Με γεμάτες αίθουσες, ζωντανές συνδέσεις από όλες τις ζώνες ώρας και ένα κλίμα «ζεστής παρέας», όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, ολοκληρώθηκε στη Μυτιλήνη το τριήμερο διεθνές συνέδριο «Anthropologists and New Audiences: Pathways to Teaching and Learning» (16–18 Οκτωβρίου), που συνδιοργάνωσε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου το EASA Teaching Anthropology Network, με τη συμμετοχή της ASA Greece, της IUAES Commission on Anthropology and Education και του WCAA Task Force on Anthropological Education, του Συλλόγου Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας

Παγκόσμιος παλμός από τη Λέσβο

«Η καρδιά της ανθρωπολογικής κοινότητας χτυπάει εδώ στην Ελλάδα, εδώ στη Μυτιλήνη», σημείωσε στην έναρξη η συντονίστρια της διοργάνωσης, Μιμήνα Πατεράκη από τον ΣΚΑΕ περιγράφοντας μια «απόφαση να ανοίξουμε τα χέρια και να δώσουμε τα χέρια», για μια συνεργασία που δεν ήταν αυτονόητη αλλά άξιζε τον κόπο. Στο ίδιο πνεύμα, εκπρόσωποι του τμήματος, όπως η πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Ελένη Γκαρά υπενθύμισαν ότι η Μυτιλήνη φιλοξένησε το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας σε προπτυχιακό επίπεδο και, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά, εξακολουθεί να λειτουργεί ως κόμβος αποφοίτων, συνεργατών και φίλων του πεδίου.

Η συμμετοχή ξεπέρασε τις προσδοκίες: πάνω από 600 εγγεγραμμένοι, με περίπου 200 ομιλητές και παρουσία από Ευρώπη, Αμερική και Ασία, αποτύπωσαν την κλίμακα μιας σύναξης που έδειξε ότι η «περιφέρεια» μπορεί να γίνει κέντρο της παγκόσμιας ακαδημαϊκής συζήτησης. Το παρών έδωσε και η αντιδήμαρχος Πολιτισμού Εριφύλη Γιαννάκα, αλλά και ο αντιδήμαρχος Τουρισμού, Νίκος Γιαννάκας, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό.

Θεματικές που άνοιξαν την ανθρωπολογία προς τα «νέα κοινά»

Στον πυρήνα του συνεδρίου βρέθηκε η διδασκαλία και η μάθηση της ανθρωπολογίας σε ένα νέο τοπίο: από τις σχολικές αίθουσες και τα πανεπιστήμια μέχρι τα μουσεία, τα ψηφιακά μέσα και τις κοινότητες εκτός ακαδημίας.

Ενδεικτικά:

Anthropology in the Pre-University Classroom: δύο πάνελ με παραδείγματα από Βέλγιο, Ιταλία, Πορτογαλία και το διεθνές πρόγραμμα IB, για το πώς η εθνογραφία γίνεται εργαλείο κριτικής σκέψης σε εφήβους.

New Media and Anthropological Education: από τα κινεζικά social media και την ψηφιακή εθνογραφία μέχρι projects ενδυνάμωσης και συμμετοχικής αφήγησης στο διαδίκτυο. Στο τελικό σκέλος ξεχώρισε και η εισήγηση, της συναδέλφισσάς μας, Ανθής Παζιάνου, Ανθρωπολόγου και Coach που παρουσίασε το πρόγραμμά της: «KATI GIA MENA: Empowerment, Belonging, and Anthropological Learning through New Media».

Decolonising the Curriculum: συζητήσεις για την αποαποικιοποίηση της διδασκαλίας σε σχολεία και πανεπιστήμια, με βιώσιμες μεθόδους αλλαγής «από τα κάτω».

What can Anthropology offer other Disciplines and Professions?: διασταυρώσεις με υγεία, περιβάλλον, γλωσσική εκπαίδευση και πολιτιστική διαμεσολάβηση· από την ιατρική ανθρωπολογία και τις ηθικές της φροντίδας έως την ανθεκτικότητα στο κλίμα και την ένταξη μεταναστών μέσω της γλώσσας.

