× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

«Τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου ‑ Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος (1876‑1940)»

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ

Δημοσίευση 27/3/2024

«Τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου ‑ Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος (1876‑1940)»
' χρόνος ανάγνωσης

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Αλεξάνδρεια» το βιβλίο «Τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου - Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος (1876-1940)» του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκου Βαφέα και της ιστορικού και εκπαιδευτικού Μαρίας Μανδαμαδιώτου. Το βιβλίο αποτελεί το επιστέγασμα ενός ερευνητικού προγράμματος του Πανεπιστημίου Αιγαίου σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης με τίτλο: «Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου. Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος (1876-1923)» με επιστημονικό υπεύθυνο τον ομότιμο πλέον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου Σπύρο Καράβα.

Αν και ο όρος «νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου» παραπέμπει σε μια σημερινή εννοιολόγηση του γεωγραφικού χώρου που αυτά καταλαμβάνουν, λόγω της τρέχουσας διοικητικής διάρθρωσης της Ελλάδας, όπως φαίνεται και στο βιβλίο, ο όρος δεν συναντάται σε καμιά «στιγμή» της ιστορίας τους. Όπως γράφουν και οι συγγραφείς στην εισαγωγή του βιβλίου, ο όρος χρησιμοποιήθηκε «εντελώς καταχρηστικά, χωρίς να υποδηλώνει έμμεσα κατά το παρελθόν την ύπαρξη κάποιας κοινής ιστορικής διαδρομής».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Εξάλλου στο βιβλίο καταδεικνύεται ότι τα στοιχεία εκείνα που διαφοροποιούν τα νησιά μεταξύ τους στην ιστορική τους διαδρομή ήταν πάντοτε πολύ περισσότερα από τις ομοιότητες που παρουσιάζουν.

 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Στο βιβλίο παρουσιάζεται η ιστορική διαδρομή της Λήμνου, της Λέσβου, της Χίου, της Σάμου και της Ικαρίας, των πέντε δηλαδή μεγαλύτερων σε έκταση νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου. Τα νησιά βιώνουν το σταδιακό πέρασμα στον καπιταλισμό κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο (1876-1912) και  την είσοδό τους στη νεωτερικότητα, μια διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη σε όλη τη διάρκεια του «μακρού» 19ου αιώνα. Βαθιές αλλαγές στην οικονομία και την κοινωνία των νησιών παρατηρούνται επίσης κατά τις πρώτες δεκαετίες της μετάβασης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος (1912-1940).

 

Οι συγγραφείς, με την ανάλυση της ιστορικής διαδρομής των πέντε αυτών νησιών υποστηρίζουν ότι η γειτνίασή τους δεν οδήγησε και στην δημιουργία ισχυρών δεσμών μεταξύ τους σε οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο και φυσικά δεν οδήγησε και «σε ενιαία στάση συμπόρευσης των νησιών και των ανθρώπων τους στο ιστορικό γίγνεσθαι». Αυτό που σίγουρα υπάρχει, τουλάχιστον για τα τρία μεγαλύτερα νησιά, τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο είναι η ενιαία πρόσληψη του γεωγραφικού τους χώρου με τις απέναντι πόλεις της Μικράς Ασίας.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

 

Στις σελίδες του βιβλίου γίνεται στην αρχή μια εκτενής αναφορά στην ιστορική διαδρομή κάθε νησιού τους τελευταίους αιώνες με έμφαση στην τελευταία περίοδο της παρουσίας τους στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το πέρασμά τους στην ελληνική διοίκηση. Αναλύονται οι δυσκολίες και τα διακυβεύματα της προσαρμογής τους σ’ αυτήν, ο σταδιακός μετασχηματισμός της οικονομίας τους στα πλαίσια των αλλαγών που φέρνει η καπιταλιστική ανάπτυξη, καθώς και οι νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν και επηρέασαν καταλυτικά την κοινωνικοοικονομική τους πραγματικότητα μετά τη μικρασιατική καταστροφή το 1922 και την παρουσία σημαντικών προσφυγικών πληθυσμών, ιδιαίτερα στη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο.

 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου επιχειρείται μια συγκριτική αποτίμηση του περάσματος των νησιών από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος και τη νεωτερικότητα. Προσδιορίζονται οι αποκλίσεις και οι συγκλίσεις μεταξύ των νησιών με βάση και τις διαφορετικές ιστορικές τους διαδρομές και τις νέες δυσκολίες που προέκυψαν στις κοινωνίες των νησιών από τις αλλαγές αυτές. Δύο νέα στοιχεία που σημάδεψαν την πορεία δυσκολεύοντας την προσαρμογή ήταν η καθιέρωση της υποχρεωτικότητας στη στρατολόγηση και η αύξηση της φορολογίας, καθώς οι όποιες φοροαπαλλαγές υπήρχαν για τα νησιά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καταργήθηκαν από το ελληνικό κράτος. Ο Ασημάκης Πανσέληνος στο βιβλίο του «Τότε που ζούσαμε» (εκδόσεις Κέδρος, 1974) περιγράφει εξαιρετικά γλαφυρά αυτήν ακριβώς τη συνθήκη: «Όλοι […οι Μυτιληνιοί] μοχτούσαν κι έκαναν σερμαγιά, για να αντικρύσουν μια μέρα ενθουσιασμένοι και με γεμάτη σακούλα τη λευτεριά, που ήρθε στη Μυτιλήνη με τον ελληνικό στόλο, στις 8 Νοεμβρίου 1912 το πρωί, συνοδεμένη από οικονομικό έφορο και από στρατολόγο».

