Στον ακήρυχτο πόλεμο της Λιβύης, ως κύρια αιτία του πολύχρονου και πολυάριθμου μεταναστευτικού ρεύματος από την Αφρική προς την Ευρώπη εστιάζουν, τώρα, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συμφώνησαν την περασμένη Δευτέρα να τερματίσουν, οριστικά, στις 20 Μαρτίου, την ναυτική «Επιχείρηση Σοφία» στη Μεσόγειο, αντικαθιστώντας την με μια άλλη ναυτική επιχείρηση, που θα αποσκοπεί, κατά κύριο λόγο, στην τήρηση του εμπάργκο όπλων που έχει επιβληθεί από το ΣΑ του ΟΗΕ.

Η Επιχείρηση Σοφία δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο 2015, όταν δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες έφθαναν από τη Βόρεια Αφρική στην Ευρώπη, με κάθε μέσο και κόστος. Σκοπός της ήταν να σταματήσει τους διακινητές που δρούσαν ανεξέλεγκτοι στη διαδρομή του θανάτου από τις ακτές της Λιβύης στη Μεσόγειο, προς την Ιταλία, την Ισπανία και τη Μάλτα.

Αυτή η επιχείρηση που διαδέχτηκε τον Τρίτωνα και τη «Mare Nostrum» ως EUNAVFOR Med είχε πάρει το όνομά της, από ένα βρέφος που είχε γεννηθεί πάνω σε σκάφος διάσωσης της ΕΕ, όταν επιβιβάστηκε σε αυτό από δουλεμπορικό η μητέρα του, ανοιχτά των ακτών της Λιβύης τον Αύγουστο του 2015, επέτρεπε την έρευνα και κατάσχεση των σκαφών και των  φουσκωτών που διακινούσαν παράνομα πρόσφυγες και μετανάστες από την Αφρική και την Ασία στην Ευρώπη.

Όμως, οι εντάσεις σχετικά με τον τρόπο διάσωσης των μεταναστών στη θάλασσα και τον καταμερισμό τους στις χώρες μέλη της ΕΕ, πέντε χρόνια τώρα συνεχίζονται με τους Ευρωπαίους ακροδεξιούς να ισχυρίζονται ότι η ναυτική παρουσία ενθάρρυνε τους απελπισμένους ανθρώπους να φύγουν προς την Ιταλία με αποτέλεσμα, η προηγούμενη κυβέρνηση της χώρας αυτής με υπουργό τον Σαλβίνι να εμποδίσει την ανάπτυξη ναυτικών σκαφών, το 2019.

Και η Αυστρία αντιτάχθηκε στην επιστροφή πολεμικών πλοίων και η επιχείρηση λειτουργούσε, εδώ και μήνες, αποκλειστικά με αεροσκάφη.

Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, την  περασμένη Κυριακή, ωστόσο, ο ύπατος εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική στην ΕΕ είχε χαρακτηρίσει «παράλογο» να μπλοκάρεται η επιχείρηση από μια χώρα χωρίς ναυτικές δυνάμεις και φαίνεται πως έπεισε και το ακροδεξιό ακροατήριο, καθώς ήταν απαραίτητη η ομοφωνία σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών των κρατών μελών για την έναρξη της νέας επιχείρησης στη Μεσόγειο.

«Συμφωνήσαμε να ξεκινήσουμε μια νέα επιχείρηση στη Μεσόγειο και η επιχείρηση Σοφία θα τερματιστεί» λέει, τώρα, ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Γιόσεπ Μπορέλ.

Ο συμβιβασμός έγινε με ρητή αναφορά στο κοινό ανακοινωθέν για τις «ανησυχίες σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο» της νέας επιχείρησης. Οι ροές, σημειώνεται, ότι «θα παρακολουθούνται στενά και θα γίνεται σχετική αναφορά από τον διοικητή της επιχείρησης» και σε περίπτωση που καταγραφούν αυξητικές τάσεις, «οι ναυτικές δυνάμεις θα αποσύρονται από εκείνη την περιοχή».

Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας δήλωσε «ιδιαίτερα ευτυχής» που «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να υπάρξει μια νέα επιχείρηση της ΕΕ» για την επιβολή του εμπάργκο «από τη θάλασσα και από τον αέρα». Η Ελλάδα, τόνισε, δηλώνει ότι «είναι έτοιμη να συνεισφέρει σε αυτήν την προσπάθεια, κατ’ αρχήν με μέσα, αλλά και με οποιαδήποτε άλλη υποστήριξη θα χρειαστεί».

Σύμφωνα με ανώτερες ελληνικές διπλωματικές πηγές, που επικαλείται η «Καθημερινή», τα θεμέλια αυτού του συμβιβασμού τέθηκαν σε διαβουλεύσεις το πρωί της περασμένης Δευτέρας, πριν από το συμβούλιο, σε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών που ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα.

Μέχρι τις 20 Μαρτίου, που τερματίζεται η αποστολή της «Επιχείρησης Σοφία» θα πρέπει  να έχει συνταχθεί ένα νέο νομικό κείμενο που να καθορίζει τους ακριβείς όρους της νέας ναυτικής επιχείρησης και να υποβληθεί για την επόμενη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών. Η ιδέα είναι να μετατοπιστεί η νέα επιχείρηση πιο ανατολικά, μακριά από τα γνωστά και συνήθη διεθνή ύδατα που χρησιμοποιούν οι διακινητές που μεταφέρουν μετανάστες που εγκαταλείπουν τη Λιβύη, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στην Ευρώπη.

Η νέα, μέχρι στιγμής, ανώνυμη επιχείρηση θα έχει ως στόχο την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων και θα περιλαμβάνει εναέρια, δορυφορικά και θαλάσσια μέσα, όπως δήλωσε ο Μπορέλ. Είπε ότι αρκετές χώρες είχαν προσφερθεί να συμμετάσχουν, αλλά ότι οι στρατιωτικοί διοικητές πρέπει να υπολογίσουν τον εξοπλισμό που χρειάζονται.

Η Σοφία λειτούργησε κατά μήκος της ακτής της Λιβύης στη θάλασσα, αλλά ο Μπορέλ δήλωσε ότι η νέα επιχείρηση θα πρέπει να πλησιάσει στην Αίγυπτο. «Αν θέλουμε να ελέγξουμε το εμπάργκο όπλων, πρέπει να εστιάσουμε την επιτήρησή μας στο ανατολικό τμήμα από όπου προέρχονται τα όπλα» ανέφερε.

Θυμίζουμε ότι η Λιβύη βρίσκεται σε διαρκή αναταραχή και ένοπλες συγκρούσεις από το 2011, μετά την επέμβαση της Δύσης που οδήγησε στην ανατροπή του καθεστώτος Καντάφι και τη δολοφονία του, λίγο αργότερα.

Μια αδύναμη κυβέρνηση υπό τον Σάρατζ, η οποία έχει αναγνωριστεί από το ΟΗΕ βρίσκεται τώρα στην πρωτεύουσα της χώρας, την Τρίπολη και ελέγχει δυτικά τμήματα της Λιβύης, υποστηριζόμενη κυρίως από την Τουρκία, η οποία έστειλε πρόσφατα χιλιάδες παραστρατιωτικούς και σε μικρότερο βαθμό από το Κατάρ και την Ιταλία καθώς και τοπικές πολιτοφυλακές.

Από την άλλη πλευρά, μια αντίπαλη κυβέρνηση που ελέγχει τα ανατολικά τμήματα της χώρας έχει ως επικεφαλής τον στρατηγό Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος έχει ξεκινήσει στρατιωτική επίθεση από τον περασμένο Απρίλιο για να καταλάβει την Τρίπολη.

Οι δυνάμεις του υποστηρίζονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο, τη Γαλλία και τη Ρωσία.

«Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι η Σοφία είναι ιστορία. Τώρα έρχεται μια νέα αποστολή, με σαφή εστίαση στο εμπάργκο όπλων» δήλωσε ο Αυστριακός υπουργός Εξωτερικών μετά την επίτευξη συμφωνίας για τη νέα ναυτική επιχείρηση.