Λίγο μετά τις 2 το πρωί, ώρα Βενεζουέλας, στις 3 Ιανουαρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής επιτέθηκαν σε διάφορες περιοχές της, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας, Καράκας, κατά παράβαση του άρθρου 2, του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών,.
Οι κάτοικοι στο Καράκας ξύπνησαν από δυνατούς θορύβους και λάμψεις, βλέποντας μεγάλα στρατιωτικά ελικόπτερα να πετούν στον νυχτερινό ουρανό. Βίντεο άρχισαν να εμφανίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ακολούθησε όργιο φημών και σύγχυση.

Η ανακοίνωση Τραμπ και η σύλληψη του προέδρου

Μία ώρα αργότερα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι δυνάμεις του επιτέθηκαν στη Βενεζουέλα και συνέλαβαν τον πρόεδρο της χώρας, Νικολάς Μαδούρο Μόρο και τη σύζυγό του Σίλια Φλόρες.
Η Γενική Εισαγγελέας των ΗΠΑ Πάμελα Μπόντι επιβεβαίωσε ότι ο Μαδούρο και η Φλόρες βρίσκονταν, πλέον, στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κατηγορούνται για συνωμοσία με σκοπό τη διακίνηση ναρκωτικών και τον σχεδιασμό τρομοκρατικών ενεργειών.

Σοκ στη χώρα και πολιτική αβεβαιότητα

Ένα 24ωρο μετά, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας παραμένει στη θέση της, ακόμη και μετά την απαγωγή του προέδρου της, με τον λαό της χώρας σε κατάσταση σοκ, καθώς δεν είναι σαφές εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χτυπήσουν ξανά ή εάν η κυβέρνηση Τραμπ έχει σαφές πολιτικό σχέδιο.

Η επίθεση στη Βενεζουέλα προγραμματίστηκε έτσι ώστε ο Ντόναλντ Τραμπ να μπορέσει να σταθεί ενώπιον του Κογκρέσου στις 4 Ιανουαρίου, για την ετήσια ομιλία του και να ισχυριστεί ότι πέτυχε μια πολύ σημαντική νίκη για την Αμερική.
Ο Ντόναλντ Τραμπ σηματοδότησε, άλλωστε, την επιστροφή του Δόγματος Μονρόε, από την αρχή της δεύτερης θητείας του, στον Λευκό Οίκο.

Ενέργεια, ανάπτυξη και «βρώμικο» μοντέλο ισχύος

Διακηρυγμένος στόχος του ήταν η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης των ΗΠΑ και της παγκόσμιας οικονομίας, μέσω της μείωσης του ενεργειακού κόστους, όπως συνέβη στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, όταν οι τιμές του πετρελαίου μειώθηκαν.
Τα ορυκτά καύσιμα είναι η προτιμώμενη επιλογή της κυβέρνησης Τραμπ ώστε η «βρώμικη» ενέργεια να τροφοδοτήσει την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία οι ΗΠΑ σκοπεύουν να πρωτοστατήσουν και τα δεξαμενόπλοια φορτωμένα με πετρέλαιο της Βενεζουέλας, που αναχωρούν για την Κίνα, δεν αποτελούν μέρος αυτής της επιλογής.

Η Βενεζουέλα ως άτυπη αποικία τον 20ό αιώνα

Άλλωστε, τις τελευταίες δεκαετίες, του περασμένου 20ού αιώνα, η Βενεζουέλα ήταν στην ουσία αποικία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.
Αμερικανικές εταιρείες διαχειρίζονταν την ανάπτυξη της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας, συνεργαζόμενες στενά με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Βενεζουέλας και μια πλούσια ολιγαρχία που μονοπωλούσε τις εισαγωγές-κυρίως τροφίμων- έλεγχε και διευκόλυνε την εξόρυξη πετρελαίου και άλλων πόρων για λογαριασμό ξένων εταιρειών.

