Tην Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, στο «Mythical Coast» στη Μυτιλήνη, το τμήμα AHEPA Lesvos HJ 51 “ΠΙΤΤΑΚΟΣ Ο ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ” ένωσε την επιστημονική ενημέρωση με τη φιλανθρωπία. Μια ανοιχτή ομιλία για τα καρδιαγγειακά νοσήματα και το ετήσιο Christmas Charity Dinner Gala είχαν έναν κοινό σκοπό: την ενίσχυση του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου του Βοστανείου Νοσοκομείου Μυτιλήνης.

Κεντρικός ομιλητής της βραδιάς ήταν ο επεμβατικός καρδιολόγος Δρ. Αναστάσιος Μίλκας, υπεύθυνος του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου. Από την αρχή της ομιλίας του ευχαρίστησε την AHEPA «για την ευκαιρία να έρθουμε κοντά και να κοινωνήσουμε το έργο που γίνεται» στο Βοστάνειο και ταυτόχρονα να μιλήσουμε «για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα καρδιακά νοσήματα».

Ο ίδιος περιέγραψε το βασικό πρόβλημα της σύγχρονης ιατρικής: από τη μία τα εντυπωσιακά επιτεύγματα, από την άλλη η δυσκολία να φτάσει η γνώση στον κόσμο. «Είναι χρέος του κάθε γιατρού, του κάθε επιστήμονα, όταν δέχεται μια πρόσκληση, να συμμετέχει σε τέτοιες εκδηλώσεις, ώστε ο κόσμος να καταλαβαίνει τις εξελίξεις στην υγεία», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τη σημασία να γίνονται αυτές οι συζητήσεις στη Λέσβο, «ένα από τα πιο απομακρυσμένα και ακριτικά νησιά της Ελλάδας».

Πώς στήθηκε ένα πρωτοποριακό αιμοδυναμικό στην άκρη της χώρας

Ο Δρ. Μίλκας παρομοίασε το εγχείρημα της Λέσβου με το πρώτο πυρηνοκίνητο υποβρύχιο του Hyman J. Rickover: «Πέτυχε επειδή όλοι πίστευαν ότι θα αποτύχει». Κάτι αντίστοιχο, είπε, έγινε και με το αιμοδυναμικό της Μυτιλήνης.

Σε αντίθεση με άλλα νησιά όπου οι ομάδες «μεταφέρονται» έτοιμες, στη Λέσβο η μονάδα στήθηκε με γιατρούς του ίδιου του Βοστανείου και με τη δική του εμπειρία από μεγάλα νοσοκομεία της Αθήνας. Αυτό, όπως εξήγησε, δημιούργησε μια ιδιαιτερότητα: «Έπρεπε από την πρώτη στιγμή να διασφαλίσουμε πολύ υψηλά στάνταρ ασφαλείας, να μην κάνουμε περισσότερα από όσα μπορούμε και ταυτόχρονα να δίνουμε το μέγιστο δυνατό σε ασθενείς που έρχονται σε έκτακτη ανάγκη».

Η αρχική επιλογή να εγκατασταθεί αιμοδυναμικό σε νησί δεν ήταν τυχαία. Στους ασθενείς με οξύ καρδιακό επεισόδιο, ο χρόνος μέχρι τη στεφανιογραφία είναι κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου. «Η μεταφορά ενός ασθενή με καρδιαγγειακό πρόβλημα στην Αθήνα είναι πολύ δύσκολη», είπε, εξηγώντας γιατί το νησί επιλέχθηκε συνειδητά: «Θέλαμε να αποδείξουμε ότι μπορεί να γίνει και ότι οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να αυτοπροσδιορίζονται».

Σήμερα λειτουργούν περίπου 70 αιμοδυναμικά εργαστήρια στην Ελλάδα, όμως μόλις επτά σε δημόσια νοσοκομεία εκτός μεγάλων αστικών κέντρων. Μέσα σε αυτό το γεωγραφικό άνισο τοπίο, το αιμοδυναμικό της Λέσβου ξεχωρίζει ως τμήμα περιφερειακού νοσοκομείου που στήθηκε «από το μηδέν» και λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία, χάρη –όπως τόνισε– στο όραμα πολλών ανθρώπων: από τον τότε πρόεδρο του Ιατρικού Συλλόγου κ. Προβέτζα και την Περιφέρεια, μέχρι τις διοικήσεις του νοσοκομείου (Γιώργος Καμπούρης) και την τοπική αυτοδιοίκηση.

