Η οικονομική αναταραχή στην αγορά του πετρελαίου και η επικείμενη παγκόσμια ύφεση εξαιτίας της πανδημίας, είναι ξεκάθαρο πως αλλάζουν, ξανά, το πολεμικό σκηνικό στη Μέση Ανατολή, κυρίως, στις χώρες γύρω από τη Συρία, αλλά και στη Λιβύη.

Χθες το βράδυ το ιρακινό κοινοβούλιο εξέλεξε νέο πρωθυπουργό, τον Μουσταφά Αλ-Καντίμι, που θεωρείται τεχνοκράτης με θετικό ιστορικό (ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός) και πολιτικά ουδέτερος, καθώς τόσο η Ουάσιγκτον δια του Πομπέο, όσο και η Τεχεράνη δια του Ζαρίφ, έσπευσαν να τον συγχαρούν και να ευχηθούν τα καλύτερα για τον ιρακινό λαό.

Όμως, η τρέχουσα χαμηλή τιμή του μαύρου χρυσού σημαίνει ότι ο Καντίμι, που σχημάτισε υπουργικό συμβούλιο με έμπειρους τεχνοκράτες, έχει δύσκολο δρόμο μπροστά του, με μεγαλύτερο πρόβλημα ένα τεράστιο έλλειμμα στον κρατικό προϋπολογισμό.

Αυτό μπορεί να τον οδηγήσει στο ΔΝΤ για δανεισμό, πράγμα που σημαίνει ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να βάλουν όρους και προϋποθέσεις για αυτά τα χρήματα.

Παράλληλα, υπάρχει η αίσθηση, το τελευταίο διάστημα, όπου έχουν σημειωθεί σποραδικές επιθέσεις τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ -με πανάκριβο εξοπλισμό- ότι οι Αμερικανοί τους χρησιμοποιούν και πάλι για να εκβιάσουν την Βαγδάτη ώστε να διακόψει κάθε πολιτική και οικονομική σχέση με την Τεχεράνη.

Όμως, το Ιράκ εξαρτάται ενεργειακά από το Ιράν και ο Καντίμι δεν μπορεί να το κάνει αυτό, χωρίς να απολέσει την εμπιστοσύνη του κοινοβουλίου της χώρας του.

Στη Συρία, τώρα, η στρατιωτική κατάσταση έχει αλλάξει λίγο. Η εκεχειρία στην επαρχία του Ιντλίμπ φαίνεται να ισχύει σε γενικές γραμμές, καθώς ρωσικά και τουρκικά στρατεύματα περιπολούν από κοινού, πλέον, τμήματα του αυτοκινητόδρομου Μ4, αφότου η Τουρκία ήρθε σε σκληρή στρατιωτική αντιπαράθεση με τους τζιχαντιστές της οργάνωσης Hayat Tahrir al-Sham -πρώην Μέτωπο της Αλ Νούσρα, οι οποίοι προσπάθησαν να αποτρέψουν τις περιπολίες, στο θεωρούμενο ως τελευταίο προπύργιο των σουνιτών αντικαθεστωτικών στη Συρία.

Ακόμα πιο εντυπωσιακή, όμως, είναι η αλλαγή στάσης της Μόσχας, η οποία -εδώ και μήνες- με πλήθος άρθρων και δηλώσεων πολιτικών και οικονομικών παραγόντων ζητάει από τη Δαμασκό να εξετάσει την κακή κατάσταση των οικονομικών της χώρας, αντί να πιέζει για άμεση στρατιωτική λύση στην πολυετή κρίση.

Ωστόσο, μια «ανεπάντεχη» κι ανοιχτή σύγκρουση, μεταξύ του προέδρου Άσαντ και του πλουσιότερου ολιγάρχη της Συρίας Ράμι Μακλούφ (Makhlouf) -εξάδελφου του Μπασάρ από την πλευρά της μητέρας του- άλλαξε εν μέρει τη γραμμή του Κρεμλίνου, προς όφελος της Δαμασκού.