Αστικοποίηση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός

Οι αγρότες μετακόμισαν στις πόλεις, όπου εντάχθηκαν στην τεράστια κατώτερη τάξη των απελπισμένα φτωχών ανθρώπων, που προσπαθούσαν να επιβιώσουν.
Το μερίδιο των ολίγων ήταν πλουσιοπάροχο και τους επέτρεπε να έχουν πολυτελή διαβίωση, να εισάγουν μεγάλα αυτοκίνητα, να κατασκευάζουν αυτοκινητόδρομους και ψηλά κτίρια στις πόλεις. Ένα πολύ μικρό μερίδιο των κερδών τους διατέθηκε για νερό, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη ή άλλες βασικές υποδομές και υπηρεσίες στα εκατομμύρια ανθρώπων που ζούσαν σε αυτοσχέδια σπίτια γύρω από τις πόλεις.

Καταστολή και καθημερινή επιβίωση

Η αστυνομία είχε την ελευθερία να ελέγχει τις γειτονιές όπως έκρινε, συχνά συνεργαζόμενη με εγκληματικές συμμορίες. Ένα ελάχιστο μέρος υπηρεσιών παρεχόταν μόνο όταν οι άνθρωποι οργανώνονταν και διεκδικούσαν με μαχητικότητα, διαδηλώνοντας και μπλοκάροντας αυτοκινητόδρομους.

Καταλήψεις γης και λαϊκή αυτοοργάνωση

Οι μεγάλες μάζες ανθρώπων που χρειάζονταν στέγη έπρεπε να βρουν γη για να ζήσουν. Το Καράκας και άλλες πόλεις της Βενεζουέλας περιβάλλονταν από αναξιοποίητη γη που ανήκε σε ιδιωτικά συμφέροντα, την εκκλησία ή την κυβέρνηση.
Μεγάλες ομάδες αστέγων οργανώθηκαν για να πραγματοποιήσουν «εισβολές» σε κενές περιοχές γύρω από το Καράκας και άλλες πόλεις. Οι ιδιοκτήτες πολέμησαν αυτές τις καταλήψεις, συχνά με την αστυνομία ή άλλες ιδιωτικές «δυνάμεις ασφαλείας».

Πολιτική συνείδηση και κοινοτικές δομές

Οι «εισβολείς» ανέπτυξαν στρατηγικές και τακτικές για να ξεπεράσουν αυτή την αντίσταση και κατάφεραν να εγκατασταθούν στους λόφους. Πολύ πριν εκλεγεί ο Τσάβες, σχηματίζονταν αγροτικοί και αστικοί συνεταιρισμοί και κοινότητες. Μετά την εκλογή του, άκμασαν στο νέο πολιτικό κλίμα. Αυτές οι εμπειρίες συνέβαλαν στην πολιτική συνείδηση και τις οργανωτικές δεξιότητες των λαϊκών τάξεων της Βενεζουέλας, ένας παράγοντας που ήταν κρίσιμος σε όλη την ιστορία της Μπολιβαριανής επανάστασης, καθώς και του κινήματος των κομμούνων.

Το Caracaso και η αιματηρή καταστολή

Η απελπισία και ο θυμός έφτασαν στο σημείο βρασμού, το 1989, όταν ξέσπασε μια εξέγερση, το «Caracaso», σε όλη τη χώρα.
Μάζες φτωχών ανθρώπων λεηλάτησαν καταστήματα και αποθήκες. Ο στρατός κλήθηκε και διατάχθηκε να πυροβολήσει όποιον βρισκόταν στους δρόμους - εκατοντάδες, ίσως χιλιάδες, σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν, και η «τάξη» αποκαταστάθηκε.

Η ρήξη μέσα στον στρατό

Αλλά σε αντίθεση με πολλούς άλλους στρατούς, των οποίων οι αξιωματικοί προέρχονται από τις ανώτερες τάξεις, οι αξιωματικοί της Βενεζουέλας προέρχονταν από τις λαϊκές τάξεις και ενοχλήθηκαν από τις εντολές που πήραν να σκοτώσουν πολίτες.

