Στις μάνες που θυσιάστηκαν για τα παιδιά τους, που έχασαν τα παιδιά τους, που μεγάλωσαν τα παιδιά των γειτόνων τους και των συγγενών τους από τις χαμένες πατρίδες, για τον αγώνα τους για επιβίωση!

Διάβασα τα παρακάτω βιβλία για παιδιά, εφήβους και ενήλικες με μεγάλη ευχαρίστηση! Το ένα καλύτερο από το άλλο, όλα τους υπέροχα! Κυκλοφόρησαν φέτος με αφορμή την συμπλήρωση των εκατό χρόνων από την Μικρασιατική Καταστροφή. Έμαθα διαβάζοντας τα, έκλαψα, γέλασα, και σας τα προτείνω! Να τα διαβάσετε και να τα ξαναδιαβάσετε, να τα δανείσετε, να τα χαρίσετε!

Στον τόπο μας τούτο, δεν υπάρχει οικογένεια που να μην έχει μια ρίζα από απέναντι! Σαν μια φλέβα που ματώνει από κληρονομικότητα, κάθε που νιώθει να φουσκώνει από περηφάνια για τις ρίζες της! Κάθε που μοιράζεται τον πόνο και τις θύμησες των προγόνων και τον συντοπιτών τους! Ακόμα κι όταν τις διαβάζει! Έτσι νιώθω! Σίγουρα και πολλοί από εσάς, που με διαβάζετε τώρα και που θα διαβάσετε τα βιβλία που ακολουθούν!

Αρχίζω το αφιέρωμα με το βιβλίο της Λιλής Λαμπρέλη, Το πέρασμα Αιβαλί-Μυτιλήνη, 1922. Σε εικονογράφηση της Κατερίνας Βερούτσου, από τις εκδόσεις Πατάκη. Διαβάζεται από πολλές και διαφορετικές ηλικίες! Με συνεπήρε, με συγκίνησε, δεν με άφησε να το αφήσω από τα χέρια μου μέχρι να τελειώσει, και θα το ξαναδιαβάσω! Μπορεί να έπαιξε το ρόλο του το γεγονός ότι, η οικογένεια του πατέρα μου ήρθε από το Αϊβαλί στην Μυτιλήνη! Την μόνη φορά που την επισπεύτηκα, περιπλανιόμουν στα στενά της με μάτια υγρά και μάγουλα αναψοκοκκινισμένα! Έτσι ακριβώς, στην ίδια κατάσταση ήμουν και όσο το διάβαζα!

Με τα συναισθήματα να εναλλάσσονται και να μπερδεύονται γλυκά και να νιώθω λυτρωμένη ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του κειμένου της Λιλής Λαμπρέλη, της οποίας η γραφή πάντα με συναρπάζει! Πριν προσθέσω τα λόγια του οπισθόφυλλου του βιβλίου, θα σας μεταφέρω κάποια αγαπημένα μου από το βιβλίο τούτο. «Όσο έχει κανείς όμορφα πράγματα στον νου του, μπορεί να είναι ευτυχισμένος. Η ζωή μας εξαρτιέται από τις μνήμες που διαλέγουμε να τρέφουμε, σαν το παραμύθι με τον μαύρο και τον άσπρο λύκο που ζούνε μέσα σ’ όλους μας. Ο μαύρος τρέφεται με σκοτεινές μνήμες και ο άσπρος με φωτεινές. Μπορούμε να διαλέξουμε ποιόν θα ταΐζουμε». Αυτά τα λόγια θα τα κρατήσω! Όπως και τα επίκαιρα και πάλι δυστυχώς, «Σαν αφανιστούν (οι πόλεμοι), από το πρόσωπο της γης, αυτό θα πει πως ο άνθρωπος έγινε άνθρωπος».

Περιγραφή: Το πέρασμα πέντε γυναικών και ενός μωρού –γιαγιά, μάνα, τρία μικρά κορίτσια κι ένα αβάφτιστο αγόρι– από το Αϊβαλί στη Μυτιλήνη, το 1922, με βάση πραγματικές μαρτυρίες. Οι εφτά άντρες της οικογένειας έμειναν πίσω και δεν άφησαν κανένα ίχνος, σαν να τους ρούφηξε η γη.

