Τι κάνει την Ερεσό μοναδική;

Την ιδιαίτερη σχέση που έχει αναπτύξει η Ερεσός με τη λεσβιακή κοινότητα, αλλά και τις κοινωνικές, πολιτισμικές και πολιτικές διαστάσεις αυτής της σχέσης, ανέδειξε μέσα από τη μεταπτυχιακή της διατριβή η εκπαιδευτικός και ψυχολόγος Σωτηρία Ρέκλου, απόφοιτη του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών Φύλου του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Μιλώντας στο ραδιόφωνο του «Ν» 99 FM, η Σωτηρία Ρέκλου παρουσίασε τα βασικά ευρήματα της επιτόπιας έρευνάς της, εξηγώντας γιατί επέλεξε να μελετήσει την Ερεσό και τι ανακάλυψε συνομιλώντας με γυναίκες που επισκέπτονται ή ζουν εκεί εδώ και χρόνια.

«Από την πρώτη φορά που βρέθηκα στην Ερεσό, το 2020, ένιωσα ότι είναι ένας διαφορετικός τόπος», ανέφερε χαρακτηριστικά. Αν και δεν κατάγεται από τη Λέσβο, περιέγραψε το νησί συνολικά ως έναν τόπο που την εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή, σημειώνοντας ότι ήδη πριν ξεκινήσει το μεταπτυχιακό της γνώριζε πως η διπλωματική της εργασία θα ήταν αφιερωμένη στην Ερεσό.

Η έρευνα αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητική, όχι μόνο λόγω της επιτόπιας εργασίας και της ανάγκης να χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης με τις συμμετέχουσες, αλλά και εξαιτίας της ολοένα αυξανόμενης τουριστικής πίεσης που καθιστά τη διαμονή στην περιοχή δυσκολότερη. Όπως εξήγησε, η αύξηση των τιμών στα καταλύματα αποτελεί πλέον μια πραγματικότητα που επηρεάζει ακόμη και τις ίδιες τις γυναίκες που επισκέπτονται την Ερεσό επί δεκαετίες.

Ένας τόπος που μαθαίνεται «από στόμα σε στόμα»

Η Σωτηρία Ρέκλου περιέγραψε την Ερεσό ως έναν τόπο που δεν γίνεται γνωστός κυρίως μέσα από τουριστικές καμπάνιες ή φεστιβάλ, αλλά μέσα από προσωπικές αφηγήσεις και εμπειρίες.

«Μια φίλη πηγαίνει εκεί και μετά το λέει σε μια άλλη», σημείωσε, προσθέτοντας ότι αυτό το δίκτυο εμπιστοσύνης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους η Ερεσός αποκτά διεθνή φήμη.

Ιδιαίτερη εντύπωση της προκάλεσε μάλιστα η μαρτυρία μιας Γαλλίδας συμμετέχουσας, η οποία γνώρισε πρώτα το ποίημα «Λέσβος» του Σαρλ Μπωντλαίρ και μέσα από αυτό γεννήθηκε η επιθυμία της να επισκεφθεί τόσο τη Λέσβο όσο και την Ερεσό.

Η ελευθερία ως καθημερινή εμπειρία

Κεντρικό εύρημα της έρευνας αποτελεί το γεγονός ότι πολλές γυναίκες βιώνουν την Ερεσό ως έναν από τους ελάχιστους χώρους όπου μπορούν να εκφράσουν δημόσια τη σχέση τους χωρίς φόβο.

Όπως εξήγησε, η δυνατότητα να κρατήσουν το χέρι της συντρόφου τους, να αγκαλιαστούν ή να κινηθούν στον δημόσιο χώρο χωρίς να αισθάνονται ότι βρίσκονται υπό συνεχή κοινωνική επιτήρηση, αποτελεί για πολλές μια εμπειρία βαθιάς ελευθερίας.

«Δεν σημαίνει ότι όλα είναι ιδανικά», διευκρίνισε. «Αλλά είναι ένας τόπος όπου μπορείς να είσαι λίγο πιο άνετα από ό,τι αλλού».

Η ίδια υπογράμμισε ότι η εμπειρία αυτή γίνεται συχνά αόρατη για τα ετεροφυλόφιλα άτομα, επειδή πρόκειται για μια ελευθερία που θεωρείται αυτονόητη. Για πολλές λεσβίες, όμως, εξακολουθεί να αποτελεί ένα δικαίωμα που δεν είναι δεδομένο.