Η εμφάνιση του Ούγκο Τσάβες

Ένας τέτοιος αξιωματικός ήταν ο Ταγματάρχης Ούγκο Ραφαέλ Τσάβες Φρίας, ο οποίος ηγήθηκε πραξικοπήματος το 1992. Το πραξικόπημα απέτυχε, αλλά πολλοί θαύμασαν τον Τσάβες για την αξιοπρεπή στάση που τήρησε, μετά την αποτυχία του. Πήγε φυλακή, αλλά ο νικητής των επόμενων προεδρικών εκλογών υποσχέθηκε ότι αν εκλεγόταν, θα απελευθέρωνε τον Τσάβες. Το έπραξε το 1994 και τέσσερα χρόνια μετά ο Τσάβες έθεσε υποψηφιότητα για πρόεδρος, εκλέχθηκε και ανέλαβε τα προεδρικά του καθήκοντα, το 1999.

Η πρώτη χρονιά της Μπολιβαριανής διαδικασίας

Εκείνη η πρώτη χρονιά Τσάβες έμοιαζε με ανεμοστρόβιλο. Μια συντακτική συνέλευση έγραψε το πιο προοδευτικό σύνταγμα στον κόσμο — το οποίο υπερψηφίστηκε σε δημοψήφισμα. Ο Τσάβες επανεξελέγη βάσει του νέου συντάγματος — άλλη μια σαρωτική νίκη — και άρχισε να εργάζεται ανακατευθύνοντας τα κέρδη της πετρελαϊκής βιομηχανίας προς την οικονομική ανάκαμψη και την αναδιανομή.

Κοινωνικές κατακτήσεις και αναδιανομή

Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά: Ο αναλφαβητισμός εξαφανίστηκε, δόθηκαν επιδοτήσεις για τρόφιμα και ιατρεία δημιουργήθηκαν στις γειτονιές. Όλοι ενθαρρύνθηκαν να οργανωθούν, να συμμετάσχουν σε συναντήσεις γειτονιάς, να σχηματίσουν συνεταιρισμούς, να συμμετάσχουν στη δημιουργία μιας οικονομίας βασισμένης στη βελτίωση της ζωής των μαζών, που είχαν μείνει εκτός.

Νέοι θεσμοί απέναντι στο «βαθύ κράτος»

Όπως πολλές χώρες, η Βενεζουέλα είχε το δικό της «βαθύ κράτος» με γραφειοκράτες που αντιστάθηκαν στις ραγδαίες αλλαγές του Τσάβες. Η απάντησή του ήταν να δημιουργήσει νέους κυβερνητικούς οργανισμούς με δική τους ανεξάρτητη χρηματοδότηση. Αυτοί ιδρύθηκαν ανάλογα με τις ανάγκες για να παρέχουν επαγγελματική κατάρτιση, φροντίδα παιδιών, αλφαβητισμό, αγροτική μεταρρύθμιση, επενδύσεις σε υποδομές, εκπαίδευση ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένου του δωρεάν κολεγίου, στέγαση και άλλα.

Η Misión Milagro και το κοινωνικό αποτύπωμα

Υπήρχε ακόμη και μία υπηρεσία που ονομαζόταν Misión Milagro («θαυματουργή αποστολή») που μετέφερε αεροπλάνα γεμάτα ανθρώπους στην Κούβα για να τους αφαιρεθεί ο καταρράκτης και να αποκατασταθεί η όρασή τους. Ήταν μια εντυπωσιακή επίδειξη του τι μπορεί να επιτύχει μια κυβέρνηση που σκοπεύει σοβαρά να κατευθύνει τους πόρους της χώρας για να βελτιώσει τη ζωή της πλειονότητας και όχι της ολιγαρχίας της Βενεζουέλας και των αμερικανικών εταιρειών.