Από δύο γραφεία στο πρώτο έμφραγμα

Με συγκεκριμένα στιγμιότυπα, ο Δρ. Μίλκας περιέγραψε τα τέσσερα χρόνια που άλλαξαν τον χάρτη της καρδιολογικής φροντίδας στο νησί:

• Ιανουάριος 2020: «Ξεκινήσαμε με δύο γραφεία και μόνο το μηχάνημα του αιμοδυναμικού».
• Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δύο νοσηλευτές και δύο τεχνολόγοι εκπαιδεύτηκαν στην Αθήνα, ενώ ο συνάδελφος Βασίλης Κικίλιας ανέλαβε εξειδίκευση στις αγγειογραφίες.
• Η νομοθεσία όμως μπλόκαρε τη φυσική του παρουσία στη Μυτιλήνη, αφού οι στρατιωτικοί γιατροί δεν επιτρεπόταν να αποσπαστούν σε δομές της περιφέρειας. «Παρακάμψαμε το πρόβλημα» και έτσι, τον Σεπτέμβριο του 2021, 21 μήνες μετά την πρώτη σύσκεψη, πραγματοποιήθηκε η πρώτη στεφανιογραφία.
• Λίγο αργότερα, σχεδόν «εκβιασμένοι» από ένα σοβαρό έμφραγμα σε 36χρονο, έκαναν την πρώτη αγγειοπλαστική μόλις έναν μήνα μετά το ξεκίνημα των επεμβάσεων – όταν σε άλλα νησιωτικά εργαστήρια η πρώτη αγγειοπλαστική έγινε μετά από ενάμιση χρόνο.

Στη συνέχεια προστέθηκε στην ομάδα ο επεμβατικός καρδιολόγος Λάμπης Αρλάμος, γιος παλιού διευθυντή της καρδιολογικής κλινικής, και το τμήμα πήρε μπρος: το 2022 είχαν ήδη φτάσει τους 250 ασθενείς, το 2023 τους 550, ενώ σήμερα από το αιμοδυναμικό έχουν περάσει περίπου 1.500 άνθρωποι.

Μηδενική θνητότητα – «η ψυχή του νοσοκομείου»

«Όλα τα αιμοδυναμικά εργαστήρια έχουν επιπλοκές, το θέμα είναι πώς τις διαχειρίζεσαι», τόνισε ο Δρ. Μίλκας, για να αναδείξει το πιο εντυπωσιακό στοιχείο:
μετά από 1.500 περιστατικά, το αιμοδυναμικό της Μυτιλήνης έχει μηδενικούς θανάτους.

Όπως εξήγησε, διεθνώς η θνητότητα στις επεμβάσεις αυτές φτάνει περίπου το 0,5–0,8% – ποσοστό απολύτως αποδεκτό, που σημαίνει ότι στα 1.500 περιστατικά «θα έπρεπε να έχουμε περίπου επτά θανάτους». Αντί γι’ αυτό, όλες οι επιπλοκές αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς.

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία που έχει παρουσιάσει και σε παλαιότερη συνέντευξη στο «Ν» δείχνουν ότι μειώνονται οι αιφνίδιοι θάνατοι στο νησί, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των εμφραγμάτων που φτάνουν έγκαιρα στο νοσοκομείο – απόρροια της καλύτερης ενημέρωσης του κόσμου και της εμπιστοσύνης στο Βοστάνειο.

Ο ίδιος επανέλαβε ότι η δημόσια, δωρεάν υγεία είναι κοινωνικό αγαθό και πως «δεν κάνει η βιτρίνα το μαγαζί»: τα δημόσια νοσοκομεία συγκεντρώνουν τεράστια εμπειρία, αντίστοιχη ή και μεγαλύτερη από τα ιδιωτικά, ενώ ο ίδιος προσφέρει ακριβώς την ίδια ιατρική πράξη είτε στο Βοστάνειο είτε σε μεγάλο ιδιωτικό κέντρο της Αθήνας.

