Κάθε χρόνο τέτοια εποχή βλέπουμε κάποια ρεπορτάζ στην μικρή οθόνη, με νέα παιδιά να καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με το τι γιορτάζουμε την 25 Μαρτίου, και τα περισσότερα δυστυχώς απαντούν σαν να μην έχουν πάει σε ελληνικά σχολεία!

Αποφάσισα λοιπόν σήμερα και για αυτό το λόγο, να προτείνω βιβλία που έχω επιλέξει πιστεύοντας ότι, εξωσχολικά βιβλία σαν αυτά μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να μάθουν και να θυμούνται καλύτερα!

Οι ιππότες της ελευθερίας της Κωνσταντίνας Αρμενιάκου, σε εικονογράφηση της Δέσποινας Μανώλαρου, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, για παιδιά από 5 χρονών. Μου άρεσε ιδιαίτερα το ότι η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου γράφει απαντήσεις για ερωτήσεις που πιθανών να τις κάναμε και η εικονογράφος μας πηγαίνει το δικό της ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο. Δυο λόγια για το πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο γνώσεων : Ένας ποιητής που τολμά να γράψει στη γλώσσα του λαού κι ένας αριστοκράτης συνθέτης που οραματίζεται δωρεάν μουσική παιδεία για τους συμπολίτες του συναντιούνται και μοιράζονται έναν κοινό σκοπό: να φτιάξουν ποίηση και μουσική για το ελληνικό έθνος. Ο Διονύσιος Σολωμός και ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος, που έγραψαν τον Εθνικό μας Ύμνο, ξετυλίγουν το νήμα της ζωής τους και της φιλίας τους στη Ζάκυνθο και στην Κέρκυρα του 19ου αιώνα. Η αγωνία για την Ελληνική επανάσταση, το όνειρο της ελεύθερης και ανεξάρτητης Ελλάδας, η αγάπη για την τέχνη και την πατρίδα. Ένα ταξίδι στον χρόνο, μια διαδρομή λουσμένη με ιόνιο φως, σε έναν κόσμο γεμάτο λέξεις και νότες.

Το χελιδόνι της 25ης Μαρτίου 1821, της αγαπημένης μας Αγγελικής Βαρελλά, σε εικονογράφηση του Αχχιλέα Ραζή, (με καταγωγή από την Μυτιλήνη), από τις εκδόσεις Πατάκη, για παιδία από 4 χρονών. Δυο λόγια για το θέμα του: Ένα χελιδόνι επιστρέφει στη φωλιά του, στο καμπαναριό της Αγίας Λαύρας, τον Μάρτιο του 1821 και παρατηρεί τις προετοιμασίες και το ξέσπασμα της επανάστασης, ενώ ταυτόχρονα θυμάται σκηνές από περασμένα καλοκαίρια, όταν προετοιμαζόταν ο ξεσηκωμός. Το κείμενο περιέχει πολύ πετυχημένες αναφορές σε στίχους δημοτικών τραγουδιών και το χελιδόνι λειτουργεί ως προάγγελος της ελευθερίας.
Όμορφα γραμμένο, με εύστοχες συναισθηματικές αναφορές στα δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στον ξεσηκωμό, είναι ένα νοσταλγικό βιβλίο από τα παλιά, πολύ κοντά στην παράδοση, που θα γλυκάνει μικρούς και μεγάλους.
Πολύ χρήσιμο στους εκπαιδευτικούς για το νηπιαγωγείο και το δημοτικό.

Οι εκδόσεις Άγκυρα, έχουν εκδώσει μια σειρά με τίτλο «Μεγάλες ώρες της ιστορίας μας», με τις μεγάλες μορφές των ηρώων του 1821, σε ξεχωριστά βιβλία, κάνοντας αναφορά και στα παιδικά και νεανικά τους χρόνια, για παιδιά από 8 ετών. Ενδεικτικά παρουσιάζω το Κωνσταντίνος Κανάρης, σε κείμενα της Θεοδώρας Λούφα-Τζοάννου, και σε εικονογράφηση της Εύας Καραντινού. Δυο λόγια για το βιβλίο: Ο Κανάρης δεν εντυπωσίαζε με την πρώτη ματιά. Όλοι τον φαντάζονταν σαν έναν πελώριο άντρα, μεγαλόσωμο σαν τον Ηρακλή. Στην πραγματικότητα όμως, ήταν ένας τόσος δα άνθρωπος. Μεγάλη ήταν η ψυχή του και η καρδιά του ήταν λιονταριού καρδιά.

«Ο Ψαριανός!» έλεγαν κι έτρεμαν οι αντίπαλοί του, από τον ναύαρχο μέχρι τον τελευταίο ναύτη και παρακαλούσαν τον Αλλάχ να μη βρεθεί στην πλώρη τους.
Η ιστορική γνώση είναι απαραίτητη για κάθε άνθρωπο. Το σημαντικό όμως είναι να διδάσκεται στις νεότερες γενιές με τέτοιο τρόπο ώστε να ενεργοποιεί το συναίσθημα και το ενδιαφέρον τους. Η γνώση και η εμπειρία του παρελθόντος αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για να στηρίξει ο καθένας το παρόν του και να εξελίξει εποικοδομητικά το μέλλον του.

