Η μεγάλη προσπάθεια για την ενεργειακή μετάβαση των νησιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ξεκινήσει. Ο στόχος είναι, μέχρι το 2050 να έχει αντικατασταθεί η παραγωγή ενέργειας από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες (πετρέλαιο και φυσικό αέριο) με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συνδεδεμένες με συστήματα αποθήκευσης (μπαταρίες).

Με τον τρόπο αυτό σταματά η δέσμευση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και αντιμετωπίζεται η κλιματική αλλαγή διατηρώντας την μέση άνοδο της θερμοκρασίας κάτω από 1.5 oC. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος απαιτείται ένα εκσυγχρονισμένο δίκτυο ηλεκτρισμού που θα αντιδρά στις διακυμάνσεις της ζήτησης ηλεκτρισμού, θα ενημερώνει και θα ζητά την συνδρομή των κατοίκων ώστε να ρυθμίζουν τις καταναλώσεις τους με βάση τις τρέχουσες ανάγκες αλλά και την κατάσταση του δικτύου, αλλάζοντας και μεταθέτοντας π.χ. την ώρα που ανάβουμε τον θερμοσίφωνα, λειτουργούμε το πλυντήριο, την αντλία θερμότητας, κλπ.. Με τον τρόπο αυτό το δίκτυο σταθεροποιείται, αποφεύγονται οι αιφνίδιες διακοπές (black-outs), και μεγιστοποιείται η στοχαστική ηλεκτροπαραγωγή με φωτοβολταϊκά συστήματα, ανεμογεννήτριες, κ.ά.

Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα REACT (Renewable Energy for Self-Sustainable Island Communities) χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια του HORIZON 2020 και επικεντρώνεται στα νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συμμετέχουν 23 εταίροι, επιχειρήσεις, εταιρείες παραγωγής συστημάτων, Πανεπιστήμια, και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου – Τμήμα Περιβάλλοντος.

Το πρόγραμμα υλοποιείται σε τρία (3) νησιά «πιλότους» (pilot islands), την Graziosa (Ισπανία), San Pietro (Σαρδηνία), και Inis Mor, Aran islands (Ιρλανδία) όπου ολοκληρώνονται οι εγκαταστάσεις με φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, αντλίες θερμότητας, αποθήκευση θερμότητας, ανεμογεννήτριες, μπαταρίες, αποθήκευση ηλεκτρισμού μέσω παραγωγής υδρογόνου με ηλεκτρόλυση και εν συνεχεία ηλεκτροπαραγωγής με κύτταρα καυσίμου. Παράλληλα, προχωράει και η ανάπτυξη πλατφόρμας λογισμικού που συνδέει τις συσκευές με το διαδίκτυο, επιτρέπει την σύγχρονη/online παρακολούθηση στους χρήστες και στον διαχειριστή του δικτύου ώστε να μπορεί να παρέμβει, ενημερώνει, παροτρύνει, προτείνει την μείωση της ζήτησης για την αποφυγή των μπλάκ άουτς, μεταφέροντας τα φορτία σε άλλη χρονική περίοδο όπου η ζήτηση αναμένεται ελαττωμένη, π.χ. κατά την διάρκεια της νύχτας για την λειτουργία του πλυντηρίου ρούχων, της προετοιμασίας του φαγητού, την χρήση των ηλεκτρικών συσκευών, κλπ.

Ταυτόχρονα πέντε (5) νησιά της Ευρώπης, η Λέσβος, η Majorca (Ισπανία), το Isle of Wight (Ηνωμένο Βασίλειο), το Gotland (Σουηδία), η Reunion (Γαλλία), λειτουργούν ως «παρακολουθητές» (follower islands) τα οποία με τον συνδυασμό διαφορετικών συστημάτων ηλεκτροπαραγωγής, διαφορετικού δυναμικού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αλλά και διαφορετικής κουλτούρας συνεταιριστικών δράσεων (ενεργειακές κοινότητες) θα αποτελέσουν έναν πυρήνα διάχυσης και πολλαπλασιασμού των αποτελεσμάτων σε μια πληθώρα νησιωτικών συγκροτημάτων.

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με φωτοβολταϊκά συστήματα ή με ανεμογεννήτριες, με δυνατότητα αποθήκευσης, είτε σε επίπεδο κτιρίου είτε σε επίπεδο γειτονιάς, χωριού κλπ., σε συνδυασμό με ένα σύγχρονο, ευφυές δίκτυο που προσαρμόζει την κατανάλωση με βάση την παραγωγή, είναι ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος για την σταθερότητα του συστήματος. Τα κτίρια εξοπλίζονται με διπλούς μετρητές ηλεκτρισμού, με συσκευές κατανάλωσης διασυνδεδεμένες με το διαδίκτυο που μπορούν να ελέγχονται από μακριά και αυτό επιτρέπει στον καταναλωτή να επεμβαίνει και να μεταθέτει την ώρα λειτουργίας ανάλογα με τις ανάγκες, την τιμή πώλησης του ηλεκτρικού, την κατάσταση του δικτύου.

Ένα επόμενο βήμα αναμένεται να συμπεριλάβει τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τους σταθμούς φόρτισης, και τα ηλεκτρικά λιμάνια και τα πλοία. Σε μια τέτοια προσπάθεια είναι σημαντικός ο ρόλος των κατοίκων και της κοινωνίας εν γένει, καθώς απαιτείται η εκπαίδευση στις τεχνολογίες που επιτρέπουν την διαχείριση της κατανάλωσης του ηλεκτρισμού μέσω του διαδικτύου (κινητά, υπολογιστές) ώστε να αποφεύγονται οι υψηλές καταναλώσεις στις ώρες της αιχμής. Ένα ολοκληρωμένο ενεργειακό σύστημα προωθεί επίσης και στηρίζει την δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων, όπου μπορεί να λειτουργήσουν συνεταιριστικά σχήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευσης σε  μπαταρίες ή άλλα μέσα, αλλά και εξειδικευμένες εταιρείες προσφοράς ενέργειας (ESCOs: Energy Service Companies).

Το όλο σύστημα αναμένεται να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά για μια σειρά από επαγγέλματα και ειδικότητες όπως, μελετητές συστημάτων, προμηθευτές, εγκαταστάτες, συντηρητές, και οι οποίοι θα κληθούν να υποστηρίξουν δραστηριότητες που έχουν ήδη ξεκινήσει αποσπασματικά σε διάφορα νησιά της Ελλάδος και οι οποίες θα ενταθούν τα επόμενα χρόνια. Στην παρούσα φάση το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ενημερώνεται για την εγκατάσταση των συστημάτων στα πιλοτικά νησιά και προγραμματίζει επισκέψεις οι οποίες θα δώσουν χρήσιμες πληροφορίες αλλά και την εμπειρία των κατοίκων των νησιών με το καινούριο πλαίσιο λειτουργίας.  

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφτείτε την  επίσημη ιστοσελίδα του προγράμματος στην διεύθυνση: https://react2020.eu/ αλλά και την σελίδα του προγράμματος REACT Lesvos στο Facebook:   https://www.facebook.com/LesvosIslandREACT/.

*άρθρο των Καθηγητών του Τμ. Περιβάλλοντος του Παν. Αιγαίου κ.κ. Στέργιου Βακάλη και Δία Χαραλαμπόπουλου