Ένα τμήμα που εξοικονομεί πόρους και φέρνει έσοδα

Ο Δρ. Μίλκας στάθηκε ιδιαίτερα και στην οικονομική διάσταση. Μόνο στα δύο πρώτα χρόνια λειτουργίας, με περίπου 450 ασθενείς, υπολόγισε:

• 70.000 ευρώ εξοικονόμηση σε αεροπορικά εισιτήρια και μεταφορές ασθενών προς Αθήνα,
• συνολικά 600.000 ευρώ εξοικονόμηση για το σύστημα υγείας, συν ισόποσα έσοδα προς το νοσοκομείο από τις επεμβάσεις,
• με κόστος λειτουργίας περίπου 150.000 ευρώ, το αιμοδυναμικό απέσβεσε σε δύο χρόνια τον αγγειογράφο αξίας 450.000 ευρώ και στα επόμενα δύο χρόνια τον «υπεραπέσβεσε» καθώς τα περιστατικά διπλασιάστηκαν.

«Το αιμοδυναμικό εργαστήριο είναι η ψυχή του νοσοκομείου», είπε χαρακτηριστικά, όχι μόνο για τα κλινικά αλλά και για τα οικονομικά οφέλη που φέρνει σε όλο το Βοστάνειο.

Από τους βηματοδότες μέχρι την καινοτομία του CardioMEMS

Η ομιλία συνέχισε με παραδείγματα που δείχνουν πώς ένα περιφερειακό αιμοδυναμικό μπορεί να γίνει κέντρο αναφοράς:

• Με τη συνεργασία της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, πραγματοποιήθηκε μαζικός έλεγχος 250 ασθενών με βηματοδότες και απινιδωτές. Σε 10 από αυτούς εντοπίστηκε άμεση ανάγκη αλλαγής μπαταρίας και οργανώθηκαν μεταφορές στην Αθήνα, ενώ ο καρδιολόγος Ιγνάτης Αρβανιτέλλης εκπαιδεύτηκε στη ρύθμιση συσκευών, ώστε σήμερα ο τακτικός έλεγχος να γίνεται αυτόνομα στη Μυτιλήνη.
• Με τη βοήθεια εξειδικευμένων συναδέλφων, πραγματοποιήθηκαν υψηλού ρίσκου επεμβάσεις (“high risk”) που διήρκεσαν έως και πέντε ώρες, αποδεικνύοντας ότι με σωστή υποστήριξη τέτοιες πράξεις μπορούν να γίνουν με ασφάλεια σε νησιωτικό εργαστήριο.
• Στο πλαίσιο κλινικών μελετών και καινοτόμων θεραπειών, η Μυτιλήνη έγινε μία από τις δύο νησιωτικές περιοχές στην Ευρώπη –μαζί με τα νησιά Ίμπιζα στην Ισπανία– όπου εμφυτεύτηκε η πρωτοποριακή συσκευή CardioMEMS™.

Η μικροσυσκευή τοποθετείται στην πνευμονική αρτηρία και επιτρέπει στον γιατρό να παρακολουθεί από απόσταση την κατάσταση ασθενών με βαριά καρδιακή ανεπάρκεια, τροποποιώντας τη φαρμακευτική αγωγή πριν φτάσουν στο σημείο της απορρύθμισης και της εισαγωγής στο νοσοκομείο.

«Μπορώ από τον υπολογιστή μου να δω αν ένας ασθενής κινδυνεύει να πάθει πνευμονικό οίδημα και να τον κατευθύνω εγκαίρως», είπε, εξηγώντας γιατί η αμερικανική εταιρεία Abbott χρησιμοποιεί την επέμβαση της Μυτιλήνης στο διεθνές της υλικό ως παράδειγμα για τη νησιωτική Ευρώπη.

Μια μονάδα για όλο το Βόρειο Αιγαίο – και για τους επισκέπτες του

Ένα ακόμη σχέδιο που περιέγραψε είναι η αυτονομία όλης της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου στο πεδίο της επεμβατικής καρδιολογίας. Ήδη η Μυτιλήνη δέχεται περιστατικά από Σάμο και Λήμνο, με στόχο –σε συνεργασία με το ΕΚΑΒ– να σταματήσει η «δεδομένη» μεταφορά όλων των οξέων εμφραγμάτων στην Αθήνα.