Μέχρι πρότινος κανείς δεν μπορούσε να κλείσει δουλειές με τον Άσαντ αν δεν περνούσε πρώτα από αυτόν τον εξάδελφο, μετά τη διαμάχη τους, όμως, η θέση του Σύρου προέδρου ισχυροποιήθηκε και οι ρωσικές εταιρείες δείχνουν ξανά έτοιμες για μπίζνες στη Συρία, χωρίς τον ενδιάμεσο επονομαζόμενο κύριο του πέντε τοις εκατό.

Τα προβλήματα για τον Μακλούφ ξεκίνησαν το 2018, τη στιγμή που έληξε η μάχη γύρω από τη Δαμασκό.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πλούσιος ξάδελφος είχε συγκεντρώσει στρατό και μια τεράστια περιουσία που υπολογιζόταν σε 5 δισεκατομμύρια δολάρια πριν από το 2011, ενώ διέθετε μεγάλη επιρροή στα μέσα ενημέρωσης και μεγάλο δίκτυο περίπλοκων επιχειρηματικών και στρατιωτικών διασυνδέσεων που δημιουργήθηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθιστώντας τον για τον Άσαντ, τόσο μια απειλή όσο και έναν  κερδοφόρο στόχο.

Κατά τη διάρκεια των σκληρών χρόνων του εμφύλιου πολέμου, ο Άσαντ βασίστηκε υπερβολικά στην οικονομική δύναμη και τις οργανώσεις του Μακλούφ είτε χρησιμοποιώντας τες ως βοηθητικές δυνάμεις για τον στρατό είτε για να παίξουν έναν ανθρωπιστικό ρόλο όταν το καθεστώς ήταν στο πιο αδύναμο, πολιτικά.

Ως εκ τούτου ήταν αδύνατον να συγκρουστεί ανοιχτά μαζί του, μέχρι να ξεκαθαρίσει η στρατιωτική κατάσταση στη Συρία και να γείρει χάρη στους Ρώσους η πλάστιγγα προς τον Μπασάρ.

Αφορμές, εξάλλου, είχαν δοθεί πολλές και δεν ήταν μόνο οι γνωστές μίζες του Μακλούφ αλλά και η πασίγνωστη από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χλιδή που απολάμβαναν τα παιδιά του αναρτώντας ανέμελες στιγμές στο Ντουμπάι με τα ακριβότερα αυτοκίνητα του κόσμου και μέσα σε ιδιόκτητα τζετ, την ώρα που δεν υπήρχε πόσιμο νερό και φαγητό για εκατοντάδες χιλιάδες Σύρους και πέθαιναν παιδιά από την πείνα και τις αρρώστιες, αβοήθητα στους δρόμους ή σε πρόχειρους καταυλισμούς.

Κι ενώ θεωρείται αβέβαιο το μέλλον του Μακλούφ, αβέβαιη εξίσου είναι και η τουρκική εκστρατεία για την στρατολόγηση Σύρων μισθοφόρων, από την επαρχία του Ιντλίμπ για να σταλούν στη Λιβύη ενάντια στον στρατηγό Χαφτάρ, που στηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα πλην Κατάρ και την Αίγυπτο. 

Τα νέα των μεγάλων απωλειών από το μέτωπο της Λιβύης και της στάσης των πληρωμών από την Άγκυρα, έχουν φτάσει και στο Ιντλίμπ, με αποτέλεσμα να μην δέχεται πλέον κανείς να πολεμήσει για τον Σάρατζ στην Τρίπολη και τη Μιζράτα, διαμέσου του Ερντογάν.