Το πραξικόπημα του 2002 και η λαϊκή απάντηση

Οι ολιγάρχες απάντησαν με πραξικόπημα στις 11 Απριλίου 2002. Δύο μαζικές διαδηλώσεις, η μία υπέρ και η άλλη κατά του Τσάβες, πραγματοποιούνταν σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Δολοφόνοι που εργάζονταν για την αντιπολίτευση άνοιξαν πυρ, σκοτώνοντας ανθρώπους και από τις δύο πλευρές και προκαλώντας χάος. Τα τοπικά εταιρικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν μια ψευδή αναφορά κατηγορώντας τον Τσάβες για ό,τι συνέβαινε και μια φράξια του στρατού συνέλαβε τον Τσάβες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν αμέσως έναν ηγέτη των ολιγαρχών ως πρόεδρο, αλλά εκατομμύρια Βενεζουελάνοι γέμισαν τους δρόμους του Καράκας και άλλων πόλεων, και ο αυτοανακηρυγμένος πρόεδρος (αργότερα ονομάστηκε «Πέδρο ο Σύντομος») τράπηκε σε φυγή. Σαραντα-εφτά ώρες μετά, ο Τσάβες επέστρεψε στην εξουσία.

Διάλειμμα 20 ετών στην «πίσω αυλή» των ΗΠΑ

Η Λατινική Αμερική είχε περίπου δύο δεκαετίες μειωμένης προσοχής, από τις ΗΠΑ, που αποδεσμεύτηκαν εν μέρει, εξαιτίας του πολέμου του Ντικ Τσένι, στο Ιράκ, το 2003 και των αμερικανικών επιδιώξεων, στην Ασία.

Το Ιράκ και η Ρωσία έγιναν στόχοι ενός νέου Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ μεταξύ των φιλελεύθερων παρεμβατικών Δημοκρατικών και των και νεοσυντηρητικών Ρεπουμπλικανών για να διατηρηθεί η ηγεμονία των ΗΠΑ σε αυτό που ονόμασαν «Έργο για έναν Νέο Αμερικανικό Αιώνα».
Η Μέση Ανατολή διέθετε απίστευτες ποσότητες πετρελαίου, με την τότε υπουργό Εξωτερικών Μαντλίν Όλμπραϊτ να ισχυρίζεται δημοσίως ότι η απώλεια 500.000 παιδικών ζωών «άξιζε τον κόπο» προκειμένου να εκδιωχθεί ο Σαντάμ Χουσεΐν.
Και η Ρωσία ήταν ένας πραγματικός κουμπαράς φυσικών πόρων που τραβούσε, επίσης, την προσοχή της Ουάσιγκτον και η «αποστολή εξετελέσθη» με την περικύκλωση της Ρωσίας από κράτη μέλη του ΝΑΤΟ, τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

Μια σπάνια περίοδος αυτονομίας για τη Λατινική Αμερική

Έτσι, για πρώτη φορά από την πολιτική Καλής Γειτονίας του Φράνκλιν Ρούσβελτ, η Λατινική Αμερική άσκησε κάποια αυτονομία στον 21ο αιώνα.

Η αριστερή στροφή της ηπείρου

Η ανανεωμένη αριστερή στροφή της Λατινικής Αμερικής ξεκίνησε με την εκλογή του Ούγκο Τσάβες στη Βενεζουέλα, που αναμφισβήτητα επέζησε λόγω των περισπασμών των ΗΠΑ. Το ίδιο ισχύει και για τον Λούλα ντα Σίλβα στη Βραζιλία, μετά την ανάληψη των καθηκόντων του το 2002.
Ακολούθησαν ο Έβο Μοράλες της Βολιβίας, ο Ραφαέλ Κορέα του Ισημερινού και άλλοι. Ακόμη και η Κούβα, ο μακροχρόνιος δέκτης εισβολών που χρηματοδοτούνταν από τις ΗΠΑ, όπως αυτή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961 με τις πολλές αποτυχημένες απόπειρες δολοφονίας του ηγέτη της Φιντέλ Κάστρο, είδε μια σύντομη ειρηνική ανάπαυλα.

