Ένα ξεχωριστό ταξίδι στον πολιτισμό, τις παραδόσεις και τους κοινωνικούς αγώνες του Μεξικού ετοιμάζει το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στη Μυτιλήνη, την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, με αφορμή τον εορτασμό της περίφημης «Ημέρας των Νεκρών» (Día de los Muertos).

Πρόκειται για μία από τις πιο χαρακτηριστικές και ζωντανές παραδόσεις του Μεξικού, όπου η μνήμη των αγαπημένων προσώπων που έχουν φύγει από τη ζωή γίνεται αφορμή για μια γιορτή γεμάτη χρώματα, μουσική, συμβολισμούς και συλλογική συμμετοχή.

Την εκδήλωση διοργανώνει η ερευνητική ομάδα «Αόρατες Πόλεις» του Εργαστηρίου Αστικής Γεωγραφίας και Πολεοδομίας του Τμήματος Γεωγραφίας, στον Λόφο του Πανεπιστημίου, με ένα πλούσιο πρόγραμμα δραστηριοτήτων που θα πραγματοποιηθούν στα ελληνικά και στα ισπανικά.

Στις εκδηλώσεις θα συμμετάσχουν ο Jorge Yoed Zermeño, διδακτορικός φοιτητής του Κέντρου Geo México, και η Liliana Sánchez, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αυτόνομου Μητροπολιτικού Πανεπιστημίου Xochimilco του Μεξικού. Τον συντονισμό έχει η καθηγήτρια του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Χρυσάνθη (Κρίστη) Πετροπούλου.

Μια γιορτή μνήμης με βαθιές ρίζες στην παράδοση

Η Ημέρα των Νεκρών αποτελεί μια ιδιαίτερη έκφραση της μεξικανικής πολιτιστικής ταυτότητας. Σε αντίθεση με τη θλίψη που συνήθως συνοδεύει την απώλεια, η συγκεκριμένη παράδοση αντιμετωπίζει τη μνήμη των νεκρών ως μια ευκαιρία επανασύνδεσης με τους ανθρώπους που δεν βρίσκονται πια στη ζωή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία μιας συμβολικής προσφοράς, γνωστής ως ofrenda, στην οποία τοποθετούνται φρούτα και άλλα αντικείμενα με ιδιαίτερη σημασία. Κάθε στοιχείο έχει τον δικό του συμβολισμό, καθώς σύμφωνα με την παράδοση λειτουργεί ως μέσο υποδοχής και καθοδήγησης των πνευμάτων.

Η προσφορά συνδέει τρεις διαστάσεις: τον πνευματικό κόσμο, τον γήινο κόσμο και τις συμβολικές γέφυρες που τους ενώνουν.

Από τις 11 το πρωί οι δραστηριότητες

Το πρόγραμμα θα ξεκινήσει στις 11:00 το πρωί, στην είσοδο του Τμήματος Γεωγραφίας, με την τοποθέτηση της κοινοτικής προσφοράς για την Ημέρα των Νεκρών.

Οι διοργανωτές προσκαλούν όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν ενεργά στη διαδικασία, φέρνοντας φρούτα, τα οποία θα τοποθετηθούν στη συμβολική προσφορά.

Στις 12:00 το μεσημέρι, στην αίθουσα Α΄ του Τμήματος Γεωγραφίας, θα πραγματοποιηθεί το μάθημα με τίτλο «Ένας κόσμος ch'ixi και η τριαλεκτική του χώρου, αφηγήσεις των γυναικών του Chimalhuacán, Μεξικό».

Η συζήτηση θα επικεντρωθεί στις εμπειρίες των αυτόχθονων γυναικών στην περιφέρεια της Πόλης του Μεξικού και στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιες διαμορφώνουν χώρους αντίστασης απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες, τον διαχωρισμό και τη δομική βία.

Μέσα από τις προσεγγίσεις του αποαποικιοκρατικού κοινοτικού φεμινισμού και της κριτικής γεωγραφίας, θα αναδειχθούν ζητήματα που αφορούν τη σχέση του χώρου με την κοινωνική ταυτότητα, τις εμπειρίες των γυναικών και τις συλλογικές μορφές διεκδίκησης.

Παράλληλα, θα γίνει αναφορά στην προγραμματισμένη για τον Δεκέμβριο συνάντηση μεταξύ των Ζαπατίστας και συλλογικοτήτων που αναζητούν αγνοούμενα πρόσωπα σε διάφορες περιοχές του Μεξικού.

Στις 4 το απόγευμα η συμβολική προσφορά με μουσική

Μία από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές της ημέρας αναμένεται στις 16:00, όταν θα πραγματοποιηθεί το μοίρασμα της συμβολικής προσφοράς, συνοδευόμενο από μουσική και επεξηγήσεις για τη σημασία της μεξικανικής παράδοσης.

Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τους συμβολισμούς της Ημέρας των Νεκρών και να κατανοήσουν πώς η συγκεκριμένη γιορτή συνδέει τη συλλογική μνήμη με την καθημερινή ζωή.

Πρόκειται για μια παράδοση που διατηρείται ζωντανή μέχρι σήμερα, μεταφέροντας από γενιά σε γενιά την αντίληψη ότι οι αγαπημένοι νεκροί εξακολουθούν να έχουν θέση στη μνήμη και στην κοινωνική ζωή των ανθρώπων.

Οι αγώνες για το νερό στην Κοιλάδα του Μεξικού

Το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί στις 18:00, στην αίθουσα Β΄ του Τμήματος Γεωγραφίας, με τη διάλεξη «Αγώνες για το νερό στην Κοιλάδα του Μεξικού, ένα αντιπατριαρχικό και αντικαπιταλιστικό ζήτημα».

Στο επίκεντρο θα βρεθούν οι ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της διαχείρισης του νερού στην Κοιλάδα του Μεξικού, με ιδιαίτερη αναφορά στις πατριαρχικές και αποικιακές πρακτικές που επηρεάζουν την πρόσβαση στους υδάτινους πόρους.

Μέσα από παραδείγματα κοινωνικών κινητοποιήσεων θα παρουσιαστεί ο τρόπος με τον οποίο τοπικές κοινότητες και λαοί της περιοχής οργανώνονται για να υπερασπιστούν το νερό ως κοινό αγαθό και βασική προϋπόθεση για τη ζωή.

Μια γέφυρα πολιτισμού ανάμεσα στη Μυτιλήνη και το Μεξικό

Η εκδήλωση αποτελεί μια ευκαιρία γνωριμίας της πανεπιστημιακής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας με τον πολιτισμό του Μεξικού, αλλά και με σύγχρονα ζητήματα που απασχολούν τις κοινωνίες της Λατινικής Αμερικής.

Οι δύο προσκεκλημένοι συμμετέχουν με την υποστήριξη κρατικών υποτροφιών του Μεξικού, ενώ οι δραστηριότητες εντάσσονται στο πλαίσιο των πανεπιστημιακών μαθημάτων «Πόλεις και Περιφέρειες στη Λατινική Αμερική» και «Γεωγραφία Μητροπολιτικών Περιοχών».

Με τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, η ερευνητική ομάδα «Αόρατες Πόλεις» φέρνει στη Μυτιλήνη μια διαφορετική πολιτιστική εμπειρία, συνδυάζοντας την επιστημονική γνώση με τη μουσική, τη συλλογική μνήμη και τις ζωντανές παραδόσεις ενός λαού που τιμά τους νεκρούς του γιορτάζοντας τη ζωή.