Anthropology and its Public Presence: η δημόσια ανθρωπολογία μέσα από χορό, θέατρο σκιών, μουσειακά προγράμματα και αρχεία της διασποράς, με στόχο τη συμμετοχή και τον κριτικό γραμματισμό του κοινού.

Παράλληλα, τα workshops έδωσαν πρακτικά εργαλεία: από οπτικοακουστική μάθηση στην K-12, μέχρι δεξιότητες κριτικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης και ηθικές της διαδικτυακής παρουσίας — ένδειξη ότι η εκπαίδευση ανθρωπολογίας εξελίσσεται προς εφαρμοστικές, διαθεματικές μεθόδους.

Από τις αίθουσες στα δίκτυα: η αξία των συμμαχιών

Η οργανωτική αρχιτεκτονική στηρίχθηκε σε διεθνή συμπράγματα: το EASA TAN ως πυρήνας, με ASA Greece, WCAA και IUAES να συν-σχεδιάζουν επιτροπές, αξιολογήσεις και θεματικές. Η στρογγυλή τράπεζα του WCAA άνοιξε διάλογο για την εκπαίδευση της ανθρωπολογίας σε Ευρώπη, Αφρική, Λ. Αμερική και Νότια Ασία, υπογραμμίζοντας ότι λύσεις στα τοπικά προβλήματα συχνά βρίσκονται μέσα από ανταλλαγές με «μακρινές» εμπειρίες.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στον ψηφιακό κόμβο στον Κορυδαλλό, όπου κινηματογραφικές λέσχες από όλη την Ελλάδα συζήτησαν τον ρόλο του σινεμά στη διδασκαλία της ανθρωπολογίας — μια έμπρακτη απόδειξη του συνθήματος «φέρνουμε την ανθρωπολογία στο κοινό και το κοινό στην ανθρωπολογία».

Τι κρατάμε

Η «περιφέρεια» ως τόπος συνάντησης: Η Μυτιλήνη λειτούργησε ως κέντρο διεθνούς διαλόγου, χωρίς να χρειάζεται μητροπολιτική σκηνή για να παραχθεί ποιότητα.

Νέες γέφυρες με την κοινωνία: Σχολεία, μουσεία, δημοτικά προγράμματα και ψηφιακές κοινότητες έγιναν εταίροι μάθησης, όχι «αποδέκτες» γνώσης.

Συμμαχίες αντί για μοναχικές διαδρομές: Τα δίκτυα (EASA TAN, WCAA, IUAES, ASA Greece) δεν ήταν «σφραγίδες», αλλά μηχανισμοί συμπαραγωγής περιεχομένου.

Μικρά στιγμιότυπα

«Δεν δουλεύουμε μόνοι· μοιραζόμαστε μεθόδους και εμπειρίες» ακούστηκε στο κλείσιμο, συμπυκνώνοντας το πνεύμα τριών ημερών.

Από τη χοροανθρωπολογία και το ανθρώπινα δικαιώματα μέσα από παιχνίδι μέχρι την ψηφιακή εθνογραφία και την ιατρική ανθρωπολογία με απτό κοινωνικό αντίκτυπο, η ύλη ήταν πλούσια και πολυφωνική.

Το αποτύπωμα

Το συνέδριο επιβεβαίωσε ότι η ανθρωπολογία «ενοχλεί» δημιουργικά: αποδομεί βεβαιότητες, ανοίγει θεσμούς, χτίζει συμμαχίες. Και έδειξε ότι όταν τα αμφιθέατρα ανοίγουν προς τα έξω —στα σχολεία, στις γειτονιές, στα ψηφιακά οικοσυστήματα— η επιστήμη κερδίζει κοινό, ενώ το κοινό κερδίζει εργαλεία κατανόησης του κόσμου. Αν κάτι «τελείωσε» στη Μυτιλήνη, είναι μόνο το ημερολόγιο. Οι συνομιλίες που άναψαν, τώρα αρχίζουν.