Αυτό το πέρασμα μοιάζει με τις ματριόσκες, τις ρώσικες κούκλες-φωλιές που η καθεμιά τους κρύβει πολλές μικρότερες, γιατί όσο ανοίγεις τις φωλιές της ιστορίας, τόσο βρίσκεις ότι τα καταχωνιασμένα περάσματα είναι πολλά. Η βασική αφηγήτρια είναι η μεγαλύτερη από τα τρία κορίτσια, η Ελένη, εννιά χρονών εκείνη τη σημαδιακή χρονιά.

Υλικά του μικρασιατικού αυτού αφηγήματος αποτέλεσαν η μυθοπλασία, μαρτυρίες Αϊβαλιωτών που μέσα στις δεκαετίες καταγράφηκαν σε βιβλία και στον τύπο –ένας από τους Αϊβαλιώτες αυτούς είναι και ο Ηλίας Βενέζης, το λογοτεχνικό έργο του οποίου φώτισε πολλές πτυχές της ιστορίας–, ιστορικά γεγονότα, μνήμες από τις οικογένειες των παππούδων της συγγραφέα και η πανταχού παρούσα στη ζωή της προφορική παράδοση.

Το σεντούκι με τα αμύθητα σεντέφια, της Τζέμη Τασάκου, σε εικονογράφηση της Ράνιας Βαρβάκη, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Αναφορά στην Μυτιλήνη γίνεται και σε τούτο το βιβλίο! Τι όμορφη ιστορία, πόσα μας διδάσκει, για τις ανθρώπινες σχέσεις, την αγάπη της μητέρας και τους διαφορετικούς τρόπους που εκδηλώνεται, την δύναμη ψυχής των ανθρώπων. Πόσο μας ταξιδεύει από την όμορφη και κοσμοπολίτικη Σμύρνη, με τα μνημεία και την κουλτούρα της, στο πέρασμα στην Ελλάδα μαζί με την χαρισματική ηρωίδα την μικρή Κλειώ, η οποία αγαπούσε τα βιβλία, και που έλεγε την ιστορία της ωραίας Ελένης στην φίλη της την Εσμέτ. Την αγαπημένη του παππού της, ο οποίος της έμαθε να αγαπά τα γράμματα, την μόρφωση, έτσι άλλαξε την ζωή της, αργότερα ως προσφυγοπούλα. Διότι η καλύτερη ‘’προίκα’’ είναι η μόρφωση, αυτό που κουβαλάμε ότι και αν γίνει πάνω μας! Τα πιο πολύτιμα σεντέφια είναι τα βιβλία! Και τούτο το βιβλίο είναι ένα πολύτιμο σεντέφι!

Στο βιβλίο υπάρχει κωδικός για να κατεβάσετε εκπαιδευτικό υλικό.
Περιγραφή του από το οπισθόφυλλο: Ανάμεσα σε δυο πολέμους εκτυλίσσεται ετούτη η ιστορία. Και στην καρδιά της βρίσκονται κάποιοι που έζησαν στη Σμύρνη τα χρόνια 1918-1922. Μια από εκείνους είναι και η μικρή Κλειώ - έχει το όνομα της μούσας της Ιστορίας, μα δεν το γνωρίζει. Παρέα με τη φίλη της Εσμέτ τρέχουν σε χαλάσματα αρχαίων ναών και μεγαλώνουν με μύθους και παραμύθια. Ο Όμηρος και η Χαλιμά, η θεά Αρτεμη, ο Αγαμέμνων, ο Αλλάχ και η Ωραία Ελένη… Η Μεγάλη Ιδέα κι ένα φλιτζάνι από πορσελάνη. Και κοντά τους ένας παππούς που έχει φυλάξει κάπου, σε μια σοφίτα, ένα σεντούκι γεμάτο αμύθητα σεντέφια. Αραγε θα καταφέρει η Κλειώ να σώσει εκείνο το σεντούκι;

Μια ιστορία για τη Μικρασιατική Καταστροφή, για τον πόλεμο, την προσφυγιά. Και για τα σεντέφια εκείνα που αντέχουνε στις φλόγες.