Τα πρόσωπα της επανάστασης του 1821, της Βασιλικής Μαρκάκη και Ζήνωνα Ζαμπακίδη, σε εικονογράφηση της Σάρας Κ. Λαμπραντά, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, για παιδιά από 8 ετών. Δυο λόγια για το βιβλίο: Ποια ήταν η πρώτη κατάσκοπος στον Αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας; Το όνομα ποιου ήρωα της Ελληνικής Επανάστασης έχει δοθεί σε σταθμό του μετρό στο Παρίσι;

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, πόσα γνωρίζουμε για τις ζωές των ανθρώπων που υποστήριξαν τον Αγώνα ή ανέπτυξαν σημαντική δράση σε αυτόν;

Στο βιβλίο ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821 πενήντα άνθρωποι, περισσότερο ή λιγότερο γνωστοί, αφηγούνται σε πρώτο πρόσωπο τις ιστορίες τους, δίνοντας μια ανθρώπινη νότα στα γεγονότα της εποχής. Όλοι τους –αγωνιστές, υποστηρικτές, φιλέλληνες, αντίπαλοι, άντρες αλλά και γυναίκες– ξεχώρισαν και συνέδεσαν τη ζωή και το όνομά τους με ένα από τα κρισιμότερα γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας και έβαλαν το λιθαράκι τους για τη δημιουργία της Ελλάδας που γνωρίζουμε και στην οποία ζούμε σήμερα.

1821 Επανάσταση, της Σοφίας Ζαραμπούκα, κείμενο και εικονογράφηση, από τις εκδόσεις Πατάκη, για παιδιά από 9 χρονών. Δύο λόγια για το βιβλίο: Στα τοπία της πατρίδας μας σταματώ, κοιτάζω και αναγνωρίζω τα μέρη που δόθηκαν οι μάχες και γράφτηκε η ιστορία της νεότερης Ελλάδας.
Απλοί άνθρωποι, που ζούνε στα βουνά, στα χωριά, στα νησιά αυτού του τόπου, και άλλοι, ξενιτεμένοι, διανοούμενοι, έμποροι, στρατιωτικοί, όλοι, αιώνες τώρα, συνδέονται και αγωνίζονται, γιατί άλλο δεν έχουν στον νου τους παρά «ελευθερία και γλώσσα». Ξεχνάμε ότι μόνο 200 χρόνια μάς χωρίζουν από την επανάσταση του 1821. Ίσως γιατί προερχόμαστε από έναν πολιτισμό που μας κάνει να αισθανόμαστε ελεύθεροι ακόμα και όταν είμαστε πολιορκημένοι.

Από τις εκδόσεις Δεσύλλας, κυκλοφορεί ένα βιβλίο-παιχνίδι, για παιδιά άνω των 8 χρονών, το 1821 Πρόσωπα και Μάχες της Επανάστασης, όπου θα διαβάσετε για τις καθοριστικές μάχες της Επανάστασης και για τις Προσωπικότητες που τις σημάδεψαν. Μέσα από τις επικές εικόνες θα μάθετε για τον Αγώνα και τις ηρωικές στιγμές των Ελλήνων Αγωνιστών. Επίσης, θα βρείτε δραστηριότητες για τις Μάχες της Επανάστασης καθώς και για τους πρωταγωνιστές της. Θα μάθετε μέσα από εκπαιδευτικές δραστηριότητες, διαβάζοντας και παίζοντας για την Ελληνική Επανάσταση.

Για τους ενήλικες, θα προτείνω το μυθιστόρημα του Γιάννη Καλπούζου, Ραγιάς, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, που παρουσιάστηκε πρόσφατα στην Μυτιλήνη, όπου όσοι παραβρέθηκαν στην παρουσίαση είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον συγγραφέα , το συγγραφικό του έργο, και ειδικότερα για τις μέρες και τις νύχτες 1821.

Δύο λόγια για το βιβλίο: 1816-1829. Πάτρα, Τριπολιτσά, Ναύπλιο, Μεσολόγγι…Αφότου ο Αγγελής βρέθηκε φυλακισμένος στο κοτέτσι του Σαχίν Αγά, το μίσος φώλιασε στην ψυχή του σαν φαρμακερό φίδι.

Κατά την εκρηκτική και συγχρόνως σαγηνευτική πορεία του μπαίνει στη δούλεψη ενός στρυφνού και τσιγκούνη πραματευτή, που σου πουλά κωλοφωτιά για καντήλι.

Τον ζώνει το μολυβένιο σύγνεφο της σκλαβιάς και του εξευτελισμού των ραγιάδων. Σμίγει με την Κερασία, όπου στο πρόσωπό της βουτάνε και κολυμπούν τα όνειρα. Απαντιέται με κοτζαμπάσηδες, κολίγους και συμπολεμιστές, που είναι πιότερο από αδέρφια και γυναίκα την ώρα της μάχης, ενώ ένα τρομαγμένο Τουρκόπουλο γαντζώνεται πάνω του.

Στον δρόμο του και δύο γέροντες, οι οποίοι ξεψαχνίζουν το κίνητρο για καθετί μα και τη γλυκιά και φαρμακερή ουσία του «εγώ», η πλανεύτρα Ασπασία, διαβολικοί ξένοι, ντόπιοι τυχοδιώκτες, ο επί τριάντα έξι χρόνια αμίλητος Συμεών, ένας καβαλάρης που σώζει αιχμάλωτες Τουρκοπούλες και ο τρανότερος οχτρός του λεύτερου ανθρώπου, ο φόβος.

Ο Αγγελής βιώνει το μεγαλείο και τη σκοτεινή πλευρά του ματοβαμμένου Εικοσιένα, γκρεμίζοντας μυθεύματα και φανερώνοντας καταχωνιασμένες αλήθειες. Σφιχταγκαλιάζεται με τη φωτιά του ξεσηκωμού, μεταβολίζει την αγριότητα σε ελπίδα, λύτρωση και γλυκασμό, και βροντοφωνάζει: «Θέλω να μην είμαι ραγιάς σε κανέναν. Ραγιάς σε τίποτα!» (Από το οπισθόφυλλο).

*Η Αθανασία Δαφιώτη είναι Δημοσιογράφος-Θεατρολόγος