Σημαντικές πληροφορίες για τη Λέσβο του 1821 και την κατάσταση που επικρατούσε στο νησί μας, κατά την πρώτη περίοδο της ελληνικής επανάστασης, έδωσε στο «Ν» 99 fm και στην εκπομπή «Πρωινοί Διάλογοι» ο πρόεδρος της Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών και Σύμβουλος – Συντονιστής των Φιλολόγων της Λέσβου Στρατής Αναγνώστου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Στρατής Αναγνώστου έχει μελετήσει επί σειρά ετών  την τοπική ιστορία της Λέσβου και κυρίως την περίοδο της Τουρκοκρατίας από το 1462 έως το 1912. Όπως αναφέρει ο ίδιος η μελέτη αυτή έγινε μέσα από συγγράμματα και βιβλία Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, τα οποία περιείχαν αναφορές στη  Λέσβο και στα γεγονότα της περιόδου.

Η περίοδος της Τουρκοκρατίας

Όπως σημειώνει ο Στρατής Αναγνώστου η περίοδος της Τουρκοκρατίας για τη Λέσβο, ουσιαστικά χωρίζεται σε δύο διαστήματα με διαφορετικά χαρακτηριστικά. «Το πρώτο διάστημα ξεκινά το 1462 με την κατάλυση του νησιού από τους Οθωμανούς  και φτάνει έως το 1839. Το δεύτερο διάστημα ξεκινά για τη Λέσβο από το 1839 έως το 1912 που το νησί απελευθερώνεται από τους Τούρκους.

Ειδικά την περίοδο αυτή, την περίοδο του Τανζιμάτ  όπως έχει ονομαστεί, έγιναν κάποιες σημαντικές μεταρρυθμίσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία με τη διείσδυση του δυτικού καπιταλισμού και την απελευθέρωση του εμπορίου. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές έφεραν πολλά χρήματα στα βαλάντια των χριστιανών της Λέσβου, με αποτέλεσμα να γίνουν σημαντικές επενδύσεις σε αγορές κτημάτων, όπου ένα μεγάλο μέρος της γης πέρασε σε χέρια ελληνικά. Την ίδια περίοδο είχαμε την παγίωση της ελληνικής εθνικής συνείδησης στη Λέσβο και τη δημιουργία πολλών ελληνικών σχολείων σε όλο το νησί».

Ούτε τα 100 χρόνια γιορτάστηκαν

Αναφερόμενος ο πρόεδρος της Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών, Στρατής Αναγνώστου στην επέτειο συμπλήρωσης των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση και τις δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε σήμερα οι οποίες δεν επιτρέπουν τον εορτασμό της επετείου με εκδηλώσεις, σημείωσε πως η Ελλάδα δεν κατάφερε να γιορτάσει ούτε τα 100 χρόνια από την ελληνική επανάσταση το 1921, αφού όπως είπε την περίοδο εκείνη ήταν σε εξέλιξη η Μικρασιατική Εκστρατεία και η χώρα  βρισκόταν σε πόλεμο με την Τουρκία. «Οι εορτασμοί για τα 100 χρόνια της επανάστασης μεταφέρθηκαν το 1930 με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από την ίδρυση του ελληνικού κράτους».

Τα γεγονότα της περιόδου

Σε άλλο σημείο της συνέντευξής του ο Στρατής Αναγνώστου περιέγραψε τα γεγονότα της περιόδου του 1821 στη Λέσβο και τις συνθήκες που επικρατούσαν τότε στο νησί μας. Όπως σημείωσε, οι Οθωμανοί λόγω της σημαντικής γεωγραφικής θέσης του νησιού μας και του πόσιμου νερού που υπήρχε σε αφθονία για τον εφοδιασμό του στόλου, φρόντισαν εγκαίρως με συγκεκριμένες ενέργειες να καταπνίξουν οποιαδήποτε διάθεση και πρόθεση συμμετοχής στην επανάσταση υπήρχε.

«Ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Λέσβου, σημειώνει ο Στρατής Αναγνώστου, έφτανε το 1821 περίπου το 18% του συνολικού πληθυσμού του νησιού. Για το λόγο αυτό και προκειμένου οι Οθωμανοί να προλάβουν τη συμμετοχή των Λεσβίων στην επανάσταση, έστειλαν τον Απρίλη του ’21,  2 χιλιάδες Γενίτσαρους τους οποίους εγκατέστησαν στη Χριστιανική συνοικία της πόλης για να ελέγχουν ανά πάσα στιγμή τις κινήσεις των χριστιανών.

Ο Παλαιολόγος Λεμονής και η προδοσία

Νωρίτερα το Δεκέμβριο του 1820, όταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, προετοίμαζε την επανάσταση, είχε αποσταλεί στη Λέσβο, το μέλος της Φιλικής Εταιρείας, Παλαιολόγος Λεμονής, ο οποίος καταγόταν από το νησί, και μετέδωσε το μήνυμα για την επανάσταση στους ντόπιους προύχοντες.

Το μήνυμα αυτό κατά πάσα πιθανότητα από προδοσία του δημογέροντα Χατζηγιωργάκη Μάνδρα, έγινε γνωστό στους Οθωμανούς, οι οποίοι συνέλαβαν τους προταίτιους.

Ο Παλαιολόγος Λεμονής, πρόλαβε και έφυγε με το ίδιο πλοίο που είχε έρθει, ωστόσο μέλη της οικογένειάς του και άλλοι Φιλικοί συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν σε έναν ερειπωμένο πύργο της Επάνω Σκάλας.

Κλίμα τρομοκρατίας 

Γενικά στη Λέσβο, την περίοδο της επανάστασης υπήρχε κλίμα τρομοκρατίας. Οι Οθωμανοί εκτός από την εγκατάσταση των Γενίτσαρων και την εκτέλεση των Φιλικών  είχαν λάβει και άλλα μέτρα. Συχνά πυκνά συλλάμβαναν τους χριστιανούς δημογέροντες  και τους κρατούσαν ως ομήρους, έτσι ακόμη και αν υπήρχε πρόθεση εξέγερσης, δεν προχωρούσε ποτέ από το φόβο των αντιποίνων. Παράλληλα κατά τακτά χρονικά διαστήματα αποβιβάζονταν στη Λέσβο άτακτα Οθωμανικά στρατεύματα τα οποία λεηλατούσαν κυρίως την ύπαιθρο του νησιού. Μία γνωστή λεηλασία είναι της Αγίας Παρασκευής όπου φονεύτηκαν πολλοί χριστιανοί της περιοχής», επισήμανε ο Στρατής Αναγνώστου.

Η ιστορία της Λέσβου στα σχολεία

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Στρατής Αναγνώστου από  τη θέση του σχολικού συμβούλου Φιλολόγων Λέσβου, θέλησε  να δώσει την ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς της Λέσβου να γνωρίσουν σημαντικές πτυχές της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας της, ώστε να τις αξιοποιήσουν στην εκπαιδευτική πράξη. Για το λόγο αυτό πριν από μερικά χρόνια προχώρησε στη συγγραφή του βιβλίου «Τοπική Ιστορία – Αναφορές στη Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία της Λέσβου», Πρόκειται για ένα εύχρηστο όπως αναφέρει σύγγραμμα το οποίο τονίζει γράφτηκε με σκοπό να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με άλλα βιβλία ιστορίας ώστε οι μαθητές της Λέσβου να γνωρίσουν τη νεώτερη ιστορία του τόπου μας. Δυστυχώς, σημειώνει, με την αλλαγή της νομοθεσίας, η διδασκαλία της τοπικής ιστορίας δεν είναι πλέον υποχρεωτική κι έτσι σε πολύ λίγες περιπτώσεις γίνονται αναφορές σε αυτή και μόνο αν υπάρχει φυσικά ο απαιτούμενος χρόνος στο σχολικό πρόγραμμα.

Ακούστε ολόκληρη τη συνέντευξη του Στρατή Αναγνώστου