Ο ογκολόγος του Νοσοκομείου Μυτιλήνης, Ηλίας Νικολαΐδης, μιλά στον ρ/σ του «Ν» στους 99 στα fm με αφορμή τον Οκτώβριο, μήνα πρόληψης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού. Ευχαριστεί την πρόεδρο του Συλλόγου Καρκινοπαθών Λέσβου κ. Σωτηριχέλη «για την επιμονή της στην ενημέρωση», και περιγράφει με ψυχραιμία αλλά και αγωνία την πολύ μεγάλη αύξηση των ογκολογικών περιστατικών στη Λέσβο τα τελευταία χρόνια, τις ανάγκες της μονάδας, την αξία της πρόληψης και το γιατί πλέον θεωρεί ρεαλιστικό και αναγκαίο ένα ακτινοθεραπευτικό κέντρο στο νησί.

«Σχεδόν διπλασιασμός νέων περιστατικών σε δύο χρόνια»

«Τα τελευταία τρία–τέσσερα χρόνια έχουμε μια σημαντική άνοδο της επίπτωσης του καρκίνου και, κατ’ επέκταση, των επισκέψεων στο νοσοκομείο. Η άνοδος ξεκινά από το 2020–2021», λέει. Ο ίδιος μέτρησε τις νέες διαγνώσεις: «Το 2023 οι νέες περιπτώσεις είναι σχεδόν διπλάσιες απ’ ό,τι το 2021. Από περίπου 150–160 νέους ασθενείς το 2021, φτάσαμε σε περίπου 280 το 2023, με το 2022 ενδιάμεσα (περί τις 220–230). Και μιλάμε μόνο για νέες διαγνώσεις — χωρίς να συνυπολογίζουμε τις υποτροπές».

Η αύξηση, σημειώνει, δεν αφορά μόνο τη Λέσβο: «Με επαφές σε Ελλάδα και εξωτερικό, βλέπουμε μεγάλη αύξηση συχνότητας και υποτροπών. Έχω δει υποτροπή ακόμη και 25 χρόνια μετά».

Ποιοι καρκίνοι αυξάνονται – και σε ποιες ηλικίες

«Μεγάλες αυξήσεις βλέπουμε στον καρκίνο του παγκρέατος, του μαστού, του νεφρού, της ουροδόχου κύστης, του παχέος εντέρου — λίγο–πολύ παντού». Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η μετατόπιση προς νεότερες ηλικίες: «Έχω πολλές γυναίκες κάτω από τα 40. Εμφανίζεται πια και καρκίνος παχέος εντέρου σε νέους. Παραδοσιακά ο καρκίνος ήταν νόσος μεγαλύτερων ηλικιών· δυστυχώς αυτό δεν ισχύει πλέον».

Πρόληψη μαστού: αυτοεξέταση, μαστογραφία, ραντεβού νωρίς

Για τον καρκίνο του μαστού, ο κ. Νικολαΐδης επιμένει: «Οι περισσότερες περιπτώσεις πλέον διαγιγνώσκονται με αυτοψηλάφηση και ακόμη καλύτερα με προληπτικούς ελέγχους — μαστογραφία και υπέρηχο μέσω προγραμμάτων ελέγχου (screening) σε υγιείς γυναίκες». Στο Νοσοκομείο Μυτιλήνης τα ραντεβού κλείνονται «όχι πολύ μακριά», όμως «λόγω έλλειψης προσωπικού ίσως χρειαστεί ένας μήνας. Σημασία έχει να κλείνεται από τώρα το ραντεβού και να γίνεται η εξέταση».

Υπενθυμίζει ότι «ακόμη και σήμερα υπάρχουν λίγες, αλλά προχωρημένες φλεγμονώδεις μορφές που “βγάζουν μάτι”». Το μήνυμα είναι σαφές: μην αμελείτε την εξέταση.

Αιτίες: τρόπος ζωής – και τα ερωτήματα που ζητούν μελέτες

Ο γιατρός παραθέτει τους κλασικούς, τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου: «Τρόπος ζωής, καθιστική ζωή, διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά, παχυσαρκία, κάπνισμα πάνω απ’ όλα, αλκοόλ, και —πολύ λιγότερο— καφές σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Η έλλειψη άσκησης επίσης».