Η επιστροφή του Δόγματος Μονρόε

Το Δόγμα Μονρόε, ωστόσο, επέστρεψε μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Καράκας. Για την ιστορία να σημειωθεί, εν τάχει, ότι ο Τζον Κουίνσι Άνταμς, ως υπουργός Εξωτερικών του προέδρου των ΗΠΑ Τζέιμς Μονρόε το 1823, έγραψε ότι το ημισφαίριο ανήκει στη σφαίρα επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών, με τον νότο να αποτελεί την πίσω αυλή τους. Αυτόν τον λόγο εκφώνησε στις 2 Δεκεμβρίου του 1823, στο Κογκρέσο, ο Τζέιμς Μονρόε.

Από την «Κοινή Διακήρυξη» στη μονομερή ηγεμονία

Το δόγμα ήταν στην πραγματικότητα απόρροια της ανησυχίας, όχι μόνο των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και της Βρετανίας, για πιθανή προσπάθεια αποκατάστασης των πρώην αποικιών της Ισπανίας, στη Λατινική Αμερική, πολλές από τις οποίες είχαν γίνει πρόσφατα ανεξάρτητα έθνη. Οι Αμερικανοί όμως, ανησυχούσαν και για τις εδαφικές φιλοδοξίες της Ρωσίας στη βορειοδυτική ακτή της Βόρειας Αμερικής. Σε αυτές τις συνθήκες, ο Τζορτζ Κάνινγκ, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, πρότεινε μια κοινή διακήρυξη ΗΠΑ-Βρετανίας, η οποία θα απαγόρευε τον μελλοντικό αποικισμό στη Λατινική Αμερική. Ο Μονρόε ήταν αρχικά σύμφωνος, ωστόσο, ο υπουργός Εξωτερικών, Τζον Κουίνσι Ανταμς, επέμεινε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να προχωρήσουν σε μια δήλωση αποκλειστικά για την αμερικανική πολιτική και η δική του γνώμη, επικράτησε.

Το Δόγμα Μονρόε ως κανόνας εξωτερικής πολιτικής

Σταδιακά, οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν παγκόσμια δύναμη και μετά το 1870, το «Δόγμα Μονρόε» μετατράπηκε σε κανόνα της αμερικανικής πολιτικής, για ολόκληρο το δυτικό ημισφαίριο.
Δεκάδες παρεμβάσεις, μεγάλες και μικρές, ακολούθησαν. Η «μεγαλύτερη» ήταν η κατάληψη του 55% του Μεξικού, από τον Αμερικανό πρόεδρο «Τζίμι» Πολκ, το 1848.

Πετρέλαιο, αρπαγή και ωμή παραδοχή στόχων

Ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ δεν άφησε καμία αμφιβολία ότι ο κύριος λόγος για την απόφασή του να επιτεθεί παράνομα στη Βενεζουέλα, να απαγάγει τον πρόεδρό της και να δεσμευτεί να τη διοικήσει επ' αόριστον ήταν η επιθυμία του να ελέγξει και να εκμεταλλευτεί τα αποθέματα πετρελαίου της, τα οποία είναι τα μεγαλύτερα στον κόσμο.

