Η ψυχική υγεία ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως μία κατάσταση ευημερίας, στην οποία το άτομο είναι σε θέση να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της ζωής, μπορεί παραγωγικά να εργάζεται και να είναι ενεργό μέλος του κοινωνικού συνόλου. Δεν ορίζεται απλώς ως η απουσία μιας διαταραχής.

Έχοντας αυτή την πρόταση κατά νου, είναι εύλογο να αντιπαρατεθεί με  μια κοινή πεποίθηση, ότι ψυχική υγεία και ευημερία, σημαίνει πως δεν υπάρχει άγχος ή στρες. Αντίθετα, κατάσταση ευημερίας σημαίνει πως το άτομο παραμένει λειτουργικό και παραγωγικό, μαθαίνοντας πώς να ανταπεξέρχεται σε στρεσογόνες καταστάσεις. Μπορεί να ζει την καθημερινότητα και τις προκλήσεις χωρίς να το κατακλύζει ένα συναίσθημα. Ένα συναίσθημα μπορεί να μην είναι κατακλυσμικό όταν αναγνωρίζεται, όταν γίνεται αποδεκτό χωρίς την προσπάθεια να καλυφθεί ή να παραγκωνιστεί και όταν υπάρχει χώρος να εκφραστεί με σταθερό τρόπο, δηλαδή όταν βιώνεται.

Το βίωμα ενός συναισθήματος είναι μία εμπειρία τόσο προσωπική και τόσο μοναδική όσο και ο κάθε άνθρωπος, και έτσι δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος ή δρόμος. Όμως, το κοινό στοιχείο είναι ότι όταν ένα άτομο βρει τον δικό του τρόπο και είναι σε θέση να βιώνει τα συναισθήματά του, βρίσκεται σε συνέπεια με τον εαυτό του, στο εδώ και τώρα. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει η βάση και η ασφάλεια να αντιμετωπίζει προκλήσεις, να έχει κίνητρο, ζωτικότητα, δημιουργικότητα, να είναι σε θέση να κάνει βαθιές και ουσιαστικές συνδέσεις με άλλους ανθρώπους.

Παρά τη γνώση αυτή και παρά το γεγονός ότι για τον ΠΟΥ η ψυχική υγεία αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, εξακολουθεί η ενημέρωση σχετικά με τα θέματα ψυχικής υγείας να είναι ελλιπής, να υπάρχουν στίγμα γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας, έλλειψη συνεχούς εκπαίδευσης και υποστελέχωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας ιδιαίτερα σε παραμεθόριες περιοχές.. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας συχνά έρχονται αντιμέτωποι με την ψυχική εξουθένωση, καλούμενοι να απαντήσουν σε πολυάριθμα αιτήματα και ελλείψεις.

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, με θέμα «Ψυχική υγεία για όλους: Πρόσβαση σε φροντίδα σε καταστροφές και εκτάκτους ανάγκες», έρχεται να τονίσει τη σημασία της ισότιμης πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής φροντίδας, ιδίως σε περιόδους κρίσεων. Οι φυσικές καταστροφές, οι πανδημίες, οι κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες και οι συγκρούσεις προκαλούν βαθιές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των ανθρώπων. Σε αυτές τις περιόδους κρίσης, η ύπαρξη δομών στήριξης και η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας γίνονται καίριες.

Η πρόσβαση σε φροντίδα δεν είναι προνόμιο, αλλά δικαίωμα. Σε περιόδους καταστροφών, η ψυχική υγεία δεν πρέπει να παραβλέπεται — είναι αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής αντιμετώπισης μιας κρίσης. Η πολιτεία, στηρίζοντας τις κοινότητες,  οφείλει να δημιουργεί και να ενισχύει μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης, προσφέροντας υποστήριξη και φροντίδα σε όσους πλήττονται, ώστε η πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας να είναι έμπρακτη, ορατή και βιώσιμη.

Η σημερινή ημέρα, 10 Οκτωβρίου, είναι αφιερωμένη στην ψυχική υγεία και οι σκέψεις που γεννιούνται είναι πολλές. Πρώτον, κατά πόσο είμαστε ενημερωμένοι για την ψυχική υγεία και το εύρος της, πόσο φροντίζουμε για αυτήν και πόσο θεσμικά υπάρχει ο σχεδιασμός και η υποστήριξη προς αυτή την κατεύθυνση. Δεύτερον, πώς οι ίδιες οι κοινότητες των ανθρώπων είναι ανοιχτές ή πρέπει να στηριχτούν ώστε να αναλάβουν τόσο την σωματική όσο και την ψυχική τους υγεία.

Γιατί τελικά, χωρίς πρόσβαση, κατανόηση και υποστήριξη, η ψυχική υγεία δεν μπορεί να είναι πραγματικά για όλους.

*Γράφει η Πηνελόπη Σακλαμάκη, Ψυχολόγος του κλιμακίου Λέσβου ,της Κινητής  Μονάδας Ψυχικής Υγείας Παιδιού & Εφήβου Β. Αιγαίου της ΑμΚΕ «Αγκαλιά»