Παράλληλα, επισημαίνει ερωτήματα που, όπως λέει, χρειάζονται συστηματικό monitoring και μελέτη: «Μετά το 2020–2021 είχαμε εκτεταμένες λοιμώξεις COVID και εμβολιασμούς μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού. Δεν λέμε να ενοχοποιήσουμε· λέμε ότι έπρεπε να υπάρχει οργανωμένη παρακολούθηση για να απαντηθούν επιστημονικά οι υποψίες — κάτι που στο εξωτερικό γίνεται, στην Ελλάδα λιγότερο». Αντίστοιχα, «οι νέες συνήθειες, όπως η εκτεταμένη χρήση κινητών και τα πολλαπλά δίκτυα Wi-Fi, χρειάζονται μελέτες για να αποκλειστούν ή να επιβεβαιωθούν επιδράσεις — για να μη μένουμε σε θεωρίες». Για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα προσθέτει: «Και αυτά ενοχοποιούνται, όχι μόνο για καρκίνο αλλά και για διάμεσες πνευμονοπάθειες — σε βάθος χρόνου θα γεμίσουν οι πνευμονολογικές κλινικές».

«Από αρνητικός, πλέον υπέρ»: γιατί η Λέσβος χρειάζεται ακτινοθεραπεία

Έως πρόσφατα, ο κ. Νικολαΐδης ήταν επιφυλακτικός για ένα ακτινοθεραπευτικό κέντρο στο νησί: «Είναι μια πολύ ακριβή επένδυση σε μηχάνημα, χώρο με ειδικές προδιαγραφές, service, προσωπικό (ακτινοθεραπευτές ογκολόγοι, ακτινοφυσικοί, χειριστές). Επίσης, θεωρούσα ότι οι μηνιαίες ανάγκες (10–15 ακτινοβολίες) δεν δικαιολογούσαν το κόστος».

Όμως η εικόνα άλλαξε: «Με την εκθετική αύξηση περιστατικών και το ότι η ακτινοθεραπεία βρίσκει όλο και περισσότερες εφαρμογές (μαστός, πνεύμονας, στομάχι, πάγκρεας, έντερο, λεμφαδένες, οστά), τα 10–15 περιστατικά έχουν διπλασιαστεί. Πολλοί ασθενείς δεν μπορούν να μετακινηθούν στην Αθήνα — κοινωνικά ή οικονομικά — και χάνουν το βέλτιστο σχήμα (χημειοθεραπεία μαζί με ακτινοβολία)». Επιπλέον, «τα κόστη κτήσης φαίνεται να έχουν μειωθεί, ενώ ανά την Ελλάδα ανοίγουν νέα κέντρα (Λαμία, Τρίπολη, Ρόδος)».

Το συμπέρασμα: «Χρειάζεται ακτινοθεραπευτικό και στη Λέσβο. Η γεωγραφία της χώρας μας το επιβάλλει».

«Χάθηκε μια κτηριακή ευκαιρία — αλλά ας προετοιμαστούμε σωστά»

Ο γιατρός σημειώνει πως στο πρόσφατο κτηριακό της ψυχιατρικής «θα μπορούσε να έχει προβλεφθεί υπόγειος χώρος με ειδική θωράκιση για μελλοντική εγκατάσταση μηχανήματος. Σήμερα, όπως είναι δομημένο το νοσοκομείο, δεν χωρά ακτινοθεραπευτικό. Πρέπει να βρεθεί λύση, ακόμη και εκτός του άμεσου νοσοκομειακού χώρου». Διευκρινίζει ότι στο ακτινοθεραπευτικό θα υπηρετεί «ακτινοθεραπευτής ογκολόγος με χειριστές και ακτινοφυσικούς, σε συνεργασία με την ογκολογική μονάδα».