Οι δηλώσεις Τραμπ και οι πετρελαϊκοί κολοσσοί

Κατά τη διάρκεια της μακράς συνέντευξης Τύπου που έδωσε μετά την επίθεση, η λέξη «πετρέλαιο» αναφέρθηκε δεκάδες φορές, με τον Τραμπ να υπόσχεται πως θα εξαπολύσει ισχυρούς γίγαντες των ορυκτών καυσίμων σε αυτή τη χώρα της Νότιας Αμερικής για να αρχίσει να «αφαιρεί ένα τεράστιο ποσό πλούτου από το υπέδαφος» - με σημαντικό μέρος αυτού να πηγαίνει στις ΗΠΑ «με τη μορφή αποζημίωσης» για τις υποτιθέμενες «ζημιές που προκάλεσε» η Βενεζουέλα, στις ΗΠΑ!
«Θα κάνουμε τις πολύ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες των ΗΠΑ τις μεγαλύτερες στον κόσμο, να εισέλθουν, να ξοδέψουν δισεκατομμύρια δολάρια, να επισκευάσουν τις άσχημα κατεστραμμένες υποδομές και να αρχίσουν να βγάζουν χρήματα για τη χώρα» είπε ο Τραμπ. «Θα κάνουμε το πετρέλαιο να ρέει όπως πρέπει» τόνισε.

Η Chevron και η επόμενη μέρα

Επί του παρόντος, η «Chevron» είναι ο μόνος αμερικανικός πετρελαϊκός κολοσσός, που δραστηριοποιείται στη Βενεζουέλα, της οποίας η πετρελαϊκή βιομηχανία και η ευρύτερη οικονομία έχουν πληγεί σοβαρά, από τις κυρώσεις των ΗΠΑ.
Σε δήλωσή της το Σάββατο, εκπρόσωπος της «Chevron» δήλωσε ότι η εταιρεία είναι «έτοιμη να συνεργαστεί εποικοδομητικά με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αξιοποιώντας την εμπειρία και την παρουσία της για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας των ΗΠΑ».

Exxon, ConocoPhillips και οι σχεδιασμοί

Η εφημερίδα «Houston Chronicle» έγραψε ότι η «Exxon», η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία της Αμερικής, η οποία εδώ και χρόνια έχει αυξήσει την παρουσία της στη Νότια Αμερική, θα είναι μεταξύ των πιο πιθανών αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών, που θα αξιοποιήσουν τα μεγάλα πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας. Η εταιρεία αυτή, μαζί με τον γίγαντα του Χιούστον, «ConocoPhillips», είχε μια σειρά από αποτυχημένες προσπάθειες σύναψης συμβάσεων με τη Βενεζουέλα υπό τον Μαδούρο και τον πρώην πρόεδρο της χώρας, Ούγκο Τσάβες.

Ένα γνώριμο εγχειρίδιο ιμπεριαλισμού

Για πολλούς αναλυτές στις ΗΠΑ, η κλιμάκωση της κατάστασης στη Βενεζουέλα από την κυβέρνηση Τραμπ ακολουθεί ένα γνωστό ιστορικό εγχειρίδιο των ΗΠΑ: υπονόμευση αριστερών κυβερνήσεων, δημιουργία αστάθειας και άνοιγμα του δρόμου για τις εταιρείες εξόρυξης, με αποτέλεσμα μεγάλα κέρδη.

Αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Ο Αμερικανός γερουσιαστής Κρις Βαν Χόλεν -Δημοκρατικός από το Μέριλαντ- δήλωσε ότι τα λόγια του προέδρου Τραμπ καθιστούν σαφές ότι η επίθεσή του στη Βενεζουέλα και η προσπάθειά του να επιβάλει τη θέλησή του εκεί, έχουν «να κάνουν με την προσπάθεια να αρπάξει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας για τους δισεκατομμυριούχους φίλους του».

«Κατάφωρος ιμπεριαλισμός»

Σε δήλωσή του, ο ανεξάρτητος Αμερικανός γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα, αποκαλώντας την επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα «κατάφωρο ιμπεριαλισμό».
«Έχουν μιλήσει ανοιχτά για τον έλεγχο των πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας, των μεγαλύτερων στον κόσμο», είπε ο Σάντερς. «Αυτό θυμίζει τα πιο σκοτεινά κεφάλαια των αμερικανικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική, οι οποίες έχουν αφήσει μια τρομερή κληρονομιά. Θα καταδικαστεί και πρέπει να καταδικαστεί από όλο τον δημοκρατικό κόσμο».