Το γαλάζιο που μας ενώνει, του Αντώνη Σέργη, σε εικονογράφηση της Έφης Λαδά, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, μας μιλά για την προσφυγιά και πως την βίωσαν οι πρόσφυγες μα και οι Έλληνες από αυτή την πλευρά του Αιγαίου! Μα και για τον ρόλο που έπαιξαν οι γονείς στο γεφύρωμα αυτό! Την αξιοσύνη των προσφύγων και πως μπόλιασαν την Ελλάδα, με τον δικό τους ‘’πλούτο’’! Το νησί σε αυτό το βιβλίο είναι η Σπέτσες, μα το Λεσβιακό στοιχείο και εδώ παρόν, αφού η μια από τις δύο οικογένειες είναι αυτή του Οδυσσέα Ελύτη, και οι νότες είναι αισιόδοξες, όπως και το όλο πνεύμα του βιβλίου.

Είναι ένα αλλιώτικο βιβλίο από αυτά που έχω συνηθίσει να διαβάζω με θέμα την Μικρασιατική Καταστροφή, πιο ανάλαφρο. Στην αρχή μάλιστα με παραξένεψε, μα με κέρδισε γρήγορα! Θα μπορούσε να γίνει θεατρικό έργο!
Χρησιμοποιεί πολλές τούρκικες λέξεις που έχουν περάσει στο λεξιλόγιο μας, και κάποιες από αυτές τις χρησιμοποιούμε ακόμα.Περιλαμβάνει εργασίες στο τέλος και δημιουργικές δραστηριότητες!

Περιγραφή από το οπισθόφυλλο: Καλοκαίρι του 1922. Ο Οδυσσέας απολαμβάνει τις διακοπές του στις Σπέτσες, όταν ξαφνικά εμφανίζονται στον ορίζοντα βάρκες γεμάτες κόσμο να πλησιάζουν στην ακτή. Ποιοι είναι άραγε αυτοί που τον αναγκάζουν να αλλάξει τα σχέδιά του και να επιστρέψει στην Αθήνα; Δείχνουν τόσο διαφορετικοί, ωστόσο, όταν καταφέρνει να ξεπεράσει την αναστάτωσή του και αποφασίζει να τους γνωρίσει καλύτερα, αντιλαμβάνεται πως οι ιστορίες που κουβαλούν μαζί τους είναι ικανές να μεταμορφώσουν και τη δική του ζωή. Κι όσο για το μέλλον, αυτό κρύβεται μονάχα στο απέραντο γαλάζιο του ουρανού και της θάλασσας.
Ένα φανταστικό συναπάντημα του έφηβου ποιητή Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996) με μια οικογένεια Μικρασιατών προσφύγων ρίχνει άπλετο αισιόδοξο φως στις πιο σκοτεινές πτυχές της ελληνικής ιστορίας αλλά και στο σήμερα.

Η Νίκη της φωτιάς, ένα ιστορικό μυθιστόρημα της Βαλεντίνας Φωλιά, σε εικονογράφηση του Σπύρου Ζαχαρόπουλου, από τις εκδόσεις Έαρ. Απέσπασε Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς, δικαίως!

Το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται στην Μυτιλήνη, που και αυτή μπολιάστηκε με τα καλά που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες, σε πνευματικό πλούτο! Μας μιλά για τον πόνο τους, για τις συνθήκες διαβίωσης τους, την αντιμετώπιση που είχαν από τους ντόπιους, τόσο στο νησί, όσο και στην Αθήνα. Η ηρωίδα του βιβλίου, καταφέρνει να ξεπεράσει την φρίκη που έζησε, στο Αϊβαλί. Μας παρουσιάζει μέσα από την ιστορία της, το μεγαλείο της ψυχής κάποιων ανθρώπων, την καλοσύνη που ανταμείβεται και ας μην το ζητά, την πίστη που δεν σε αφήνει να χαθείς!

Κλείνει με την μικρή προσφυγοπούλα που πέρασε τα μύρια όσα, που έδωσε αγάπη, και με πείσμα κατάφερε να κάνει το όνειρο της πραγματικότητα και να γυρίσει δασκάλα στη Μυτιλήνη, όπου θέλησε να ζήσει, αφού εδώ μπορούσε να επιστρέψει μετά τις σπουδές της, για να βρίσκεται απέναντι από το αγαπημένο της Αϊβαλί! Όπου «Δική της φιλοδοξία ως εκπαιδευτικού ήταν να εμφυσήσει στις ψυχές των παιδιών το φιλειρηνικό πνεύμα, την απέχθεια για τους πολέμους, την αδελφοσύνη των ανθρώπων. Να πετύχει να τους γίνει συνείδηση πως σ’ έναν πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Μόνο αλληλοκαταστροφή!»

Περιγραφή: Ένας γέροντας και τρία παιδιά.
Δυο φίλες δεμένες με άρρηκτο δεσμό φιλίας. Η ευαίσθητη Μαρία και η δυναμική Νίκη. Με κοινό στοιχείο την ορφάνια, στην οποία τις καταδίκασε η Μικρασιατική Καταστροφή, και μόνο εφόδιο την πίστη στον Θεό.
Θα κατορθώσουν να επιβιώσουν και να ξεκινήσουν τη ζωή τους από την αρχή; Μήπως όντως η πίστη κάνει θαύματα;

Ένα βιβλίο που θα μπορούσατε να προσφέρετε σαν δώρο ακόμη και με αφορμή την ημέρα της μητέρας!Ο θησαυρός της Σμύρνης, της Ελευθερίας Μεταξά, ένα μυθιστόρημα βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, από τις εκδόσεις Μίνωας.

Περιγραφή: Σμύρνη, 9 Σεπτεμβρίου 1922. Ο νεαρός Αρίστος Κογκαλίδης αποφασίζει να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να καταφύγει με την οικογένειά του στην Ελλάδα. Ξέρει ότι η μέρα της καταστροφής πλησιάζει και ο μοναδικός τρόπος να σωθούν είναι να ακολουθήσουν τον δρόμο της προσφυγιάς. Δεν τον φοβίζει το μέλλον, καθώς θα πάρει μαζί του όλα εκείνα που θα του επιτρέψουν να ξεκινήσει μια νέα ζωή: χρήματα, κοσμήματα αλλά και τον πολύτιμο θησαυρό του… Όμως, ο νεαρός Γαβρίλης Ραγιόγλου ανατρέπει την τελευταία στιγμή τα σχέδιά του με τον χειρότερο τρόπο…
Αθήνα, σήμερα.

Όταν ο αιωνόβιος Χριστόδουλος Ραγιόγλου δολοφονείται, ο συνταξιούχος πλέον αστυνομικός Μάνος Βαρσάμης, παλιός φίλος του θύματος, και η ψυχολόγος Έλσα Γληνού αναλαμβάνουν την υπόθεση. Όσοι ήταν κοντά του μπαίνουν στο στόχαστρο του Βαρσάμη που πιστεύει πως ένας από αυτούς είναι ο δολοφόνος. Όταν, όμως, η Έλσα συνειδητοποιεί πως όλοι τους σχετίζονται με τη Σμύρνη, οι ισορροπίες ανατρέπονται και τα νέα δεδομένα οδηγούν σε ένα ακόμα έγκλημα και μια απόπειρα δολοφονίας.

Το παρελθόν μπλέκεται με το παρόν και καλά κρυμμένα μυστικά βγαίνουν στο φως. Ποιος θέλησε να σκοτώσει έναν άνθρωπο που ήδη βρισκόταν στο κατώφλι του θανάτου; Ο Μάνος και η Έλσα, στην προσπάθειά τους να ξετυλίξουν το κουβάρι αυτής της τόσο σκοτεινής υπόθεσης, καλούνται να ανατρέξουν στο 1922…

Όλα οδηγούν στη Σμύρνη… ή ξεκινούν αποκεί…

*Η Αθανασία Δαφιώτη είναι δημοσιογράφος-θεατρολόγος