Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, η κάμερα και τα μικρόφωνα του «Ν» βρέθηκαν στη Διεύθυνση Αστυνομίας Λέσβου. Εκεί, ο επικεφαλής του Επιχειρησιακού Γραφείου Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας, υπαστυνόμος Α΄ Φώτης Καραγρηγορίου, και η υπεύθυνη του Γραφείου Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας του Επιτελείου της Διεύθυνσης, υπαστυνόμος Β΄ Χρυσάνθη Παπανικολάου, περιέγραψαν την καθημερινή «πρώτη γραμμή» απέναντι σε ένα φαινόμενο που δεν είναι νέο – αλλά πλέον δεν μένει κρυφό.

«Τα περιστατικά πάντα υπήρχαν. Τώρα μιλάει ο κόσμος»

Ο κ. Καραγρηγορίου διαπιστώνει μια σαφή αλλαγή τα τελευταία χρόνια:
οι γυναίκες –και γενικότερα τα θύματα– έρχονται πια στην αστυνομία με πολύ μεγαλύτερη άνεση για να μιλήσουν για όσα συμβαίνουν μέσα στο σπίτι τους.

«Παλιά δίσταζαν πάρα πολύ, λόγω του κοινωνικού περίγυρου και της γενικότερης κουλτούρας στην ελληνική κοινωνία. Πλέον αυτό έχει αλλάξει. Το ευχάριστο είναι ότι μιλάνε. Το δυσάρεστο είναι ότι τα περιστατικά συνεχίζουν να συμβαίνουν», σημειώνει.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στις υποθέσεις που φτάνουν στα δικαστήρια: από την «υποτίμηση» ενός χαστουκιού ως «τίποτα» στο παρελθόν, πλέον διώκονται απειλές ακόμη και τηλεφωνικές, όπως η φράση «θα σε σκοτώσω», αλλά και η επίμονη παρακολούθηση – το γνωστό stalking.

«Κάποτε τέτοια περιστατικά θα τα κορόιδευαν αν έφταναν στα δικαστήρια. Τώρα βλέπουμε υποθέσεις απειλών και παρακολούθησης να οδηγούνται κανονικά στη Δικαιοσύνη», παρατηρεί η δημοσιογραφική ματιά, την οποία επιβεβαιώνουν και οι δύο αξιωματικοί.

Ένα εξειδικευμένο γραφείο μόνο για την ενδοοικογενειακή βία

Το Επιχειρησιακό Γραφείο Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας στη Λέσβο ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 2024. Είναι ένα από τα 63 αντίστοιχα επιχειρησιακά γραφεία που λειτουργούν σε όλη την Ελλάδα, με αποκλειστικό αντικείμενο αυτό το έγκλημα. Μάλιστα όλα έχουν την ίδια εσωτερική διακόσμηση, η οποία είναι φιλική προς τα θύματα, αλλά και προς τα παιδιά.

Στη Λέσβο, το γραφείο στελεχώνεται από τον κ. Καραγρηγορίου και άλλα επτά εκπαιδευμένα στελέχη. «Δεν απασχολούμαστε με κάτι άλλο. Είμαστε ταγμένοι μόνο σε αυτό, στο να αντιμετωπίσουμε αυτό το φαινόμενο», τονίζει.

Το γραφείο καλύπτει ολόκληρο το νησί της Λέσβου. Όποιο περιστατικό συμβεί σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα –από τη Μυτιλήνη μέχρι τις πιο απομακρυσμένες περιοχές– πρέπει να φτάσει τελικά στα χέρια της ομάδας. Οι αστυνομικοί της πρώτης γραμμής συλλέγουν τις αρχικές πληροφορίες, όμως η εξειδικευμένη διαχείριση γίνεται στο επιχειρησιακό γραφείο, που συντάσσει το προανακριτικό υλικό και το αποστέλλει στην Εισαγγελία.

«Θέλουμε να βλέπουμε εμείς από κοντά κάθε υπόθεση. Έχουμε αποκτήσει την εμπειρία και τη γλώσσα να χειριζόμαστε διαφορετικά κάποια πράγματα», εξηγεί ο υπαστυνόμος Α΄.

25–30 περιστατικά τον μήνα – και συνεχώς αυξάνονται οι καταγγελίες

Ο φόρτος εργασίας αποτυπώνει τη σοβαρότητα του φαινομένου. Μόνο το επιχειρησιακό γραφείο στη Λέσβο ασχολείται κάθε μήνα με 25 έως 30 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα συγκεντρωτικά στοιχεία που παραθέτει η κ. Παπανικολάου:

– Το 2023, οι υπηρεσίες της Διεύθυνσης Αστυνομίας Λέσβου κλήθηκαν να διαχειριστούν 134 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.
– Το 2024, τα περιστατικά αυξήθηκαν σε 221.
– Από τον Ιανουάριο έως και τον Οκτώβριο του 2025, έχουν ήδη καταγραφεί 310 περιστατικά.

