Στην καρδιά της Ερμού στη Μυτιλήνη, πίσω από μια διακριτική πρόσοψη που πολλοί προσπερνούν βιαστικά, φυλάσσεται ένα από τα πιο σπάνια θρησκευτικά κειμήλια της χώρας: λείψανα του Αγίου Βαλεντίνου. Ο «προστάτης των ερωτευμένων» δεν είναι για τη Μυτιλήνη μια αφηρημένη, εμπορική φιγούρα, αλλά μια ιστορική παρουσία με ρίζες που φτάνουν έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. και με διαδρομή που ενώνει τη Ρώμη, τη Σμύρνη, την Αθήνα και τελικά το νησί.

Με αφορμή τη γιορτή της 14ης Φεβρουαρίου, ο Len Meachim, μέλος της Καθολικής Εκκλησίας της Μυτιλήνης, μίλησε στο ραδιόφωνο του «Ν» για την ιστορία του Αγίου, την πορεία των λειψάνων και τις φετινές εκδηλώσεις.

Από τη Ρώμη του 268 μ.Χ. στη Μυτιλήνη

Σύμφωνα με την καθολική αγιολογία, ο Άγιος Βαλεντίνος – πιθανότατα πρεσβύτερος – μαρτύρησε επί αυτοκράτορα Κλαυδίου Β΄ του Γότθου. Συνελήφθη, βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε στις 14 Φεβρουαρίου του 268 μ.Χ. στην οδό Φλαμίνια της Ρώμης. Οι πιστοί περισυνέλεξαν το αίμα του σε γυάλινο φιαλίδιο και τον έθαψαν στις κατακόμβες της Αγίας Πρισκίλλας.

Το 1815 τα λείψανα ανακομίστηκαν και, μέσω μιας σύνθετης διαδρομής που συνδέεται με ιταλικές και ισπανικές καθολικές οικογένειες, κατέληξαν στη Μυτιλήνη. Όπως εξηγεί ο Len Meachim, από τις αρχές του 20ού αιώνα – περίπου το 1907-1908 – τα λείψανα βρίσκονταν ήδη στην καθολική εκκλησία της πόλης, χάρη σε μέλη της τότε ισχυρής φραγκο-λεβαντίνικης κοινότητας.

Η Μυτιλήνη, με στενούς δεσμούς με τη Χίο και τη Σμύρνη, φιλοξενούσε τότε μια ακμαία καθολική παρουσία. Μετά το 1922 και τη συρρίκνωση της κοινότητας, τα λείψανα μεταφέρθηκαν στην Αθήνα και παρέμειναν για χρόνια στο παρεκκλήσι των Καπουτσίνων. Η επιστροφή τους στη Μυτιλήνη ολοκληρώθηκε το 2013, έπειτα από την αποκατάσταση του ναού και την ανασύσταση της τοπικής καθολικής κοινότητας, αλλά και πολλά αποκαλυπτικά δημοσιεύματα του δημοσιογράφου, Στρατή Μπαλάσκα.

Πώς συνδέθηκε με τον έρωτα

«Γιορτάζουμε έναν μάρτυρα της πρώτης Εκκλησίας», τονίζει ο Len Meachim. Η σύνδεση με τον έρωτα, όπως εξηγεί, πηγάζει από παράδοση που θέλει τον Άγιο να τελεί γάμους στρατιωτών, παρά την απαγόρευση του Ρωμαίου αυτοκράτορα, ο οποίος θεωρούσε ότι οι άγαμοι στρατιώτες ήταν πιο αφοσιωμένοι στο στράτευμα. Η ανυπακοή του οδήγησε στο μαρτύριό του.

Η εμπορική διάσταση της γιορτής, με «καρδούλες και ρομαντισμό», είναι πολύ μεταγενέστερη – κυρίως των τελευταίων εκατό και πλέον ετών. Στον πυρήνα της, όμως, παραμένει η έννοια της πιστότητας, της αγάπης και της θυσίας.

Μια ζωντανή κοινότητα στο κέντρο της πόλης

Σήμερα, η καθολική κοινότητα της Μυτιλήνης αποτελείται κυρίως από Ευρωπαίους κατοίκους του νησιού, μετανάστες και πρόσφυγες, αλλά και Έλληνες από περιοχές με ισχυρή καθολική παρουσία, όπως η Σύρος και η Τήνος. Οι λειτουργίες τελούνται κάθε Κυριακή στις 11:00, συνήθως στα αγγλικά και στα γαλλικά, ώστε να εξυπηρετείται το πολυεθνικό εκκλησίασμα, ενώ τακτικά τελείται και λειτουργία στα ελληνικά.

«Είναι ευκαιρία να έρθουν και οι Ορθόδοξοι αδελφοί μας να δουν τον ναό», σημειώνει ο Len Meachim, υπογραμμίζοντας τον ανοιχτό χαρακτήρα της γιορτής.

Οι φετινές εκδηλώσεις

Το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, στις 18:00, θα τελεστεί εορταστική λειτουργία στον Καθολικός Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με τη συμμετοχή τοπικής χορωδίας.

Την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου, στις 19:00, θα πραγματοποιηθεί μουσική βραδιά με τίτλο «Classical and Folk Songs in Honor of Mary and Valentine». Η συναυλία συνδυάζει έργα εκκλησιαστικής και κοσμικής μουσικής, από τη μπαρόκ εποχή έως τον 20ό αιώνα, με θεματικούς άξονες τη μορφή της Παναγίας και την έννοια της αγάπης.

Συμμετέχουν οι Φωτεινή Γεωργίου, Χριστίνα Κατσαμάτσα, Χρύσα Ελένη Σιαμέτη, Jennifer Sherrill, Τατιάνα Νικολόπουλου και Σοφία Ταλιάννη, καθώς και το γυναικείο φωνητικό σύνολο Gitamo. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Ένα νησί με τη «δική του» 14η Φεβρουαρίου

Σε αντίθεση με την εικόνα της 14ης Φεβρουαρίου ως αποκλειστικά εμπορικής γιορτής, η Μυτιλήνη διαθέτει ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο: λείψανα ενός πρώιμου χριστιανού μάρτυρα που τιμήθηκε αιώνες πριν η γιορτή του αποκτήσει παγκόσμια διάσταση.