Από την ιστορία στο σήμερα

Η αρχική πρόθεση της ερευνητικής ομάδας ήταν η εργασία να έχει περισσότερο ιστορικό προσανατολισμό. Ωστόσο, όπως εξήγησε η ίδια, οι αφηγήσεις των συμμετεχουσών την οδήγησαν σε διαφορετική κατεύθυνση.

«Τα ίδια τα πρόσωπα ήθελαν να μιλήσουν για το σήμερα», ανέφερε.

Έτσι, η εργασία με τίτλο «Σώματα που αισθάνονται στον τόπο της Σαπφούς: Διεκδικήσεις και διαπραγματεύσεις της λεσβιακής εμπειρίας στην Ερεσό» επικεντρώθηκε κυρίως στον σύγχρονο τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες βιώνουν τον τόπο, χωρίς βέβαια να αγνοεί την ιστορική του διαδρομή.

Η ταυτότητα της λεσβίας και η συζήτηση γύρω από το queer

Κατά τη διάρκεια της έρευνας προέκυψε και μια ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από τις ίδιες τις λέξεις που χρησιμοποιούν τα άτομα για να αυτοπροσδιοριστούν.

Οι περισσότερες συμμετέχουσες χρησιμοποιούσαν τον όρο «λεσβία», ενώ μία επέλεγε πλέον και τον όρο «queer», χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον προηγούμενο αυτοπροσδιορισμό της.

Σύμφωνα με τη Σωτηρία Ρέκλου, αρκετές γυναίκες εξέφρασαν τον προβληματισμό ότι όσο ενισχύεται η χρήση του όρου «queer», η λεσβιακή ταυτότητα γίνεται λιγότερο ορατή.

Παράλληλα, άλλες συμμετέχουσες θεωρούσαν πως η παρουσία περισσότερων queer σωμάτων αποτελεί επιβεβαίωση ότι η Ερεσός εξελίσσεται σε έναν πραγματικά συμπεριληπτικό χώρο.

Οι ανησυχίες για το μέλλον της Ερεσού

Ένα από τα στοιχεία που εξέπληξαν περισσότερο την ερευνήτρια ήταν ότι οι συζητήσεις δεν περιορίστηκαν στις προσωπικές εμπειρίες.

Πολλές από τις γυναίκες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για το μέλλον της περιοχής, αναφερόμενες στην τουριστική ανάπτυξη, την αύξηση των τιμών, αλλά και στο φαινόμενο του gentrification, δηλαδή της σταδιακής αλλοίωσης της φυσιογνωμίας του τόπου μέσα από επενδύσεις που στοχεύουν κυρίως στο οικονομικό κέρδος.

Όπως είπε, αρκετές από τις συμμετέχουσες βλέπουν την προστασία της Ερεσού ως προσωπική τους υπόθεση.

Η συμμετοχή στους τοπικούς αγώνες

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη συμμετοχή πολλών λεσβιών στις κινητοποιήσεις για την προστασία της παραλίας της Ερεσού.

Η Σωτηρία Ρέκλου μετέφερε τη μαρτυρία γυναικών που συμμετείχαν ενεργά στις δράσεις, δηλώνοντας περήφανες που στάθηκαν δίπλα στην τοπική κοινωνία.

«Θέλουμε να καταλάβουν ότι δεν ερχόμαστε εδώ μόνο για διακοπές. Μας νοιάζει αυτός ο τόπος και θέλουμε να τον προστατεύσουμε», ήταν το μήνυμα που, όπως είπε, επαναλαμβανόταν συχνά στις συνεντεύξεις.

Η στιγμή που τη σημάδεψε

Κλείνοντας τη συνέντευξη, η Σωτηρία Ρέκλου στάθηκε σε μία προσωπική μαρτυρία που, όπως είπε, δύσκολα θα ξεχάσει.

Μια γυναίκα περίπου 30 ετών της εκμυστηρεύτηκε ότι στην Ερεσό κατάφερε για πρώτη φορά να κρατήσει δημόσια το χέρι της συντρόφου της χωρίς να φοβάται.

«Μου το είπε σαν να ήταν το σημαντικότερο πράγμα που της είχε συμβεί», ανέφερε συγκινημένη.

Για την ίδια, αυτή η φράση συνοψίζει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τον λόγο ύπαρξης της έρευνάς της: να υπενθυμίζει ότι η ελευθερία να εκφράζει κανείς δημόσια την αγάπη του εξακολουθεί να μην είναι αυτονόητη για όλους.

«Για πολλούς ανθρώπους το να κρατήσουν το χέρι του ανθρώπου που αγαπούν είναι κάτι δεδομένο. Για άλλους εξακολουθεί να είναι μια κατάκτηση», κατέληξε.