Το θέμα της υγιεινής διατροφής είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα και πολυσυζητημένα θέματα της εποχής μας. Με δεδομένη την επίπτωση της διατροφής στην κατάσταση του καρδιαγγειακού μας συστήματος, η ειδικότητα της Καρδιολογίας δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από μια τόσο ενδιαφέρουσα συζήτηση.

Είναι ευρέως διαδεδομένη η αντίληψη ότι «παν μέτρον άριστον», δηλαδή όλες οι τροφές επιτρέπονται με μέτρο. Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι τροφές την ίδια επικινδυνότητα, ούτε τις ίδιες ευεργετικές επιδράσεις όσον αφορά στην υγεία της καρδιάς μας.

Τον τελευταίο καιρό επίσης διαφημίζονται διάφορες ειδικές δίαιτες (κετογονική, Atkins, water-onlyκ.ά.) ως «θαυματουργές» μέθοδοι απώλειας βάρους και προαγωγής της υγείας. Χωρίς να υπεισέλθουμε σε λεπτομέρειες, η γενικότερη στάση της Καρδιολογίας απέναντί τους είναι αρκετά επιφυλακτική, μέχρι να τεκμηριωθούν αναμφισβήτητα επιστημονικά δεδομένα μέσω ισχυρών, επιστημονικών μελετών ότι αυτές οι δίαιτες είναι ασφαλείς σε βάθος χρόνου, εκτός από αποτελεσματικές.

Στο πλαίσιο της ορθής ενημέρωσής μας λοιπόν, ηΕυρωπαϊκή ΚαρδιολογικήΕταιρεία (EuropeanSocietyofCardiology) δημοσίευσε τον πίνακα της φωτογραφίας στις κατευθυντήριες οδηγίες (guidelines) πρόληψης καρδιαγγειακών νοσημάτων τον περασμένο Σεπτέμβριο. Κατατάσσει διάφορες ομάδες τροφίμων και μεμονωμένες τροφές με βάση την καρδιαγγειακή τους επικινδυνότητα, και τις ομαδοποιεί με βάση το κατά πόσο συχνά προτρέπουμε οι καρδιολόγοι την κατανάλωσή τους. Ισχύει βέβαια (και δυστυχώς!) ο γενικός κανόνας "όσο νοστιμότερο, τόσο σπανιότερα".

Μερικές παρατηρήσεις:
1) Όλα τα λαχανικά συνιστώνται συχνότατα, εκτός από ένα: τις πατάτες, οι οποίες θεωρούνται τρόφιμο "μέσου" καρδιαγγειακού κινδύνου. Εδώ δεν εννοούνται οι τηγανητές πατάτες (που τόσο αρέσουν σε μικρούς και μεγάλους), αλλά ΟΛΕΣ οι πατάτες, ανεξαρτήτως μεθόδου μαγειρέματος.

2) Τα φρέσκα ή και κατεψυγμένα φρούτα επίσης συνιστώνται, αλλά προσοχή: "μέσου" καρδιαγγειακού κινδύνου θεωρούνται τα αποξηραμένα φρούτα (που μερικοί από εμάς εσφαλμένα τα θεωρούν "τροφή διαίτης"), τα ζελέ, οι μαρμελάδες και οι κομπόστες.

3) Από τα γαλακτοκομικά, συνιστάται το γάλα 0%. Ακόμα και το "ελαφρύ" γάλα 1,5% ή 2% θεωρείται "μέσου" καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως και όλα τα τυροκομικά τύπου "ελαφρύ". "Υψηλού" καρδιαγγειακού κινδύνου θεωρείται το πλήρες γάλα, όλα τα τυριά και τα κασέρια, όπως και το τυρί φέτα, τόσο αγαπητό σε εμάς τους Έλληνες.

4) Το επίσης αγαπητό σε εμάς τους Έλληνες ελαιόλαδο θεωρείται τρόφιμο "μέσου" καρδιαγγειακού κινδύνου. Μπορεί το ελαιόλαδο να είναι το υγιεινότερο λάδι και να είναι προτιμώτερο έναντι άλλων, δεν παύει όμως να είναι λίπος, έστω και φυτικό. Χρειάζεται λοιπόν μετριοπάθεια στη χρήση του, τόσο στο φαγητό όσο και στη σαλάτα.

5) Όλοι οι ξηροί καρποί θεωρούνται "μέσου" καρδιαγγειακού κινδύνου, εκτός από τις καρύδες, οι οποίες είναι πραγματικές "βόμβες" για το καρδιαγγειακό μας σύστημα. Ας μην ξεχνάμε ότι τις περισσότερες φορές οι ξηροί καρποί έχουν και μεγάλη ποσότητα αλατιού, γεγονός που τους καθιστά επικίνδυνους για την αρτηριακή μας πίεση.

6) Η τελευταία σειρά του πίνακα κατατάσσει τις μεθόδους μαγειρέματος με βάση τον καρδιαγγειακό τους κίνδυνο. Προβλέψιμα, συνιστάται η αποφυγή του τηγανίσματος. Μη προβλέψιμα, το ψήσιμο σε γκριλ και μπάρμπεκιου θεωρείται από τους υγιεινότερους τρόπους παρασκευής τροφής. ΠΡΟΣΟΧΗ όμως: αυτό είναι λογικό γιατί το μπάρμπεκιου χρησιμοποιεί αποκλειστικά θερμότητα για το ψήσιμο, χωρίς προσθήκη λίπους. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι τι θα τοπόθετήσουμε κάτω από τη σχάρα, αλλά ΠΑΝΩ στη σχάρα, με το λιπαρό κρέας (συνήθως χοιρινό) να παραμένει "υψηλού" καρδιαγγειακού κινδύνου. Συνεπώς το grill είναι πολύ υγιεινό στην παρασκευή ψητών λαχανικών, αλλά δυστυχώς δεν μετατρέπει τα σουβλάκια, τις μπριζόλες και τα παϊδάκια σε μαρουλόφυλλα.

Στην ερώτηση αν "είναι δυνατόν να ακολουθήσει κάποιος άνθρωπος κατά γράμμα τις οδηγίες του πίνακα" δεν υπάρχει απάντηση. Η ενημέρωση και η γνώση είναι σίγουρα θετικά στοιχεία, και η προσπάθεια στην κατά το δυνατόν διατροφική εφαρμογή και προσαρμογή είναι στο χέρι και στη διάκριση του καθενός μας.
Υποσημείωση: ο πίνακας αναφέρεται στον καρδιαγγειακό κίνδυνο της κάθε τροφής και όχι στη δράση της σε άλλα συστήματα, όπως π.χ. το γαστρεντερικό. Επίσης ο πίνακας ισχύει για ενήλικες και όχι για παιδιά, στα οποία οι διατροφικές οδηγίες ενδέχεται να είναι διαφορετικές.

*Ο Στέφανος Βότσης είναι Στρατιωτικός Ιατρός-Ειδικός Καρδιολόγος