Αντίστοιχα αυξάνονται και οι γυναίκες που προσέρχονται οι ίδιες για να καταγγείλουν:

– Το 2023, 109 γυναίκες-θύματα απευθύνθηκαν στην αστυνομία.
– Το 2024, ο αριθμός ανέβηκε στις 171.
– Το 2025, μέχρι σήμερα, έχουν φτάσει τις 197.

Σημαντική είναι και η άνοδος στις συλλήψεις δραστών: από 88 το 2023, σε 148 το 2024, ενώ για το 2025 ο αριθμός έχει ήδη ξεπεράσει τις 200 συλλήψεις.

«Η αύξηση δεν σημαίνει ότι αυξήθηκαν τα περιστατικά. Πάντα υπήρχαν. Το ζήτημα είναι ότι τώρα μιλάνε οι γυναίκες, μιλάει ο κόσμος», υπογραμμίζει η κ. Παπανικολάου.

Οι μορφές της βίας και η «κουλτούρα της ανισότητας»

Στη Λέσβο, πιο συχνές μορφές ενδοοικογενειακής βίας είναι οι απειλές, η σωματική βία και οι σοβαρές λεκτικές επιθέσεις που συνοδεύονται από ποινικά αδικήματα. Φραστικά επεισόδια χωρίς τις προϋποθέσεις του νόμου δεν υπάγονται τυπικά στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, ωστόσο οι αστυνομικοί τα εξετάζουν, όταν καταγγέλλονται.

Η κ. Παπανικολάου επισημαίνει ότι «η ενδοοικογενειακή βία είναι συνέπεια της ανισότητας των φύλων». Στα αίτια που αναφέρονται συχνά συγκαταλέγονται η ζήλια, η μη αποδοχή της ισότητας, η δυσκολία αποδοχής της διαφορετικότητας, οι οικονομικές πιέσεις μέσα στην οικογένεια, αλλά και οι έντονες εντάσεις κατά τη διάρκεια ή λίγο πριν από διαδικασίες χωρισμού και διαζυγίου.

Η νομοθεσία είναι σαφής: τα αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας είναι αυτεπάγγελτα. «Θέλει δεν θέλει το θύμα, εμείς θα προχωρήσουμε», τονίζει η υπαστυνόμος Β΄.

Για τους θύτες, από την άλλη, ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο είναι η άρνηση. «Συνήθως αρνούνται εντελώς ότι έγινε κάτι, λένε ότι δεν απείλησαν, δεν χτύπησαν, ότι παρερμηνεύτηκαν τα λόγια τους. Προσπαθούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Όμως, από τη στιγμή που ένα περιστατικό έφτασε σε εμάς, τον τελευταίο λόγο τον έχει το δικαστήριο», εξηγεί ο κ. Καραγρηγορίου.

Ο ίδιος είναι κατηγορηματικός: «Η βία δεν είναι ποτέ λύση. Ακόμα και μέσα στο σπίτι υπάρχουν άλλοι τρόποι να λυθούν τα προβλήματα. Αν δεν μπορούν να λυθούν, κάποιος μπορεί να αποχωρήσει. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για χρήση βίας – ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παιδιά, που είναι συχνά τα πραγματικά θύματα».

Η δεύτερη γραμμή: παρακολούθηση, στατιστικά, συνεργασίες

Το γραφείο της κ. Παπανικολάου λειτουργεί σε επιτελικό επίπεδο. Παρακολουθεί την πορεία των υποθέσεων, συγκεντρώνει και αξιοποιεί τα στατιστικά στοιχεία, συντονίζει συνεργασίες με άλλους φορείς, αναπτύσσει δράσεις ενημέρωσης – από ομιλίες και ημερίδες μέχρι επισκέψεις σε σχολεία.

Ο ρόλος του επιτελικού γραφείου περιλαμβάνει και τη συνεχή επικοινωνία με τα θύματα, μετά την πρώτη καταγγελία: κάθε τρεις μέρες, κατόπιν στις πέντε μέρες, έπειτα στον ένα μήνα και ξανά, όπου κρίνεται αναγκαίο.