Η φήμη της μονάδας έχει περάσει και τα σύνορα. Ο Δρ. Μίλκας θύμισε την περίπτωση Τουρκο πτέραρχου, του οποίου η σύζυγος χειρουργήθηκε επειγόντως στη Μυτιλήνη, στέλνοντας ισχυρό μήνυμα εμπιστοσύνης για την ιατρική του νησιού. Τη φετινή χρονιά, οκτώ ακόμη ασθενείς από τη Βόρεια Ευρώπη με ιδιωτικές ασφαλίσεις νοσηλεύτηκαν με επιτυχία στο Βοστάνειο.

«Όταν το τμήμα κάνει καλά τη δουλειά του και στους ίδιους τους εργαζόμενους του νοσοκομείου, τότε η αποδοχή μεγαλώνει ακόμη περισσότερο», είπε, υπενθυμίζοντας ότι «και οι γιατροί αρρωσταίνουν» και χρειάζονται οι ίδιοι ένα αξιόπιστο σύστημα.

Η Λέσβος να μνημονεύεται για την επιστήμη 

Με υπερηφάνεια αλλά και συγκίνηση, ο Δρ. Μίλκας μίλησε για τις επιστημονικές εργασίες που έχουν παρουσιαστεί σε πανελλήνια και ευρωπαϊκά συνέδρια με αφετηρία περιστατικά της Λέσβου – ανάμεσά τους μία σπάνια καρδιοπάθεια από την Ερεσό, ίσως από τις ελάχιστες στην Ελλάδα.

«Πρέπει να σταματήσει ο κόσμος να θυμάται τη Μυτιλήνη μόνο για το μεταναστευτικό και να τη θυμάται για άλλα επιτεύγματα», τόνισε, προσθέτοντας ότι η ιατρική δουλειά που γίνεται εδώ αποτελεί τέτοιο παράδειγμα.

Στο τέλος της ομιλίας μοιράστηκε ακόμη ένα όνειρο: την αξιοποίηση των ιαματικών λουτρών του Πολιχνίτου για ασθενείς με περιφερική αρτηριοπάθεια – την επονομαζόμενη «νόσο της βιτρίνας», όπου οι πάσχοντες δεν μπορούν να περπατήσουν πάνω από 100 μέτρα χωρίς πόνο. Με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα για ανάλογα κέντρα, μια πιλοτική μελέτη στη Λέσβο θα μπορούσε να διπλασιάσει την αντοχή στο βάδισμα για αυτούς τους ασθενείς, συνδυάζοντας θεραπεία, ευεξία και ιατρικό τουρισμό.

Η δύναμη της ομάδας και της τοπικής κοινωνίας

Ιδιαίτερη μνεία έκανε στον διευθυντή της καρδιολογικής κλινικής Παναγιώτη Ανδρόνικο και στους συναδέλφους καρδιολόγους. Τον περιέγραψε ως άνθρωπο «με σπάνιο χαρακτήρα, διορατικότητα και όραμα», που παραμένει στο πλευρό των ασθενών και των συνεργατών του από το πρωί μέχρι αργά τη νύχτα. «Ο κόσμος πάντα ψάχνει για ήρωες, αλλά δεν υπάρχουν ήρωες – υπάρχουν ομάδες», είπε. «Όταν παραμερίζουμε τις ματαιοδοξίες μας και δουλεύουμε ομαδικά, μπορούν να γίνουν θαύματα. Η Λέσβος το αποδεικνύει».

Τέλος, με αφορμή διάγραμμα που δείχνει κάμψη των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα τα τελευταία χρόνια στο νησί, επισήμανε πως «ακόμα και μισός θάνατος να έχει αποφευχθεί, η προσπάθειά μας έχει αξία – πόσο μάλλον όταν μιλάμε για δεκάδες ανθρώπους».

Με στόχο την υγεία των κατοίκων

Μετά την επιστημονική ομιλία, η βραδιά συνεχίστηκε με το Christmas Charity Dinner Gala της AHEPA, όπου τα έσοδα διατέθηκαν για τις ανάγκες του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου. Σε μια περίοδο που η δημόσια υγεία δοκιμάζεται, η εκδήλωση ανέδειξε πώς η τοπική κοινωνία, οι θεσμοί και η ιατρική κοινότητα μπορούν να συναντηθούν γύρω από ένα κοινό στόχο:
να παραμείνει η Λέσβος ένας τόπος όπου –παρά την απόσταση από τα μεγάλα κέντρα– οι κάτοικοι έχουν πρόσβαση σε ιατρική αιχμής που σώζει ζωές.