Στις Βρυξέλλες με θέμα την Ελευθερία του Τύπου σε μία αποστολή δημοσιογράφων από 7 κράτη- μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης που οργάνωσε το Ιδρυμα Heinrich-Böll-Stiftung, η γράφουσα, δημοσιογράφος του «Ν» επιλέχθηκε για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε συζητήσεις με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών της Δικαιοσύνης, του Συνήγορου του Πολίτη, της Κομισιόν, φορέων εκπροσώπησης των δημοσιογράφων και ευρωβουλευτές και ευρωβουλεύτριες.

Η κεντρική συζήτηση των τεσσάρων ημερών της αποστολής διεξήχθη στο Press Club των Βρυξελλών με θέμα «Εξακολουθείτε να κάνετε ρεπορτάζ χωρίς φόβο; Το μέλλον της ελευθερίας του Τύπου και της προστασίας των δημοσιογράφων στην Ευρώπη», όπου μίλησαν και εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών οργάνων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και δημοσιογράφοι από τη Γαλλία και την Πολωνία. Τη συζήτηση συντόνισε ο Μιχάλης Γουδής, διευθυντής του Ιδρύματος Heinrich-Böll-Stiftung στη Θεσσαλονίκη.

Όπως εξήγησε μιλώντας και στο «Ν» ο Μ. Γουδής, η δυνατότητα των δημοσιογράφων να εργάζονται ελεύθερα και ανεμπόδιστα είναι ζωτικό μέρος της δημοκρατίας. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια γίνεται πιο δύσκολο και επικίνδυνο για τους/τις δημοσιογράφους να κάνουν τη δουλειά τους. Αντιμετωπίζουν όχι μόνο την αυξανόμενη κομματικοποίηση των ΜΜΕ, αλλά και την ψηφιακή παρακολούθηση και το λογισμικό υποκλοπής spyware, (Predator, Pegasus) τη λογοκρισία, τις προσβολές, τον εκφοβισμό και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και τον φόνο. Η διασφάλιση της ελευθερίας του Τύπου και η διασφάλιση της προστασίας των δημοσιογράφων είναι πρωταρχικής σημασίας. 

Σε όλη την ΕΕ

Όπως αποδείχτηκε από την αποστολή στην οποία συμμετείχε το «Ν», όλες αυτές οι απειλές κατά των συναδέλφων δεν συμβαίνουν μόνο στη Λέσβο (με υποθέσεις που έχουμε αναδείξει, που αφορούν προπηλακισμούς, και παρενόχληση στο διαδίκτυο) ή την Ελλάδα με Slapps (βλ. Reporters United, Solomon και Slapps, κλπ) και το παράνομο λογισμικό παρακολούθησης predator (βλ. Ιστορικό στη χώρα μας εδώ). Θέματα ιδιοκτησίας ΜΜΕ σε ολιγάρχες αντιμετωπίζει η πάλαι ποτέ προσφιλής στην ελευθερία του Τύπου Γαλλία, αλλά και η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ορμπανική Ουγγαρία (μαζί με παρακολούθηση δημοσιογράφων), η Πολωνία, η Ιταλία, όπως ανέφεραν συναδέλφισσες και συνάδελφοι που προσπαθούν να κάνουν δημοσιογραφία στις χώρες τους, κράτη- μέλη της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτά τα κρίσιμα ζητήματα μέσω πρωτοβουλιών όπως ο Ευρωπαϊκός νόμος για την ελευθερία του Τύπου (European Media Freedom Act) και η οδηγία κατά των SLAPP. Το ακρωνύμιο SLAPP μάς έρχεται από την αγγλική γλώσσα και σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά, εν προκειμένω δημοσιογράφων. Το SLAPP είναι τα αρχικά των λέξεων Strategic Lawsuit Against Public Participation, σε ελεύθερη μετάφραση παραπέμπουν σε ποινικές στρατηγικές για να αποθαρρύνουν την ενασχόληση με τα κοινά. Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική. Τα θύματα υπόκεινται σε εξευτελισμό και υπέρογκα δικαστικά έξοδα μέχρι που αργά ή γρήγορα αποθαρρύνονται, αποκαρδιώνονται και… σωπαίνουν. (Περισσότερα εδώ).

Ας σημειωθεί ότι η μη εξιχνίαση της δολοφονίας του Γιώργου Καραϊβάζ και το θέμα της παρακολούθησης του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη «ενέπνευσε» την Κομισιόν να προχωρήσει στο νέο πλαίσιο προστασίας των δημοσιογράφων και της ελευθερίας του Τύπου. Παρόλ’ αυτά έξι χώρες, σε σύνολο 27, τον Απρίλιο του 2023 πίεσαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την έμμεση νομιμοποίηση των κατασκοπευτικών λογισμικών σε βάρος δημοσιογράφων, ανάμεσα σ’ αυτές Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Τσεχία, Ολλανδία, Λουξεμβούργο επικαλούμενες λόγους «εθνικής ασφάλειας». Έτσι, ένας νόμος που προτάθηκε με στόχο να προστατέψει δημοσιογράφους και ΜΜΕ από τον ασφυκτικό έλεγχο κυβερνήσεων και ιδιοκτητών σε χώρες όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία κινδυνεύει αντιθέτως να νομιμοποιήσει τη χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού εναντίον όλων των δημοσιογράφων της Ευρώπης. Η σημασία του ζητήματος είναι τεράστια γιατί η δυνατότητα των δημοσιογράφων να προστατεύουν τις πηγές τους και τις επικοινωνίες τους είναι που τους επιτρέπουν να ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο στην εξουσία.

Η συζήτηση των δημοσιογράφων της αποστολής με τους ευρωβουλευτές στις Βρυξέλλες απέδειξαν ότι τα κράτη- μέλη της ΕΕ, «σύμμαχοι» της ελευθερίας του Τύπου είναι ελάχιστα για να κάνουν τη διαφορά και ότι σε ένα βαθμό εναπόκειται στους ίδιους τους δημοσιογράφους να δώσουν δημοσιότητα στο θέμα και να πιέσουν την ΕΕ, φέρνοντας τους λειτουργούς της ενημέρωσης εκ νέου σε ένα αδιέξοδο… Και αυτο θα πρέπει να απασχολεί όλους τους πολίτες, καθώς επί της ουσίας βάλλεται η ίδια η Δημοκρατία.

Εκ μέρους της ελληνικής αποστολής σημαντικά ζητήματα και ερωτήματα σε σχέση με τις παρακολουθήσεις από πλευράς κυβερνήσεων, αλλά και τα όσα συμβαίνουν με τα προσωπικά δεδομένα που ψαρεύουν Big Tech εταιρείες από τις εφαρμογές και τα social media έθεσε προς φορείς της ΕΕ η οργάνωση υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων Binary.