Τι λειτουργεί σήμερα στη Μυτιλήνη – και τι επιπλέον χρειάζεται

«Στη Μυτιλήνη γίνονται όλες οι συστηματικές θεραπείες: χημειοθεραπείες, ανοσοθεραπείες, βιολογικές/στοχευμένες, ορμονοθεραπείες — ό,τι θα γινόταν σε κορυφαία κέντρα. Στα πολύ νέα φάρμακα ίσως υπάρχει μια καθυστέρηση περίπου έξι μηνών, όχι περισσότερο». Η ακτινοθεραπεία παραμένει το μοναδικό κενό.

Για να ανταποκριθεί η μονάδα στον όγκο εργασίας απαιτούνται:
«Ένας–δύο γιατροί ακόμη· όμως αυτό φέρνει αμέσως ανάγκη για γραμματειακή υποστήριξη (η ηλεκτρονική προέγκριση νέων, ακριβών φαρμάκων είναι εξαιρετικά χρονοβόρα), ενίσχυση νοσηλευτικού προσωπικού, περισσότεροι χώροι για θεραπείες, πιθανή αναβάθμιση από μονάδα ημερήσιας νοσηλείας σε κλινική εφόσον το ιατρικό δυναμικό φτάσει 4–5 γιατρούς. Θα πρέπει επίσης να ενισχυθούν φαρμακείο (για διαλείψεις φαρμάκων) και εργαστήρια. Είναι μια αλυσίδα ειδικοτήτων».

Δεν παραλείπει να αναγνωρίσει τη συνδρομή άλλων κλινικών: «Ο αιματολόγος κ. Καραδημητράκης έχει εκπαιδευτεί τόσο καλά που ανταποκρίνεται ισάξια σε ογκολογικά περιστατικά — το λέω με το χέρι στην καρδιά».

«Ελάτε να δείτε»: η πρόσκληση σε διοίκηση και πολιτεία

«Πολλές φορές ο νέος διοικητής μάς ρωτά πρακτικά “τι θέλετε να κάνω;”. Τα αιτήματα —γιατροί, γραμματείς, νοσηλευτές, χώροι— ίσως ακούγονται πολλά. Προσκαλώ όποιον θέλει να έρθει αιφνιδιαστικά, οποιαδήποτε ώρα 08:00–16:00, για να δει από κοντά τι συμβαίνει. Να κρίνει ο ίδιος».

Η κριτική στον «υπερβολικό φόβο» και το μήνυμα στους ασθενείς

Παρά τη μεγάλη πίεση, ο κ. Νικολαΐδης επιμένει στην ελπίδα: «Προσπαθούμε για το ανθρωπίνως καλύτερο. Ενημερωνόμαστε για τις εξελίξεις και προσφέρουμε θεραπείες ισάξιες με Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ευρώπη, Αμερική. Έχουμε τα μέσα — εκτός της ακτινοθεραπείας».

Ζητά, ωστόσο, να μην κυριαρχεί ο φόβος: «Τα τελευταία 4–5 χρόνια βλέπω έναν υπερβολικό φόβο για την υγεία. Δεν είναι ψυχικά υγιές. Δεν γίνεται να μην κοιμάσαι έναν μήνα επειδή έχεις να κάνεις μια αξονική. Η υγεία είναι το σημαντικότερο υλικό αγαθό, αλλά υπάρχουν και άλλα: η πνευματική ισορροπία, οι σχέσεις με τους ανθρώπους — και, για μένα, με τον Θεό. Στόχος μας δεν είναι μόνο η παράταση της ζωής, αλλά κυρίως η ποιότητα ζωής. Ακόμη και η παρηγορική ακτινοβολία σε οστικές μεταστάσεις μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα».

Κλείνοντας, αναγνωρίζει ότι «κτηριακά η ογκολογική μονάδα της Μυτιλήνης είναι στολίδι σε σύγκριση με άλλες ανά την Ελλάδα», αλλά «ο όγκος των ασθενών αναπόφευκτα ροκανίζει την ποιότητα της φροντίδας, όταν σε μια μέρα πρέπει να δεις 40 αντί για 20 ανθρώπους». Το τελικό του μήνυμα: «Οφείλουμε να είμαστε αισιόδοξοι. Είμαστε εδώ, προσπαθούμε και θα συνεχίσουμε να προσπαθούμε — με γνώση, με φροντίδα και με σεβασμό στον άνθρωπο».