Οι μαθητές του 5ου Γυμνασίου Μυτιλήνης χαρτογράφησαν τα νερά της Λέσβου

Με επίκεντρο το νερό και τη σημασία του για το φυσικό περιβάλλον της Λέσβου, οι μαθητές του 5ου Γυμνασίου Μυτιλήνης ολοκλήρωσαν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον περιβαλλοντικό πρόγραμμα με τίτλο «Εξερευνώντας τα νερά του νησιού μας», το οποίο υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τον επιστημονικό συνεργάτη Απόστολο Μακαρατζή.

Στόχος της δράσης ήταν η γνωριμία των μαθητών με το υδρογραφικό δίκτυο του νησιού, τις υδρολογικές λεκάνες και τη σημασία τους για το φυσικό περιβάλλον, μέσα από σύγχρονες μεθόδους χαρτογράφησης, έρευνας και βιωματικής εκπαίδευσης.

Δύο νέοι χάρτες για τα νερά της Λέσβου

Στο πλαίσιο του προγράμματος δημιουργήθηκαν δύο θεματικοί χάρτες κλίμακας 1:200.000. Ο πρώτος αποτυπώνει το σύνολο του υδρογραφικού δικτύου της Λέσβου, παρουσιάζοντας ποτάμια και ρέματα με διαφορετική χρωματική απεικόνιση ανάλογα με την υδρολογική λεκάνη στην οποία ανήκουν.

Ο δεύτερος χάρτης καταγράφει τις υδρολογικές λεκάνες του νησιού, ταξινομημένες σε έξι κατηγορίες ανάλογα με το εμβαδόν τους, από 1 έως 95 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Παράλληλα αναδεικνύονται οι 30 μεγαλύτερες λεκάνες της Λέσβου με τις αντίστοιχες ονομασίες τους.

Η εργασία δεν περιορίστηκε στην έντυπη μορφή, καθώς οι μαθητές συνέβαλαν και στη δημιουργία διαδραστικού ψηφιακού χάρτη, προσφέροντας τη δυνατότητα διαδικτυακής εξερεύνησης του υδρολογικού πλούτου του νησιού.

Εργαστήριο χαρτογράφησης και επιστημονικής παρατήρησης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το εργαστήριο χαρτογράφησης του υδρογραφικού δικτύου και ταξινόμησής του σύμφωνα με τη μέθοδο Strahler, μια διεθνώς αναγνωρισμένη μέθοδο κατηγοριοποίησης των υδατορευμάτων.

Οι μαθητές εργάστηκαν σε ομάδες χρησιμοποιώντας τοπογραφικούς χάρτες κλίμακας 1:50.000, χρωματίζοντας τις διαφορετικές τάξεις ρεμάτων και αναλύοντας πέντε σημαντικές υδρολογικές λεκάνες της Λέσβου. Μεταξύ αυτών ήταν η λεκάνη του Αγίου Ιγνατίου στη Μήθυμνα, ο ποταμός της Τάψας στο Σίγρι, ο Μαλλιόντας στον Κρούσο, ο Μακαρίσιος στην περιοχή Άγρας – Μάκαρας και ο Σελαντάς στη Μελίντα.

Τα αποτελέσματα ψηφιοποιήθηκαν και αναρτήθηκαν σε ειδικό διαδικτυακό χάρτη, προσφέροντας ένα πολύτιμο εκπαιδευτικό και ερευνητικό εργαλείο.

Οι ιστορίες πίσω από τα ονόματα των ποταμών

Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατείχαν οι εργασίες των μαθητών σχετικά με την προέλευση των ονομασιών των ποταμών της Λέσβου. Μέσα από συνεντεύξεις με συγγενείς και κατοίκους, οι μαθητές αναζήτησαν τις ιστορικές και λαογραφικές ρίζες των τοπωνυμίων, ανακαλύπτοντας τη στενή σύνδεση του φυσικού τοπίου με την τοπική παράδοση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ποταμός Βουβάρης, που εκβάλλει στον Κόλπο Καλλονής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, η ονομασία του προέρχεται από τη λατινική λέξη «vivarium», δηλαδή ιχθυοτροφείο, καθώς στην περιοχή λειτουργούσαν εγκαταστάσεις εκτροφής ψαριών κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Αντίθετα, ο Βουβός Ποταμός, παραπόταμος του Ευεργέτουλα, οφείλει την ονομασία του στην εξαιρετικά ήρεμη και σχεδόν αθόρυβη ροή των νερών του.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε και η μελέτη του Τσικνιά, του μεγαλύτερου ποταμού της Λέσβου, με μήκος που φτάνει τα 19 χιλιόμετρα και υδρολογική λεκάνη 95 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις, το όνομά του συνδέεται με τους ερωδιούς, γνωστούς στη λαϊκή γλώσσα ως «τσικνιάδες», που συναντώνται διαχρονικά στις όχθες και στις εκβολές του.

Εκπαιδευτικές επισκέψεις στη φύση και την ιστορία

Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με εκπαιδευτικές εξορμήσεις σε σημαντικά φυσικά και πολιτιστικά τοπόσημα της Λέσβου. Οι μαθητές επισκέφθηκαν τον καταρράκτη της Μανικάτσας, τους υγροτόπους της Καλλονής και το Παρατηρητήριο Ορνιθοπανίδας 3, ενώ παράλληλα γνώρισαν τον αρχαιολογικό χώρο του Ιερού του Μέσσου.

Μέσα από τις δράσεις αυτές είχαν την ευκαιρία να συνδέσουν τη θεωρητική γνώση με την άμεση παρατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, κατανοώντας καλύτερα τη σχέση νερού, βιοποικιλότητας και ανθρώπινης δραστηριότητας στο νησί.

Οι υπεύθυνοι του προγράμματος εξέφρασαν τις ευχαριστίες τους προς τον επιστημονικό συνεργάτη Απόστολο Μακαρατζή για τη συμβολή του, καθώς και προς τις εταιρείες «Mr Phone» και «Synthesis Estates» για την υλική υποστήριξη της δράσης.

Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί του προγράμματος ήταν η χημικός Κλεονίκη Χατζησάββα και ο φυσικός Γιώργος Παπαδημητράκης.