Η κόρη μου είναι 10 ετών πια κι ο γιος μου 9 αλλά δεν γνωρίζουν ακόμη -πραγματικά- τι σημαίνει να έχουν δικαιώματα. Όσο θυμάμαι την κοινή μας ζωή ανέκαθεν συζητούσαμε τα θέματα που θέλαμε στο βαθμό που η ηλικία -όλων μας- το επέτρεπε. Συζητήσεις που αφορούν προνόμια και τεχνολογία, συγκεκριμένες εφαρμογές που χρησιμοποιούμε στις συσκευές μας, τα μηνύματα που ανταλλάσουμε μεταξύ μας αλλά και ποιοι μας αρέσει να βλέπουν ποιες από τις ζωγραφιές μας ή ποιες από τις φωτογραφίες μας. Σκεφτόμασταν ποιοι θέλουμε να μαθαίνουν ποια νέα μας. Νιώθουμε πανίσχυροι που αποφασίζουμε ποιοι θα γνωρίζουν που βρισκόμαστε ποιες στιγμές κι ευάλωτοι όταν οι άλλοι μας καταλαβαίνουν πάντα, όταν δεν έχουμε ένα καταφύγιο να κρύψουμε τις σκέψεις μας.

Οι συζητήσεις όλες αυτές είναι φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους αλλά έχουν μια κοινή συνισταμένη, η οποία αφορά την ωρίμανση των παιδικών αισθήσεων για τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα της ελευθερίας σκέψης και έκφρασης, της ιδιωτικότητας και της βούλησης. Δικαιώματα που τα παιδιά κληρονόμησαν μόλις τα τελευταία χρόνια και με εξαιρετικό πόνο στον πραγματικό κόσμο.

Σε μια τέτοια στιγμή συζητήσεων, πριν από περίπου 3 μήνες, έλαβα ένα email από έναν άνθρωπο στην άλλη άκρη του κόσμου, τον οποίο δεν έχω συναντήσει ποτέ μου, για ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο The Great Hack το οποίο ξεκίνησε να προβάλλεται πριν από λίγες ώρες και συμμετέχει η φίλη του Brittany Kaiser. Το ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει γεγονότα από το δεύτερο μεγαλύτερο παγκόσμιο σκάνδαλο της δεκαετίας, τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης με τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και εταιρειών επιστήμης δεδομένων και αλγορίθμων.

Αν τα παιδιά δεν έχουν καταλάβει κάτι στις συζητήσεις είναι εμφανές από τις αντιδράσεις τους, ενώ στους ενήλικες συμβαίνει το αντίθετο, προσπαθούν να δείξουν πως έχουν καταλάβει ή προσπαθούν να συνδυάσουν αυτό το οποίο αντικρίζουν με κάτι παρόμοιο που γνωρίζουν ήδη. Μόνο μια μικρή μερίδα ανθρώπων είναι διάπλατα ανοιχτοί σε καινούρια ερεθίσματα και σε νέες ή πολύπλοκες έννοιες. Επιπλέον ακόμα λιγότεροι άνθρωποι αισθάνονται άυλα ή αφηρημένα στοιχεία, όπως τα δεδομένα.

Απανωτά ερωτήματα παρουσιάζουν την εικόνα πως μόνο λίγοι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι τα δεδομένα τους από τις ψηφιακές δραστηριότητες δεν γίνονται καπνός μετά τη χρήση τους. Δεν χάνονται όταν χάνονται από την οθόνη μας. Το αντίθετο, παραμένουν και ακολουθώντας το μονοπάτι διαπιστώνουμε πως τα ψηφιακά σημάδια που αφήνουμε, αποθηκεύονται για πάντα, μόνιμα ηλεκτρονικά τατουάζ, που υπάρχουν το ένα μετά το άλλο σε αρχεία εταιρειών και αναλύονται διαρκώς από μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων ετησίως.

Οι διαφημίσεις που φαίνονται ανεξήγητα ακριβείς, ή ακόμα και οι απαντήσεις στις αναζητήσεις μας, είναι η απόδειξη πως η στόχευση λειτουργεί προβλέποντας τη συμπεριφορά όλων μας. Όλες οι σελίδες που έχουμε επισκεφτεί, τα email μας, τα μηνύματα μας, οι πληρωμές μας, οι αναζητήσεις μας, οι τοποθεσίες μας, τα ενδιαφέροντα μας συλλέγονται σε πραγματικό χρόνο κι επισυνάπτονται στην ταυτότητα μας δίνοντας σε πωλητές άμεση πρόσβαση στον συναισθηματικό μας παλμό. Όλοι οι υποψήφιοι «μνηστήρες» με τη γνώση αυτή σαν όπλο ανταγωνίζονται για την προσοχή μας, τον έλεγχο μας και μας τροφοδοτούν συνεχώς με μια διαρκή ροή περιεχομένου αποκλειστικά για εμάς. Αποκλειστική, προσωποποιημένη ροή για κάθε άνθρωπο στον πλανήτη. Έτοιμη τροφή με όσα μας αρέσουν, όσα φοβόμαστε, ότι τραβά την προσοχή μας, όσα όρια διαθέτουμε και όσα χρειάζονται για να ξεχαστούν ή να ξεπεραστούν, από αυτόν που διαθέτει τη δύναμη και το συμφέρον.

Τα τελευταία χρόνια αυτός ο ψηφιακός κόσμος άρχισε να μας ψυχαγωγεί, να προστατεύει τις αναμνήσεις μας, να μας κάνει προξενιά, να εκτελεί χρέη θεραπευτή, να μας ενημερώνει. Εδώ και μερικά χρόνια οι αγορές θεωρούν πως είμαστε πια προϊόν με χρηματιστηριακή αξία όπως το πετρέλαιο, το σιτάρι κι ο καφές και εμείς ερωτευτήκαμε τόσο πολύ τη δωρεάν δυνατότητα για οτιδήποτε, που σχεδόν κανείς μας δεν διάβασε τους όρους και τις προϋποθέσεις.

Αν αυτή η δύναμη των μέσων είναι τόσο μεγάλη και η επιρροή της χειραγώγησης πάνω μας ανίκητη, με αποτέλεσμα να αδυνατούμε να αποφασίσουμε βασιζόμενοι στα ερεθίσματα που λαμβάνουμε από το περιβάλλον, πόσο απειλητικό γίνεται αυτό για τις επιλογές μας, το μέλλον μας, την κοινωνία και τη δημοκρατία;

Είμαι σίγουρος πως θυμάσαι τον κόσμο που κληρονόμησες. Λίγο πριν την ερώτηση “Εσύ τι θα αφήσεις πίσω;” ετοιμάσου να εξηγήσεις στους κληρονόμους σου, στα δικά σου παιδιά ή στα παιδιά κάποιων άλλων, πως κάποτε οι άνθρωποι απολάμβαναν ελευθερία σκέψης και ελευθερία βούλησης αλλά πουλήθηκαν για κάτι που ήταν ..δωρεάν.