Εντυπωσιακά μεγάλη κάμψη παρουσιάζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ» των νησιών του βορείου Αιγαίου, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Συγκεκριμένα το 2016 το κατά κεφαλή ΑΕΠ στα νησιά της περιφέρειας ανήλθε στα 12.266 ευρώ όταν το 2008 ήταν 17.647 ευρώ. Το μακρινό 2003 το κατά κεφάλη ΑΕΠ στα νησιά του Βορείου Αιγαίου ήταν 12.497 ευρώ. Δηλαδή το 2016 το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Περιφέρειας ήταν μικρότερο του 2003.

Το ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν) είναι η αξία αγοράς όλων των τελικών προϊόντων και υπηρεσιών που παράγονται σε μια χώρα σε ορισμένη χρονική περίοδο και μετρά την αξία παραγωγής στην προαναφερόμενη χρονική περίοδο. Επιπλέον το ΑΕΠ ισούται με τη συνολική δαπάνη των τελικών προϊόντων και το συνολικό εισόδημα.Για το κατά κεφαλή ΑΕΠ ισχύουν τα παραπάνω υπολογιζόμενα ανά κάτοικο μιας συγκεκριμένης περιοχής ή χώρας.

Συνεπώς η κάμψη του κατά κεφαλή ΑΕΠ στα νησιά του βορείου Αιγαίου και του συνολικού ΑΕΠ των νησιών απεικονίζει την απίσχναση του παραγωγικού δυναμικού στα νησιά. Η μείωση κατά 30,5% του ΑΕΠ είναι η αριθμητική αποτίμηση των χαμένων θέσεων εργασίας, των καταστημάτων που έκλεισαν, των βιοτεχνιών, των γραφείων, των μεταφορικών εταιρειών, των ελαιοτριβείων των ξενοδοχείων που έβαλαν οριστικά λουκέτο ή είδαν να μειώνεται ο τζίρος τους. Ας αναλογιστούμε ότι την περίοδο 2008 – 2016 ουσιαστικά σταμάτησε η οικοδομική δραστηριότητα σε νησιά όπως η Λέσβος και χιλιάδες οικοδόμοι και άλλοι επαγγελματίες του κλάδου έμειναν χωρίς εργασιακό αντικείμενο.

Φτωχοί συγγενείς οι νησιώτες

Το 2016 το κατά κεφαλή ΑΕΠ στα νησιά του βορείου Αιγαίου αντιστοιχούσε στο 74,90% του πανελλαδικού κατά κεφαλή ΑΕΠ, το οποίο ανέρχονταν στα 16.377 ευρώ. Το 2006 το κατά κεφαλή ΑΕΠ των νησιών της Περιφέρειας (15.304 ευρώ) αντιστοιχούσε στο 77,41% του πανελλαδικού ΑΕΠ (19.769 ευρώ). Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι οι πιο αδύναμες παραγωγικά περιφέρειες της χώρας πληρώνουν πολύ βαρύτερα το τίμημα των μνημονίων και των πολιτικών άγριας λιτότητας που εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Με διαφορετικούς όρους μπορούμε να πούμε πως το οικονομικό πλήγμα που δέχθηκαν τα νησιά του βορείου Αιγαίου από την κρίση ήταν πολύ μεγαλύτερο από το πλήγμα που δέχθηκαν οι περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Στους επιμέρους νομούς του βορείου Αιγαίου παρατηρούμε ότι στο νομό Λέσβου το κατά κεφαλή ΑΕΠ διαμορφώνεται το 2016 στα 12.325 ευρώ, λίγο χαμηλότερο είναι στο νομό Χίου στα 12.019 ευρώ, ενώ στο νομό Σάμου διαμορφώνεται στα 12.433 ευρώ.

Ο τουρισμός και οι πρόσφυγες

Το 2014 και το 2015 ήταν δύο χρονιές με εξαιρετικά καλές για τον τουριστικό κλάδο που θεωρείται ότι είναι ο σημαντικότερος για την οικονομία των νησιών των βορείου Αιγαίου. Ωστόσο και τις δύο αυτές χρονιές καταγράφεται κάμψη του ΑΕΠ στα νησιά (12.700 ευρώ το 2015, 12.700 ευρώ το 2016). Αυτό συνέβη γιατί μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας στον τομέα αυτό είναι αδήλωτο με αποτέλεσμα να μην αποτυπώνεται στους στατιστικούς δείκτες.
Το 2016 ήταν μια πολύ κακή χρονιά για τον τουρισμό των νησιών του βορείου Αιγαίου, αιτία ήταν οι εξαιρετικά αρνητικές εικόνες που έφθαναν σε όλο το πλανήτη με τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων και την κακομεταχείριση που τους επιφύλασσε το Ελληνικό κράτος. Ωστόσο η κάμψη της αυτή δεν αποτυπώθηκε με μια έντονη πτώση του κατά κεφαλή ΑΕΠ (12.266 ευρώ).Πιθανότατα αιτία ήταν ότι οι πρόσφυγες που πέρασαν από τα νησιά άφησαν πολλά χρήματα στις τοπικές οικονομίες. Αν μάλιστα δεν υπήρχαν τα αυστηρά Capital Control η εξέλιξη του κατά κεφαλή ΑΕΠ να ήταν καλύτερη. 

Οι θετικές οικονομικές επιπτώσεις από την προσφυγική κρίση στις οικονομίες των νησιών δεν θα μπορούσαν με τίποτα να ανατρέψουν την τάση πτώσης από την στιγμή που οι πρόσφυγες δεν εντάχθηκαν οργανικά στην κοινωνική και οικονομική ζωή των νησιών. Θυμίζουμε πως ως τις 20 Μαρτίου του 2016 οι πρόσφυγες ήταν απλά διερχόμενοι από τα νησιά. Οι μαζικές μετακινήσεις προς την ηπειρωτική Ελλάδα συνεχίστηκαν ως το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς.