Κάθε εβδομάδα, η επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ θυμίζει όλο και περισσότερο άσκηση επιβίωσης για χιλιάδες οικογένειες στη Λέσβο. Το καλάθι γεμίζει πιο δύσκολα, τα βασικά προϊόντα ακριβαίνουν και στο ταμείο πολλοί κοιτούν ξανά και ξανά την απόδειξη, προσπαθώντας να καταλάβουν πού «χάθηκαν» τα χρήματα.

«Παίρνω πια μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Ό,τι δεν είναι ανάγκη, το κόβουμε», λέει στο η Μαρία, μητέρα δυο παιδιών από τη Μυτιλήνη. «Κάποτε κατάφερνα να βάζω κάτι στην άκρη. Τώρα, κάθε μήνα τραβάω από τις παλιές οικονομίες για να πληρώσω λογαριασμούς και σχολικά».

Η καθημερινή αυτή εμπειρία αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Το τρίτο τρίμηνο του 2025, το ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών διαμορφώθηκε στο -3,1%, από -0,1% έναν χρόνο νωρίτερα. Πρόκειται για ένα σαφές σημάδι ότι οι οικογένειες δεν αποταμιεύουν, αλλά ξοδεύουν χρήματα που είχαν φυλάξει από προηγούμενα χρόνια.

Παρά τη μικρή αύξηση των εισοδημάτων κατά 1,9%, η πίεση δεν μειώνεται. Το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα έφθασε τα 44,54 δισ. ευρώ, όμως η ακρίβεια σε τρόφιμα, ενέργεια, καύσιμα και ενοίκια απορροφά σχεδόν κάθε ευρώ.

«Το ρεύμα, το πετρέλαιο, το σούπερ μάρκετ, όλα ανέβηκαν», λέει ο Γιάννης, εργαζόμενος στον ιδιωτικό τομέα στην Καλλονή. «Ο μισθός μένει ίδιος. Στο τέλος του μήνα δεν μένει τίποτα. Ζούμε μετρώντας τα έξοδα μέρα με τη μέρα».

Την ίδια περίοδο, η κατανάλωση αυξήθηκε κατά 5%, φθάνοντας τα 45,9 δισ. ευρώ. Η διαφορά ανάμεσα σε εισοδήματα και δαπάνες δείχνει ότι η αγορά «κρατιέται» τεχνητά, με τα νοικοκυριά να χρησιμοποιούν αποταμιεύσεις, μικρά αποθέματα ή ακόμη και δανεισμό.

Για πολλούς κατοίκους των νησιών, η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη λόγω του αυξημένου κόστους μεταφορών και της εποχικότητας στην εργασία. Ο τουρισμός βοηθά ορισμένους μήνες, όμως τον χειμώνα τα εισοδήματα περιορίζονται δραστικά, ενώ τα έξοδα παραμένουν υψηλά.

Η αρνητική αποταμίευση σημαίνει και μεγαλύτερη ανασφάλεια. Χωρίς οικονομικό «μαξιλάρι», μια ασθένεια, μια βλάβη στο σπίτι ή μια απώλεια εργασίας μπορεί να φέρει μια οικογένεια σε οριακή κατάσταση.

«Δεν φοβάμαι μόνο το σήμερα, φοβάμαι το αύριο», λέει η Μαρία. «Αν γίνει κάτι απρόβλεπτο, δεν ξέρω πώς θα τα βγάλουμε πέρα».

Σε επίπεδο οικονομίας, η εικόνα είναι αντιφατική. Το εξωτερικό ισοζύγιο παραμένει ελλειμματικό στα 0,98 δισ. ευρώ, ενώ η συνολική οικονομία εμφάνισε καθαρή χορήγηση δανείων ύψους 3,25 δισ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις των επιχειρήσεων αυξάνονται και φθάνουν τα 5,36 δισ. ευρώ, δείχνοντας ότι σε ορισμένους τομείς υπάρχει ανάπτυξη.

Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτή δεν «φτάνει» ακόμη στα περισσότερα νοικοκυριά. Οι μισθοί δεν συμβαδίζουν με το κόστος ζωής και η πίεση μεταφέρεται καθημερινά στο οικογενειακό τραπέζι.

Οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι, αν συνεχιστεί η τάση της αρνητικής αποταμίευσης, θα αυξηθεί η εξάρτηση από δανεισμό και θα μειωθεί περαιτέρω η οικονομική αντοχή των πολιτών. Παράλληλα, περιορίζονται οι δυνατότητες για μελλοντικό σχεδιασμό, επενδύσεις στην εκπαίδευση των παιδιών ή βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Το τρίτο τρίμηνο του 2025 αποτυπώνει με σαφήνεια μια πραγματικότητα που βιώνεται καθημερινά και στη Λέσβο. Οι οικογένειες προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αυξημένα έξοδα και στάσιμα εισοδήματα, χρησιμοποιώντας τις οικονομίες του παρελθόντος για να αντέξουν το παρόν.

Για πολλούς, το ερώτημα δεν είναι πια πώς θα αποταμιεύσουν, αλλά πώς θα καταφέρουν να βγει ο επόμενος μήνας.