Πρόσωπο της αρχαιότητας η Σαπφώ, μοιάζει τόσο οικείο σ’ εμάς τους ντόπιους και τις ντόπιες, χωρίς να γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες για το έργο και τη ζωή της. Η ψηφιακή έκθεση για τη «Σαπφώ 3.0» που δημιουργήθηκε από τους φοιτητές της κατεύθυνσης Μουσειολογίας του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτισμική Πληροφορική και Επικοινωνία» και το Εργαστήριο Μουσειολογίας Museolab του Πανεπιστημίου Αιγαίου ήταν η αφορμή για να μιλήσουμε περισσότερο για την ποιήτρια με την επιβλέπουσα αναπληρώτρια καθηγήτρια, Νάσια Χουρμουζιάδη.

Ήταν επίσης και η έμπνευση για το τεύχος που κρατάτε στα χέρια σας, ώστε να σας παρουσιάσουμε ιστορίες για τη Σαπφώ. Εκτός από τη Ν. Χουρμουζιάδη, μας μιλούν και γράφουν για τη Σαπφώ η σκηνοθέτρια, Τζέλη Χατζηδημητρίου και ο συνάδελφος Στρατής Μπαλάσκας που έχουν στα χέρια τους πλούσιο αρχείο και μαρτυρίες.

Η ψηφιακή έκθεση «Σαπφώ 3.0» που θα ήταν από πέρσι «αναλογική» γίνεται στο πλαίσιο της ετήσιας συνάντησης του Μεταπτυχιακού με την πόλη της Μυτιλήνης. «Η Σαπφώ με βασάνιζε από τότε που ήρθα στο νησί, θεωρούσα αυτονόητη μία έκθεση για τη Σαπφώ και δεν την βρήκα πουθενά. Παρόλο που γνώρισα πολλές “Σαπφές”, σε πλοία, σε ταβέρνες, σε ταμπέλες», λέει η κ. Χουρμουζιάδη. Η ομάδα της συγκέντρωσε υλικό από επιστημονικές πηγές, έργα τέχνης, μαρτυρίες, λόγους διθυραμβικούς και «κατάρες» για τη Σαπφώ, από πατέρες της Εκκλησίας έως ομάδες ΛΟΑΤΚΙ και συμβολισμούς. «Δικαιούμαστε να πονούμε ερωτικά και δεν χρειάζεται να δίνουμε λογαριασμό σε κανέναν» λέει η Σαπφώ για τον ερωτικό πόνο η κ. Χουρμουζιάδη.

Μπορείτε να επισκεφτείτε την έκθεση museologylab.ct.aegean.gr/sapho.php. Η έκθεση παρουσιάζει το πώς, η Σαπφώ, μέσα στα χρόνια, αλλάζει όψη, γίνεται μουσική, σμιλεύεται στην πέτρα, συντρίβεται στα βράχια της Λευκάδας, θριαμβεύει στους κόλπους της Λέσβου, λικνίζεται σε ελληνικούς ρυθμούς, χορεύει σε όλες τις γλώσσες.  Ο επισκέπτης της έκθεσης ξεκινά την περιήγησή του από την ομώνυμη κεντρική πλατεία της Μυτιλήνης για να συνεχίσει την αναζήτηση της Σαπφούς σε όλο τον κόσμο, μέσα στην ποίησή της, μέσα σε όλα αυτά που ειπώθηκαν για αυτή, μέσα στις επιστημονικές πηγές, αλλά και στη φαντασία μας, τις προσδοκίες μας, τις σύγχρονες κοινωνικές μας ανάγκες.

Στόχος της είναι να αναδείξει τα πολλά πρόσωπα της Σαπφούς, τα πολλά πρόσωπα του παρελθόντος και όχι να ξεμπερδέψει όλο αυτό το κουβάρι των συγκεχυμένων στοιχείων, των αλληλοαντικρουόμενων εικόνων, των πολλαπλών αφηγήσεων. Επειδή, αυτό που θα μείνει από το παρελθόν, αν το «καθαρίσουμε» από τις ερμηνείες του θα είναι μια μουσειακή προθήκη που αφήνει απροστάτευτο, τελικά, ό,τι έχει για μας πραγματική αξία.

Η Τζέλη Χατζηδημητρίου γυρνάει όλο τον κόσμο με το φακό της και επιστρέφει στην Ερεσό

Ηταν η πρώτη φορά που έπιασε κάμερα στα χέρια της για να κάνει ταινία. Κάπου 2013 ή 2014, δεν θυμάται, πάντως ξέρει ότι ήταν η εποχή που έπρεπε να διερευνήσει με τι θα καταπιαστεί, εκείνη το λέει «τι κάνω στη ζωή μου, δεν βγάζω χρήματα ως φωτογράφος, τι θέλω να κάνω». Εκεί είδε μία γιαγιά, αλλά ένιωσε ότι είδε… μνημείο «Θεέ μου εγώ αυτό πρέπει να το κρατήσω», είπε η Τζέλη Χατζηδημητρίου, με τη μοναδική, αυθεντική ματιά της, που βλέπει την ομορφιά στο καθετί, χωρίς γραφικότητες. Και μίλησε στην «Π» με αφορμή την πρώτη της ταινία, η οποία βραβεύτηκε τον περασμένο Αύγουστο στο 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ιεράπετρας, «Οι εγγονές της Σαπφούς» και την ταινία που έχει στα σκαριά με φόντο την Ερεσό.

