγκόσμιας κρίσης, επιχειρεί τώρα να σταθεί και στην πρώτη γραμμή της αξιοπρέπειας. Γιατί ακόμη και μετά τον θάνατο, κάθε άνθρωπος δικαιούται να μην είναι απλώς ένας αριθμός.