Η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ), που ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές, είναι μια κατάσταση που μερικές φορές μπορεί να είναι αρκετά σοβαρή και να επιμένει για χρόνια. Το άτομο που πάσχει από ΙΨΔ παγιδεύεται από μια σειρά επαναληπτικών σκέψεων(ιδεοληψίες - obsessions) και συμπεριφορών(ψυχαναγκασμοί - compulsions).

Η ΙΨΔ εάν παραμείνει χωρίς θεραπεία μπορεί να καταστρέψει την δυνατότητα του ατόμου να λειτουργήσει ικανοποιητικά στην εργασία του, στο σχολείο ή ακόμη και στο σπίτι του.

Οι έρευνες έδειξαν ότι ένα ποσοστό 2% του πληθυσμού πάσχει από ΙΨΔ. Με βάση το νούμερο αυτό υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα πάνω από 100.000 άνθρωποι πρέπει να πάσχουν αυτή την στιγμή από ΙΨΔ.
Αν και τα συμπτώματα της ΙΨΔ τυπικά αρχίζουν κατά την διάρκεια της εφηβείας ή της νεαρής ενήλικης ζωής, η διαταραχή μπορεί να αρχίζει ακόμη και από την παιδική ηλικία.

Συμπτώματα της ΙΨΔ
Α. Ιδεοληψίες (Obsessions)
Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες σκέψεις,. Το πιο συχνό θέμα των ιδεοληψιών αφορά πιθανή μόλυνση. Το άτομο μπορεί να φοβάται ότι θα κολλήσει μικρόβια από το πάτωμα του σπιτιού του, τα πόμολα, τα τραπέζια, ακόμη και από τις απλές κοινωνικές επαφές.

Άλλο συχνό θέμα είναι ότι το άτομο μπορεί να αμφιβάλλει για το αν έκλεισε την βρύση, τον θερμοσίφωνα, το μάτι της κουζίνας και γενικά να αμφιβάλει για πράγματα που θα μπορούσαν δυνητικά να βλάψουν τον εαυτό ή τους άλλους. Άλλα θέματα ιδεοληψιών αποτελούν επίσης τα εξής: ανάγκη για συμμετρία και τάξη, μεταφυσικά θέματα, η θεωρητική/ ψευδοφιλοσοφική συζήτηση με τον εαυτό για διάφορα θέματα συνήθως άλυτα που ονομάζεται ιδεομηρυκασμός (π.χ. 'ποιο να' ναι το νόημα της ζωής' ,'πώς να είναι άραγε ο θεός' αλλά και πιο πεζά θέματα, όπως ποιο να είναι το όνομα του τάδε κ.λ.π).

Β. Ψυχαναγκασμοί (Compulsions)
Οι περισσότεροι άνθρωποι με ΙΨΔ προσπαθούν να εξουδετερώσουν το άγχος που συνδέεται με τις ιδεοληψίες τους με διάφορες επαναληπτικές και επίμονες πράξεις/ συμπεριφορές που ονομάζονται ψυχαναγκασμοί ή καταναγκασμοί.
Έτσι οι ιδεοληψίες μόλυνσης συνήθως συνοδεύονται από ψυχαναγκαστικό πλύσιμο π.χ. των χεριών. Αυτό μπορεί να διαρκέσει τόσο πολύ που το άτομο να παθαίνει τοξικές δερματίτιδες και τα χέρια του να είναι κόκκινα και ερεθισμένα.

Οι ιδεοληψίες αμφιβολίας συνοδεύονται από ψυχαναγκασμούς ελέγχου. Έτσι το άτομο ελέγχει εάν έκλεισε το μάτι, τον θερμοσίφωνα, σε αντίθεση όμως με τον φυσιολογικό έλεγχο, ο ψυχαναγκαστικός έλεγχος παίρνει πολύ χρόνο, π.χ. το άτομο μπορεί να 'χρειάζεται' να ελέγξει 100 φορές ότι έκλεισε την πόρτα πριν φύγει. Άλλοι συχνοί ψυχαναγκασμοί είναι οι εξής: μέτρημα (που πολλές φορές συνοδεύει άλλους καταναγκασμούς όπως το πλύσιμο των χεριών), επανάληψη συγκεκριμένων λέξεων ή φράσεων, συχνές ερωτήσεις επιβεβαίωσης προς τους άλλους ή ανάγκη για εξομολόγηση, ψυχαναγκασμοί τάξης και συμμετρίας, η ψυχαναγκαστική φύλαξη άχρηστων αντικειμένων κ.λ.π.

Οι πάσχοντες έχουν πλήρη αίσθηση της πραγματικότητας, γνωρίζουν την ματαιότητα αυτών που σκέφτονται και κάνουν, είναι όμως παγιδευμένοι στα δίχτυα μιας αρρώστιας που σε πολλές περιπτώσεις δεν γνωρίζουν ούτε την ύπαρξή της. Η ΙΨΔ μερικές φορές συνοδεύεται από κατάθλιψη.

Πώς μπορεί να θεραπευτεί η ΙΨΔ;
Σε γενικές γραμμές οι θεραπείες διακρίνονται σε δυο είδη: Α) Φαρμακευτικές θεραπείες για τη μείωση των συμπτωμάτων αλλά και Β) Ψυχοθεραπείες, και κυρίως η συμπεριφορική και γνωσιακή θεραπεία που παίζουν καταλυτικό ρόλο και διαμορφώνουν ένα εντελώς καινούργιο πλαίσιο στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τα πράγματα και τον κόσμο γύρω του. Μέσα από τη συγκεκριμένη μέθοδο μαθαίνει να ελέγχει τις αγχογόνες σκέψεις του που του προκαλούν συγκεκριμένα συναισθήματα και εγείρουν την παθολογική συμπεριφορά με αποτέλεσμα να του δημιουργούν δυσκολίες στην καθημερινότητα του.

Αν νιώθετε ότι δεν έχετε τη δύναμη να σταματήσετε αυτές τις σκέψεις και τις άσκοπες πράξεις, ζητείστε βοήθεια από τους ειδικούς. Η ψυχική ασθένεια δεν είναι ντροπή, είναι απλά - μια ασθένεια – και μπορεί να αντιμετωπιστεί. Από εσάς εξαρτάται!

*Ο Ηλίας Νταγλαράκης είναι Ψυχολόγος Απόφοιτός Α.Π.Θ. με ειδίκευση στην Κλινική-Γνωσιακή Ψυχολογία