 

Ο Νίκος Βαφέας και η Μαρία Μανδαμαδιώτου με την έκδοση αυτή προσφέρουν μια ευκαιρία στο σύγχρονο ερευνητή, αλλά και στον απλό αναγνώστη να εντρυφήσει, μέσα από τις 300 περίπου σελίδες του βιβλίου, με μια σύντομη αλλά ολοκληρωμένη αναφορά, στις ιστορικές διαδρομές των πέντε νησιών του βορειοανατολικού αιγαίου με τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις τους. Το βιβλίο δυστυχώς δεν διατίθεται προς πώληση στα βιβλιοπωλεία, λόγω της χρηματοδότησης του ερευνητικού προγράμματος από το ΕΛΙΔΕΚ, στο οποίο αποτέλεσε παραδοτέο, αλλά διατίθεται για μελέτη από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και τη βιβλιοθήκη του.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΘΕΑΤΡΟ

Θεατρική εκπαίδευση από τον ΦΟΜ

Δείτε εδώ τα τμήματα που θα λειτουργήσουν για την περίοδο 2025 - 2026
ΒΙΒΛΙΟ

Παρουσίαση της αφιερωματικής έκδοσης «Οδυσσέας Ελύτης – Ο Ζωγράφος Θεόφιλος»

Στο Μουσείο – Ελαιοτριβείο Βρανά, το Σάββατο 6 Σεπτεμβρίου στις 7.30 το απόγευμα
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Το Aeolian Rock Storm «χτυπά» ξανά στο Κάστρο Μυτιλήνης

Οι «Λύγκες» φέρνουν μπάντες από Λέσβο, Χίο και Αθήνα σε ένα διήμερο με ένταση, κοινωνικό μήνυμα και ελεύθερη είσοδο
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΒΙΒΛΙΟ

Δωρεάν ανοιχτά μαθήματα για παιδιά και ενήλικες στο aRtοποιώ

Οι θέσεις είναι περιορισμένες, γι’ αυτό απαιτείται κράτηση
ΒΙΒΛΙΟ

Αναρτήθηκαν οι προσωρινοί πίνακες για τα vouchers βιβλίων

Το πρόγραμμα αφορά τη χορήγηση 150.000 επιταγών αξίας 25 ευρώ η καθεμία (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ)
ΘΕΑΤΡΟ

Ο «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» στο Κάστρο Μυτιλήνης

Μια κωμωδία με διαχρονική γοητεία θα παρουσιαστεί στο κοινό της Λέσβου στις 28 Αυγούστου
ΧΩΡΙΑ

Επίσκεψη Πλεύρη στο Αναγνωστήριο Αγιάσου

Ενημερώθηκε αναλυτικά για το ιστορικό του έργου που θα ξεκινήσει τον επόμενο μήνα μς τη συνεργασία του Υπουργείου Μετανάστευσης και του Δήμου Μυτιλήνης
ΑΓΡΟΤΕΣ

Λήξη του 9ου Φεστιβάλ Αμπελουργίας Ανεμώτιας

Η Ανεμώτια έγινε τόπος συνάντησης, συμπερίληψης και δημιουργικότητας, με δράσεις που ένωσαν αμπελουργούς, επιστήμονες, καλλιτέχνες, τεχνίτες, εθελοντές και επισκέπτες της Λέσβου και πέρα από αυτή
ΜΟΥΣΙΚΗ

Πολιτισμός και νεολαία στο επίκεντρο του 2ου Φεστιβάλ Νέων στο Πλωμάρι

Οι διοργανωτές οραματίζονται το Φεστιβάλ ως θεσμό για την ανάδειξη του πολιτισμού της περιοχής
ΜΟΥΣΙΚΗ

Ξενύχτι με τραγούδια και κέφι στα Μιστεγνά

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Μιστεγνιώτες» διοργάνωσε μια αξέχαστη εκδήλωση με τραγούδια, χορωδίες και τη μαγεία της ελληνικής μουσικής
ΜΟΥΣΙΚΗ

Βράβευσαν την Νάσια Δαφιώτη και το Γρηγόρη Μολυβιάτη

Ο Εξωραϊστικός – Εκπολιτιστικός Σύλλογος Μυτιλήνης «Η Επάνω Σκάλα» κατά την έναρξη της 45ης Γιορτής ούζου