Με βαθιά συγκίνηση και αγάπη για τον τόπο της, η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Πλωμαρίου «Το Πόλιον», Μυρσίνη Βαρτή-Ματαράγκα, παρουσίασε στον ρ/σ του «Ν» στους 99 στα fm το έργο ζωής που αποτίνει φόρο τιμής στους μαστόρους της παραδοσιακής ναυπηγικής: το λεύκωμα και το ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ξυλοναυπηγική παράδοση του Πλωμαρίου – Αφιέρωμα στους καραβομαραγκούς Δούκα Γιαμουγιάννη και Ανδρέα Λιόλιο».

Ένα έργο που εκδόθηκε το 2024 και συνυπογράφει η ίδια, ως επιστήμονας αλλά και ως άνθρωπος που «θέλησε να προσφέρει στην πατρίδα του όσα του χάρισε η ζωή και η επαφή με τον πολιτισμό».

Από τις ανασκαφές της Δήλου και της Ολυμπίας στη θάλασσα του Πλωμαρίου
Η κ. Βαρτή-Ματαράγκα, γεωλόγος με μακρά διαδρομή σε αρχαιολογικούς χώρους όπως η Επίδαυρος, η Δήλος και η Ολυμπία, μεταφέρει την ευαισθησία της για το ωραίο και το πολιτισμικά πολύτιμο στον τόπο της. «Το ωραίο περιβάλλον, ο άνθρωπος και ο πολιτισμός του» είναι οι άξονες που την κινητοποιούν. Έτσι, με αφορμή την απώλεια δύο εμβληματικών καραβομαραγκών το 2021, του Δούκα Γιαμουγιάννη και του Ανδρέα Λιόλιου, γεννήθηκε η ιδέα για ένα μνημονικό έργο που συνδέει τη μνήμη, τη γνώση και την ταυτότητα.

«Δεν είναι απλώς παρελθόν, είναι προοπτική για το μέλλον»
Όπως τόνισε η πρόεδρος του Συλλόγου, «δεν είναι μόνο να λέμε “τι ωραία ήταν τα παλιά χρόνια”· η ξυλοναυπηγική παράδοση μπορεί να συμβάλει στην οικονομία, στον τουρισμό, στην κοινωνική συνοχή». Ανέδειξε τη σημασία των ξύλινων σκαριών, τα οποία κάποτε έφταναν από το Αιγαίο έως τον Εύξεινο Πόντο, ενώ σήμερα κινδυνεύουν να χαθούν μαζί με την τέχνη τους. «Ο καραβομαραγκός δεν ήταν όποιος κι όποιος· χρειαζόταν ιδιαίτερη εξυπνάδα, μεράκι και οικογενειακή μαθητεία για να συνεχιστεί η τέχνη», σημείωσε.

Το Πλωμάρι, η γεωμορφολογία και το άγγιγμα της θάλασσας
Η απομόνωση του Πλωμαρίου, λόγω της γεωμορφολογίας του, ήταν και η αιτία που «οι άνθρωποί του στράφηκαν στη θάλασσα και έφτιαξαν έναν ναυτικό και ναυπηγικό πολιτισμό μοναδικό». Από τον 18ο αιώνα έως τον 20ό γέννησε εκατοντάδες πλοία και καΐκια, με μοναδικές τεχνικές όπως τα «μισομόδελα» των Γιαμουγιάννηδων και την κατασκευή των φημισμένων «περαμάτων».

Η συνέντευξη ανέδειξε και την ιδιαίτερη ποιότητα της πρώτης ύλης, όπως τα δέντρα πλούσια σε ρητίνη, αλλά και το κατράμι, που συνδέονται άμεσα με την ξυλοναυπηγική τέχνη και την ανάγκη να προστατευτούν ως φυσικός και πολιτισμικός πόρος.

Η ξυλοναυπηγική ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας
Με λόγο συγκινητικό, η πρόεδρος του «Πόλιον» έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου: «Είναι ανάγκη να προλάβουμε. Αυτή είναι η παράδοσή μας. Δεν πρέπει να την παραδώσουμε αλλού». Μάλιστα, αποκάλυψε ότι η Τουρκία ήδη προχωρά σε ενέργειες για αναγνώριση της ξυλοναυπηγικής ως άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. «Η Λέσβος πρέπει να έχει σχολές και θεσμική στήριξη για να κρατήσει ζωντανή την τέχνη αυτή», τόνισε.

Το λεύκωμα, το ντοκιμαντέρ και η «Ρεγκάτα»
Το λεύκωμα περιλαμβάνει μαρτυρίες, τεκμήρια, καλλιτεχνικές απεικονίσεις από τον Πλωμαρίτη καπετάνιο και ζωγράφο Μανώλη Πιτσιλαδή και φωτογραφικό υλικό σπάνιας ιστορικής αξίας. Το ντοκιμαντέρ θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στις 28 Αυγούστου 2025, στο πλαίσιο της φετινής Ρεγκάτας, η οποία πραγματοποιείται για 17η φορά από το 2001 και αποτελεί θεσμό για το Πλωμάρι και το Αιγαίο.

Το «Πόλιον»: Μια πολιτιστική κιβωτός
Ο Σύλλογος «Το Πόλιον» έχει μακρά πορεία σε δράσεις προστασίας του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος. Από τις πρώτες του εκδηλώσεις το 1999 για τη διατήρηση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, μέχρι την υιοθέτηση του παραδοσιακού καϊκιού «Άγιος Νικόλαος» και τη δημιουργία Μουσείου Ναυπηγικής Τέχνης, αποτελεί έναν θεματοφύλακα μνήμης και δημιουργίας. Όπως εξηγεί η πρόεδρος, το όνομα «Πόλιον» προέρχεται από την αρχαία λέξη που σημαίνει «μικρή πόλη» και συνδέεται με τοπικό ιστορικό τοπωνύμιο της περιοχής.

Ένα κάλεσμα στη νέα γενιά
«Το στοίχημα είναι να περάσει αυτό στους νέους. Να το γνωρίσουν, να το αγαπήσουν, να το διεκδικήσουν. Γιατί αν δεν το γνωρίζουμε, δεν θα το ζητήσει κανείς για εμάς», δήλωσε η κ. Βαρτή-Ματαράγκα, υπογραμμίζοντας πως «αυτό που γεννήθηκε εδώ, δεν πρέπει να το χάσουμε, ούτε να το αφήσουμε να αναγνωριστεί από άλλους».

Το λεύκωμα διατίθεται από τον Σύλλογο «Το Πόλιον» και σύντομα θα βρίσκεται και στην αρχή της Ερμού στη Μυτιλήνη. Το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί στη Ρεγκάτα και σχεδιάζεται να ακολουθήσουν εκδηλώσεις και ημερίδες για τη διατήρηση και ανάδειξη της ξυλοναυπηγικής στο νησί και στο Αιγαίο.