Μέχρι τα 12 της χρόνια μεγάλωσε στην Ανεμώτια. Κόρη εκπαιδευτικών, μεταφέρθηκαν στη συνέχεια στη Μυτιλήνη. Στη συνέχεια έμεινε στη Θεσσαλονίκη, έζησε δύο χρόνια στη Ρώμη για να καταλήξει στην πιο αγαπημένη γειτονιά του κόσμου, όπως λέει, το Παγκράτι της Αθήνας τον χειμώνα και το καλοκαίρι το μέρος με τη μοναδική ενέργεια, την Ερεσό.

Η πορεία της τεχνολογίας σε ό,τι αφορά την εικόνα την έχει καταπλήξει. Σπούδασε οικονομικά στη Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης και διεύθυνση φωτογραφίας στον κινηματογράφο, στη Ρώμη. Θυμάται ακόμα την εαυτή της στη Θεσσαλονίκη να κάνει delivery πίτσες ή λουλούδια, να μαζεύει μεροκάματα για να αγοράσει φιλμ, ενώ σήμερα όλα προσφέρονται πολύ πιο εύκολα. Δεν «θυμώνει» όμως με την τεχνολογία, εξάλλου αυτό της έμαθε απ’ όταν εκείνη ήταν ακόμα 22, ο μεγάλος σκηνοθέτης Αντονιόνι που είχε την τιμή να γνωρίσει, αλλά και να τη διδάξει στο πλαίσιο της υποτροφίας που απέσπασε από το Univercita' Cattolica di Milano.

Η ματιά της είναι φρέσκια και δροσερή, αποτυπώνεται σε όλες τις φωτογραφίες και τις ταινίες της. Η ίδια θεωρεί ότι αυτό συμβαίνει γιατί την έχει επηρεάσει το ρητό που λέει ότι «αν συγκεντρωθείς στην ομορφιά, την ομορφιά θα δεις».

Δύο νέες ταινίες της είναι στα σκαριά και θα στηριχθούν από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Η πρώτη με βοηθούς τον Χρήστο Χατζηλία και την Ιωάννα Βαλλίνα είναι «Τα πνεύματα της πέτρας» και αφορά τους «πετράδες μας, που ήθελαν τα πράγματα να είναι όμορφα».

Η δεύτερη παραγωγή, ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, με τίτλο «Λesvia», έρχεται για να σπάσει ταμπού, και αφορά τη λεσβιακή ιστορία της Ερεσού από το 1980, την επαφή των γυναικών με τους ντόπιους, την εμπειρία των τελευταίων που είδαν τουρισμό, όταν εκείνη τη δεκαετία η Μυτιλήνη από την Ερεσό απείχε περί τις τέσσερις ώρες. Εκεί όμως βλέπει και τις γενιές να εναλλάσσονται μεταξύ των γυναικών επισκεπτριών και διάφοροι προβληματισμοί να προκύπτουν. Όχι δεν πρόκειται να μας καθοδηγήσει, εξάλλου δεν θέλει να «απαντά» στις ταινίες, θέλει να θέτει ερωτήματα.

Η συσχέτιση της Σαπφούς με την ερωτική επιθυμία για άλλες γυναίκες, αναφέρεται ήδη από τα αρχαία χρόνια και ανεξάρτητα από την αλήθεια ή όχι αυτής της άποψης, έχει δώσει το όνομα στις ομοφυλόφιλες γυναίκες που πλέον χαρακτηρίζονται ως λεσβίες, προσφέροντας έτσι άλλο ένα brand name στο νησί.

Στο ντοκιμαντέρ παρουσιάζονται οι δύο κοινότητες, οι λεσβίες και οι Λέσβιοι σε μια αξιοθαύμαστη συνύπαρξη. Σε περισσότερες από 100 ώρες συνεντεύξεων με 150 περίπου άτομα από τη ντόπια, τη λεσβιακή και την πολυπολιτισμική κοινότητα της Ερεσού, παρουσιάζεται το χρονικό αυτής της συνύπαρξης, σαν ένα μικρό θαύμα που συντελέστηκε σ’ αυτό το απομακρυσμένο χωριό της Ελλάδας. Με βάση όλη την έρευνα και το υλικό της, η Τζ. Χατζηδημητρίου παρουσιάζει τη Σαπφώ που δεν γνωρίζουμε.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Πλατεία Ιουνίου 2021, τεύχος 21