Εξαιρετικά άσχημη είναι η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στην Βρίσα και την ευρύτερη περιοχή (Βατερά – Σταυρός), μετά την μεγάλη πυρκαγιά του Ιουλιού. Καθώς πρόκειται για το δεύτερο μεγάλο πλήγμα που δέχθηκε η περιοχή. Είχε προηγηθεί ο καταστροφικός σεισμός της 12 Ιουνίου του 2017, που κατέστρεψε τον οικισμό της Βρίσας.


Στη σύσκεψη, πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Συλλόγου Βρισαγωτών Αθήνας, ο Πτυχιούχος Γεωγράφος, Msc Ραφαήλ Παλαιοπάνης έκανε μια αποτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης και παρουσίασε προτάσεις για την ανασυγκρότηση της περιοχής. Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις, όπως τονίζει ο κ. Παλαιοπάνης, αποτελούν προϊόν έρευνας πεδίου και – κυρίως – συζητήσεων με τους πληγέντες κατοίκους της περιοχής. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις του είναι η μεγάλη μείωση του πληθυσμού της περιοχή που φθάνει στο 30% για την περίοδο 1991 - 2011


Αποτίμηση της πυρκαγιάς


«Η πυρκαγιά της Βρίσας – Βατερών» αναφέρει ο κ. Παλαιοπάνης «έκαψε έκταση περίπου 23.000 στρ. σε μια ζώνη μήκους 6 χλμ και πλάτους 5 χλμ με περίμετρο 25 χλμ. Από την καμένη περιοχή το 1/3 περίπου καλυπτόταν από δάσος, το 25% από φυσικούς βοσκότοπους και το υπόλοιπο τμήμα από καλλιέργειες και ελαιώνες. Το ποσοστό του αστικού χώρου που επλήγη ανέρχεται περίπου στο 1% της συνολικής έκτασης.


Η καταστροφή – όσο και αν ακουστεί παράξενο – δεν αφορά μόνον τα κτίρια, τις υποδομές ή τον φυσικό πλούτο. Αφορά κυρίως τους ανθρώπους, αφορά εμάς που δρούμε μέσα σε αυτά τα περιβάλλοντα. Αυτή η βασική σκέψη θεωρούμε ότι πρέπει να διαπερνά τον όλο σχεδιασμό για την ανασυγκρότηση της περιοχής.


Το γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα δράσουμε, θα σχεδιάσουμε αλλά και θα διεκδικήσουμε πόρους, έχει σωρευτικά τα εξής χαρακτηριστικά που δεν παρουσιάζουν αντίστοιχες καταστροφές σε άλλες περιοχές της χώρας:


1. Ο πληθυσμός παρουσιάζει συρρίκνωση 30% κατά τις δεκαετίες (1991-2011). Αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, του σεισμού και της υπογεννητικότητας. Δυστυχώς η Στατιστική Υπηρεσία – αν και επικοινωνήσαμε – δεν μπορεί ακόμα να δώσει στοιχεία για να έχουμε σαφή εικόνα.


2. Η περιοχή έχει πληγεί από τον σεισμό το 2017 και δεν έχει ανακάμψει πλήρως.

3. Οι καμένες εκτάσεις των ελαιόδεντρων αποτελούσαν την πιο παραγωγική περιοχή σε σχέση με τον υπόλοιπο ελαιώνα.


4. Ο ελαιώνας παρουσίασε συνεχή χαμηλή παραγωγή εξαιτίας ακαρπίας, καιρικών φαινομένων, κλπ. τα 3 τελευταία χρόνια.

5. Ο ελαιώνας και οι δασικές εκτάσεις χρησιμοποιούνταν και ως βοσκότοποι.


Οι βλάβες της πυρκαγιάς αφορούν τόσο το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές περιβάλλον, το φυτικό και ζωικό κεφάλαιο αλλά και κατοικίες, επιχειρήσεις και υποδομές. Ειδικότερα για τον ελαιώνα, έχουμε απώλεια ελαιόδεντρων, απώλεια της φετινής παραγωγής και απώλειες σε εξοπλισμό όπως: περιφράξεις, ελαιόδυχτα, αντλίες νερού, σκαπτικά μηχανήματα, κ.α».


Άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες


Σύμφωνα με την εισήγηση του κ. Παλαιοπάνη οι άμεσες αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες της πυρκαγιάς είναι:

    Η άμεση απώλεια εισοδήματος από τη φετινή παραγωγή.


    Η μακροπρόθεσμη απώλεια εισοδήματος από την καταστροφή των ελαιόδεντρων. Σε μια πρώτη εκτίμηση που έχουμε κάνει η απώλεια εισοδήματος ανέρχεται σε 15.000 € ανά 100 ελαιόδεντρα σε βάθος 7ετίας.


    Η πρόσθετη επιβάρυνση σε ζωοτροφές από την απώλεια βοσκήσιμων εκτάσεων τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα.


    Απώλεια έμμεσου εισοδήματος. (ξυλεία, οργώματα, καλλιέργεια ελαιοκτημάτων, κ.α.)


    Απώλεια ζωικού κεφαλαίου (μελίσσια και κάποια αμνοερίφια).