Η τουρκική λίρα συνεχίζει να πέφτει και η Κεντρική Τράπεζα, υπό τον έλεγχο του επίδοξου σουλτάνου είχε ξοδέψει περισσότερα από 25 δισεκατομμύρια δολάρια για να εμποδίσει αυτή την κατρακύλα έστω μέχρι το φράγμα των 7 λιρών ανά δολάριο ΗΠΑ. Τώρα και αυτό είναι παρελθόν, με το εθνικό νόμισμα της Τουρκίας να βυθίζεται περαιτέρω, όσο ο 44χρονος υπουργός Οικονομικών της χώρας Μπεράτ Αλμπαϊράκ και γαμπρός του Ερντογάν, που έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως ακατάλληλος για αυτή τη δουλειά, χτυπάει πόρτες, χωρίς αποτέλεσμα.

Πιο πρόσφατη αυτή της αμερικανικής ομοσπονδιακής τράπεζας Fed, η οποία απέρριψε αίτημα ανταλλαγής swap για συμφωνία με την Τουρκία.

Ο οίκος αξιολόγησης S&P Global εκτιμά ότι η οικονομία της Τουρκίας χρειάζεται περί τα 168 δισεκατομμύρια δολάρια για τους επόμενους 12 μήνες. Αυτό ισοδυναμεί με το 24% του ΑΕΠ της χώρας αυτής. Η χαμηλή ισοτιμία καθιστά πιο δαπανηρή για την κυβέρνηση και τις εταιρείες της χώρας την εξόφληση του χρέους τους σε δολάρια. Αυτό το βραχυπρόθεσμο εξωτερικό χρέος ύψους 168 δισεκατομμυρίων δολαρίων και μόνο 85 δισεκατομμύρια δολάρια σε ακαθάριστα αποθεματικά συναλλάγματος σημαίνει ότι ο λεγόμενος «λόγος κάλυψης» είναι περίπου 50%, το χαμηλότερο ποσοστό, από οποιαδήποτε άλλη οικονομία των λεγόμενων αναδυόμενων αγορών.

Ο Ερντογάν μπορεί (και πάλι) να ζητήσει από τον Εμίρη του Κατάρ να βοηθήσει, αλλά το ποσό που χρειάζεται είναι μεγαλύτερο από αυτό που μπορεί να είναι πρόθυμο ή ικανό να παράσχει. Αυτό αφήνει το ΔΝΤ ως τη μόνη διέξοδο για την Άγκυρα, ωστόσο είναι μια λύση που στάζει δηλητήριο για τον Τούρκο πρόεδρο και ένας σίγουρος τρόπος για να χάσει το κυβερνών κόμμα του τις εκλογές.

Συνεπώς, ο Ερντογάν θα πρέπει να μειώσει τις οικονομικές απώλειες στη Λιβύη και τη Συρία, καθώς αυτές οι συγκρούσεις, σε συνδυασμό με το τέλμα στις πωλήσεις της τουρκικής στρατιωτικής βιομηχανίας εξαιτίας της πανδημίας, έχουν καταστήσει τα επεκτατικά του σχέδια δύο φορές πιο επικίνδυνα για το μέλλον της χώρας του, αλλά και το δικό του.

Άσχημα, όμως, είναι και τα νέα που φτάνουν από την Ουάσιγκτον στο Ριάντ, καθώς ο Τραμπ αποφάσισε να απομακρύνει τους πυραύλους Πάτριοτ από τη Σαουδική Αραβία, δύο σμήνη μαχητικών  αεροσκαφών και μερικά πολεμικά πλοία, από την περιοχή του Περσικού Κόλπου.

Στις αρχές Απριλίου, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε απειλήσει τους Σαουδάραβες με τέτοια μέτρα εάν δεν μειώσουν την παραγωγή πετρελαίου τους ώστε να αυξήσουν την τιμή του διεθνώς.

Η παραγωγή μειώθηκε, αλλά η τιμή συνεχίζει να πέφτει λόγω έλλειψης ζήτησης και ο Τραμπ δείχνει να θεωρεί πλέον ασύμφορη την στρατιωτική του στήριξη, προς το βασίλειο των Σαούντ και να αναβάλλει κι αυτός τους επεκτατικούς και πολεμικούς σχεδιασμούς, τουλάχιστον μέχρι τις αμερικανικές εκλογές.