Η Ελληνική Στατιστική Αρχή έδωσε στη δημοσιότητα τα αναλυτικά αποτελέσματα της Απογραφής Κτιρίων 2021, τα οποία αποτυπώνουν την εικόνα του δομημένου περιβάλλοντος σε κάθε περιφέρεια της χώρας. Στο Βόρειο Αιγαίο καταγράφηκαν 160.640 κτίρια, αριθμός αυξημένος κατά 4,3% σε σχέση με την απογραφή του 2011.

Η εικόνα που προκύπτει δείχνει έναν κτιριακό πλούτο με ισχυρό παραδοσιακό αποτύπωμα, χτισμένο κατά κύριο λόγο με πέτρα, και με περιορισμένη ανοικοδόμηση μετά το 2010 λόγω της οικονομικής κρίσης.

Ηλικία κτιρίων – σχεδόν τα μισά πριν το 1960

Η απογραφή καταγράφει ένα γερασμένο κτιριακό απόθεμα. Σχεδόν ένα στα δύο κτίρια (46,3%) έχει ανεγερθεί πριν το 1960.

Αναλυτικά:

Προ του 1919: 18.525 κτίρια (11,5%)

1919–1945: 29.261 (18,2%)

1946–1960: 26.593 (16,6%)

1961–1970: 18.692 (11,6%)

1971–1980: 15.580 (9,7%)

1981–1985: 12.649 (7,9%)

1986–1990: 8.483 (5,3%)

1991–1995: 7.616 (4,7%)

1996–2000: 6.536 (4,1%)

2001–2005: 8.193 (5,1%)

2006–2010: 3.964 (2,5%)

2011–2015: 2.522 (1,6%)

2016+ : 1.612 (1,0%)

Υπό κατασκευή: 414 (0,26%)

Μόλις το 2,6% των κτιρίων χτίστηκαν μετά το 2011, ποσοστό που αντανακλά την κατακόρυφη πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας μέσα στη δεκαετία της κρίσης και στις αρχές του 2020.

Δύσκολη προσβασιμότητα ΑμεΑ

Η εικόνα για την προσβασιμότητα ατόμων με αναπηρία στο Βόρειο Αιγαίο είναι αποκαρδιωτική. Μόλις το 7,5% των κτιρίων διαθέτει πρόσβαση από το πεζοδρόμιο έως την είσοδο, ενώ στο 88,3% η πρόσβαση είναι ανύπαρκτη. Ακόμη πιο περιορισμένη είναι η διευκόλυνση στο εσωτερικό: μόνο το 26,6% των κτιρίων προσφέρουν ασφαλή πρόσβαση από την είσοδο έως τον ανελκυστήρα, την ώρα που στο 64,9% κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό. Τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το 96% των κτιρίων δεν διαθέτει καθόλου ανελκυστήρα, αναδεικνύουν μια εκτεταμένη έλλειψη υποδομών ένταξης και ισότιμης συμμετοχής. Σε μια περιφέρεια με πληθυσμό που γηράσκει και με παλιό κτιριακό απόθεμα, η βελτίωση της προσβασιμότητας αναδεικνύεται σε επιτακτική κοινωνική ανάγκη.

Υλικά κατασκευής – η πέτρα κυριαρχεί

Το Βόρειο Αιγαίο είναι η κατεξοχήν «λιθόκτιστη» περιφέρεια:

43,3% των κτιρίων (69.556) έχουν σκελετό από πέτρα.

37,6% (60.367) είναι κατασκευασμένα από μπετόν.

17,3% (27.859) από τούβλα/τσιμεντόλιθους.

Η χρήση ξύλου, μετάλλου ή άλλων υλικών είναι περιορισμένη.

Χρήσεις κτιρίων – οι αριθμοί

Η πλειονότητα των κτιρίων χρησιμοποιείται για κατοικία, ωστόσο η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει και άλλες χρήσεις, που δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία για τη φυσιογνωμία της περιοχής:

Κατοικίες: 119.469 (74,4%)

Καταστήματα/Γραφεία: 7.789 (4,8%)

Άλλη χρήση: 23.944 (14,9%)

Θρησκευτικοί χώροι (εκκλησίες, μοναστήρια): 3.396 (2,1%)

Ξενοδοχεία/τουριστικές εγκαταστάσεις: 2.746 (1,7%)

Εργοστάσια/Εργαστήρια: 1.196 (0,7%)

Σχολικά κτίρια: 547 (0,3%)

Χώροι θεάματος/συνεδριακοί/μουσεία/βιβλιοθήκες: 357 (0,2%)

Δημόσιες υπηρεσίες (γραφεία): 446 (0,3%)

Νοσοκομεία/κλινικές: 46 (0,03%)

Κτίρια κοινωνικής πρόνοιας (παιδικοί σταθμοί, οίκοι ευγηρίας, ξενώνες): 138 (0,09%)

Αστυνομικοί/πυροσβεστικοί σταθμοί: 60 (0,04%)

Φροντιστήρια: 84 (0,05%)

Σωφρονιστικά ιδρύματα: 1

Τι συμβαίνει στο Νότιο Αιγαίο

Η γειτονική περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου παρουσιάζει μια αρκετά διαφορετική εικόνα, που αντανακλά τον έντονο προσανατολισμό της στον τουρισμό αλλά και τη μεγαλύτερη ανοικοδόμηση των τελευταίων ετών.

Συνολικά, εκεί καταγράφηκαν 235.705 κτίρια, δηλαδή σχεδόν 75.000 περισσότερα από το Βόρειο Αιγαίο, με την αύξηση από το 2011 να φτάνει το +7,3% – ποσοστό υψηλότερο από το +4,3% του Βορείου Αιγαίου. Σημαντική διαφορά υπάρχει και στην ηλικία του αποθέματος: ενώ στο Βόρειο Αιγαίο σχεδόν το μισό των κτιρίων (46,3%) χτίστηκε πριν το 1960, στο Νότιο τα ποσοστά είναι χαμηλότερα και καταγράφεται πολύ μεγαλύτερη παρουσία νεόδμητων. Μετά το 2011, το 6% των κτιρίων στο Νότιο Αιγαίο είναι καινούργια, έναντι μόλις 2,6% στο Βόρειο.

Στα υλικά κατασκευής οι δύο περιφέρειες ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Στο Βόρειο Αιγαίο κυριαρχεί η πέτρα (43,3%), στοιχείο που αποτυπώνει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των νησιών, ενώ στο Νότιο η εικόνα είναι πιο «σύγχρονη», με το μπετόν να καλύπτει το 61,6% του συνόλου και την πέτρα να περιορίζεται στο 27,5%.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι και η διαφορά στις χρήσεις. Στο Νότιο Αιγαίο τα τουριστικά καταλύματα φτάνουν το 8,6% του συνόλου, ποσοστό υπερδιπλάσιο από το Βόρειο Αιγαίο (1,7%). Αυτό επιβεβαιώνει τον ρόλο του τουρισμού ως βασικού μοχλού ανάπτυξης στα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, σε αντίθεση με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου όπου η κτιριακή βάση παραμένει προσανατολισμένη κυρίως στη μόνιμη κατοικία.

Με λίγα λόγια, το Νότιο Αιγαίο εμφανίζεται ως μια πιο «νεανική» κτιριακά και τουριστικά προσανατολισμένη περιφέρεια, ενώ το Βόρειο παραμένει  πιο παραδοσιακό και με περιορισμένη νεότερη οικοδομική δραστηριότητα.