Προτάσεις για την ανασυγκρότηση της περιοχής


Στην συνέχεια ο κ. Παλαιοπάνης κάνει μια εκτενή παράθεση των παρεμβάσεων που πρέπει να γίνουν να αποφευχθούν παραπέρα καταστροφές. Επίσης προχωρά σε προτάσεις για την ανασυγκρότηση της περιοχής.

Ειδικότερα προτείνει:


    Χαρτογράφηση της περιοχής για την ακριβέστερη αποτύπωση της καταστροφής που θα έχει ως αποτέλεσμα την ορθότερη καταβολή αποζημιώσεων αλλά και τη μεταπυρική αποκατάσταση της καμένης έκτασης.


    Εκτίμηση επικινδυνότητας της ευρύτερης περιοχής για φυσικούς κινδύνους.


    Αντιπλημμυρικά – Αντιδιαβρωτικά έργα – Διευθέτηση χείμαρρων και ειδικότερα της λεκάνης απορροής του ρέματος Λαγκάδας.


    Διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών – βελτίωση αγροτικού οδικού δικτύου.


    Αντιπυρική θωράκιση υπόλοιπου οικισμού Βατερών – περιοχής Αγίου Φωκά.


    Καλλιέργεια υφιστάμενων πηγών, ανενεργών γεωτρήσεων, διάνοιξη νέων γεωτρήσεων, χαρτογραφική αποτύπωση τους.


    Κατά προτεραιότητα κατασκευή του φράγματος Λαγκάδας (ορθότερη διαχείριση υδάτων, εμπλουτισμός υδροφόρου ορίζοντα, ανασύσταση ελαιώνα, αντιπυρική θωράκιση).


    Επικαιροποίηση και υλοποίηση της υπάρχουσας μελέτης για το Δάσος Αμπελικού – Ρογκάδας.


Τα μέτρα στήριξης των ελαιοπαραγωγών και των κτηνοτρόφων που προτείνονται είναι:


    Άμεσα παροχή συγκεκριμένων οδηγιών από τη Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας για τον καθαρισμό των κτημάτων.


    Παροχή οδηγιών για τη φύτευση νέων ελαιόδεντρων ή δυνατόν από τη φετινή χρονιά (ποικιλία ελιάς, λίπανση, κλπ.).


    Ενίσχυση για την ανασύσταση του ελαιώνα και την κατασκευή συμπληρωματικών έργων (αναβαθμίδες, κλπ.).


    Αποζημίωση απώλειας καρπού το λιγότερο για 5-7 έτη για τα εκριζωμένα δέντρα, για 2-3 έτη για τα καρατομημένα και για 1-2 έτη για τα καμένα.


    Αποζημίωση για την απώλεια εξοπλισμού. Επιδότηση για τη αγορά – αντικατάσταση νέου.


    Επιδότηση ζωοτροφών για τη φετινή περίοδο. Σχεδιασμός για τις επόμενες χρονιές (απαγόρευση βόσκησης στα καμένα, φυσική αναγέννηση, κλπ.).


    Διατήρηση των καμένων ελαιοκτημάτων ως ενεργών στα διάφορα προγράμματα, όπως σχεδίων βελτίωσης, νέων αγροτών, βιολογικής καλλιέργειας, τουλάχιστον για την επόμενη 3τία.


    Έγκριση όλων των υποψήφιων νέων αγροτών, σχεδίων βελτίωσης, κλπ.


    Επιδότηση λιπασμάτων – γεωργικών εφοδίων.


    Επαυξημένη ενίσχυση στους κατ’ επάγγελμα αγρότες και νεαρότερης ηλικίας αφού πρώτα καθορισθεί το ηλικιακό εύρος.


Για να γίνουν όλα τα παραπάνω ο κ. Παλαιοπάνης τονίζεται πως χρειάζεται α) Κοστολόγηση κάθε πρότασης, β) Εξεύρεση διαθέσιμων πόρων. γ) Καθορισμός προτεραιοτήτων και σαφούς χρονοδιαγράμματος υλοποίησης. δ) Διαχείριση των πόρων με φειδώ, αξιοκρατία και διαφάνεια.



«Το κόστος της ανασυγκρότησης ενδεχομένως να φαντάζει μεγάλο, όμως η περιοχή μετά από μια δεύτερη καταστροφή το απαιτεί για να ορθοποδήσει! Ακόμα και κατά προτεραιότητα, έναντι άλλων έργων ή περιοχών!» τονίζει ο εισηγητής και προσθέτει απευθυνόμενος στην Δημοτική Αρχή της Δυτικής Λέσβου και την Περιφερειακή Αρχή του βορείου Αιγαίου: «Ο χρόνος της ανασυγκρότησης υπερβαίνει τη θητεία μιας Περιφερειακής ή Δημοτικής Αρχής. Οφείλετε να θέσετε τις βάσεις για ένα ολιστικό σχέδιο ανασυγκρότησης και όλοι μαζί να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε λάθη, αστοχίες ή παραλήψεις του παρελθόντος.

Αλλιώς, και αυτό είναι το μείζον ερώτημα που πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου, για ποιον λόγο να παραμείνουν οι κάτοικοι της Βρίσας, των Βατερών και του Σταυρού στον τόπο τους;».