«Το γεγονός ότι ένα περιστατικό εκδικάστηκε ή σχηματίστηκε δικογραφία δεν σημαίνει ότι τελείωσε ο δρόμος μας. Θέλουμε να ξέρουμε σε τι κατάσταση βρίσκεται το θύμα, αν έχει αντιμετωπίσει κάποιο άλλο πρόβλημα, αν έχουν επαναληφθεί τα περιστατικά», σημειώνει. Έχει τύχει, όπως λέει ο κ. Καραγρηγορίου, μέσα σε έναν μήνα να υπάρξουν τρία ή τέσσερα περιστατικά με το ίδιο θύμα και τον ίδιο δράστη.

Panic button και SMS στο 100 

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουν οι δύο αξιωματικοί στα νέα ψηφιακά εργαλεία προστασίας των θυμάτων.

Από τον Ιούνιο του 2024, οπότε ιδρύθηκε το επιχειρησιακό γραφείο στη Λέσβο, μέχρι και τα τέλη Οκτωβρίου 2025, έχουν εγκατασταθεί 133 εφαρμογές «panic button» σε κινητά τηλέφωνα θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας.

Πρόκειται για μία ψηφιακή εφαρμογή που επιτρέπει στην/στον χρήστη, με το πάτημα ενός κουμπιού, να ειδοποιήσει άμεσα την αστυνομία, χωρίς να χρειαστεί να μιλήσει.

«Το panic button αφορά θύματα ενδοοικογενειακής βίας που επιθυμούν οι ίδιες/οι ίδιοι να το έχουν. Μιλάμε για περιπτώσεις πραγματικού κινδύνου, όπου το θύμα δεν μπορεί να καλέσει το 100 ή να μιλήσει. Με το πάτημα του κουμπιού ειδοποιούμαστε και γνωρίζουμε ακριβώς την τοποθεσία», εξηγεί η κ. Παπανικολάου.

Παράλληλα, υπάρχει και η δυνατότητα αποστολής γραπτού μηνύματος στο 100. «Αρκεί να έχουμε ονοματεπώνυμο, διεύθυνση και έστω μία λέξη, όπως “βοήθεια” ή “κινδυνεύω”, για να καταλάβουμε ότι υπάρχει πρόβλημα και να επέμβουμε γρήγορα», σημειώνει ο κ. Καραγρηγορίου.

«Να σπάσουμε τη σιωπή όλοι μαζί»

Παρά τον σκληρό χαρακτήρα των υποθέσεων που χειρίζονται καθημερινά, οι δύο αξιωματικοί δηλώνουν αισιόδοξοι.

«Αν δεν είσαι αισιόδοξος δεν μπορείς να προχωρήσεις. Η αισιοδοξία είναι η βάση για όλα», λέει ο υπαστυνόμος Α΄. Η αισιοδοξία τους, ωστόσο, δεν είναι αφελής: στηρίζεται στην αυστηροποίηση της νομοθεσίας, στην ύπαρξη εξειδικευμένων δομών και στην αποφασιστικότητα να οδηγούνται οι δράστες στη Δικαιοσύνη. «Από τη στιγμή που θα καταγγελθεί ένα περιστατικό, μέλημά μας είναι η σύλληψη του δράστη. Πρέπει με κάθε τρόπο να συλληφθεί και να οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη, για να διασφαλιστεί το θύμα», τονίζει.

Η κ. Παπανικολάου συνοψίζει: «Εμείς, οι αστυνομικοί που είμαστε στην πρώτη γραμμή, οφείλουμε να δημιουργήσουμε μια κουλτούρα ασφάλειας και εμπιστοσύνης, ώστε η γυναίκα –κάθε θύμα– να μπορεί να μιλήσει. Τα περιστατικά πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν. Το σημαντικό είναι ότι τώρα οι γυναίκες σπάνε τη σιωπή τους. Είμαστε εδώ για να τις προστατεύσουμε, να τις ακούσουμε, ώστε κάθε γυναίκα να βρει τη δύναμη να ξεφύγει από την κακοποίηση και να ξανακερδίσει την ελευθερία και την αξιοπρέπειά της. Είμαστε συμμέτοχοι σε αυτόν τον αγώνα να σπάσουμε τη σιωπή όλοι μαζί».

– Η γραμμή «SOS 15900» εθνικής εμβέλειας της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, η οποία λειτουργεί σε 24ωρη βάση όλες τις ημέρες της εβδομάδας.

– Το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας με την τηλεφωνική γραμμή «197», διαθέσιμη σε 24ωρη βάση όλο τον χρόνο και δωρεάν.

Οι αστυνομικοί του Γραφείου Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας τους ενημερώνουν για τους φορείς ώστε να τους παραχθεί αμέσως η απαραίτητη κατά περίπτωση αρωγή και τους επιδίδεται κατάλογος φορέων και υπηρεσιών παροχής αρωγής σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας.