Αυτές οι «Παγκόσμιες Ημέρες» κρύβουν πίσω τους συνήθως κάποιο δράμα. Το ίδιο και αυτή των Υγροτόπων (περιοχών που κατακλύζονται από νερό), αφού πάνω από το 1/3 αυτών έχουν χαθεί από τον πλανήτη μέσα στα τελευταία 45 χρόνια, με ένα ρυθμό εξαφάνισης τρεις φορές μεγαλύτερο από αυτόν των δασών- που κλέβουν και όλη τη … δημοσιότητα.

Η 2α Φεβρουαρίου έχει ανακηρυχθεί, λοιπόν, ως η Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων, καθώς την ημερομηνία αυτή το 1979 στο Ραμσάρ του Ιράν υπογραφόταν η ομώνυμη συμφωνία για την προστασία των υγροτόπων διεθνούς σημασίας.

Η Ψαθοποταμίδα, πουλί που ζει αποκλειστικά σε περιοχές με καλάμια και ψαθία και έρχεται στη Λέσβο το Χειμώνα (φωτο: Ελευθερία Παυλή)

Η Λέσβος, μεταξύ των τόσων φυσικών ιδιαιτεροτήτων, είναι το νησί του Αιγαίου με τους περισσότερους υγροτόπους! Από τις τρίτες σε μέγεθος Αλυκές της χώρας, (αυτές της Καλλονής), μέχρι τη φαινομενικά ασήμαντη νερολακούβα δίπλα στην εκβολή του ρέματος Φανερωμένη στο Σίγρι (που αντέχει, δεν αντέχει μέχρι τα τέλη Απριλίου κάθε χρόνο), επιτελούν πολλές και ανεκτίμητες λειτουργίες για τη φύση και τον άνθρωπο, με την υποστήριξη ζωντανών οργανισμών (φυτών και ζώων), να είναι μόνο μία από αυτές. Και αν ο νους μας πάει κατευθείαν στα πουλιά, που’ ναι οργανισμοί στο τέλος της τροφικής αλυσίδας σε κάθε υγρότοπο (και είναι και πολλά και όμορφα να τα παρατηρείς!), δεν πρέπει να ξεχνάμε τα αμφίβια, τα ερπετά, τα έντομα και πόσες άλλες μορφές ζωής που δε βλέπει το μάτι.

Επειδή μια από τις πέντε αναγνωρισμένες βασικές αιτίες των περιβαλλοντικών προβλημάτων του σήμερα είναι η αύξηση της απομόνωσης του ανθρώπου από τη φύση, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Καλλονής (που λειτουργεί υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου) προσπαθούμε σε κάθε ευκαιρία να το ρίχνουμε… έξω! Έτσι, την Κυριακή 3 Μαρτίου, μετά από πολλές αναβολές της εκδήλωσης λόγω καιρού, οργανώσαμε εξόρμηση για την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων 2019 στην περιοχή του έλους Ντίπι- Λάρσος, στην κορυφή του Κόλπου της Γέρας.

 Δενδροφυλλοσκόπος, ένα από τα μικρότερα πουλιά της Ευρώπης (φωτο: Μιχάλης Μπάκας)

Τα πουλιά του έλους αποτέλεσαν το «πολυεργαλείο» μας στην εξόρμηση και αυτή περιστράφηκε γύρω από την παρατήρηση και δακτυλίωσή τους. Για το τι είναι η παρατήρηση πουλιών οι Λέσβιοι, περισσότερο από κάθε άλλον κάτοικο της Ελλάδας, έχουν μια ιδέα, μιας και κάθε άνοιξη γίνεται το «έλα να δεις» από τους ξένους παρατηρητές.

Η δακτυλίωση (bird ringing/banding), από την άλλη, είναι πρωταρχικά μια επιστημονική μέθοδος μελέτης των πουλιών και των πληθυσμών τους. Τα άγρια πουλιά παγιδεύονται προσωρινά (συνήθως με τη χρήση ειδικών διχτυών) με σκοπό να τους τοποθετηθεί ένα ειδικό μεταλλικό δαχτυλίδι στο πόδι με μοναδικό αριθμό που θα τους δώσει αυτόματα μια ταυτότητα και στους δακτυλιωτές την ευκαιρία να συγκεντρώσουν συγκεκριμένα δεδομένα, όπως οι μετρήσεις μήκους φτερούγας, βάρους, επιπέδου συγκέντρωσης λίπους κ.ά. Στη συνέχεια δίνεται η δυνατότητα σε δακτυλιωτές σε άλλα μέρη όπου θα επανασυλληφθεί ένα πουλί (πολλές φορές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά) να μελετήσουν πώς τα πουλιά μετακινούνται, πόσα χρόνια ζουν κ.ά.
Όσο εξειδικευμένο και απόμακρο και να ακούστηκε αμέσως πριν, η δακτυλίωση πουλιών είναι επίσης ένα διαδεδομένο χόμπι -εντάξει, όχι όσο η παρατήρηση πουλιών, καθώς απαιτεί μακρόχρονη εκπαίδευση και εμπειρία. Σου δίνει την ευκαιρία να παρατηρήσεις από κοντά τα άγρια πουλιά, να εντοπίσεις τις ανεπαίσθητες διαφορές που ξεχωρίζουν ένα αρσενικό από ένα θηλυκό άτομο, ένα νεαρό πουλί από ένα ενήλικο και άλλα εξαιρετικά ενδιαφέροντα πράγματα σχετικά με τη ζωή και τη μετανάστευση των πουλιών.

 Παρατήρηση πουλιών (φωτο: Μιχάλης Μπάκας)

Ηλιόλουστη μέρα μας έκανε, όμως με αρκετό αεράκι σε ριπές. Αυτή η συνθήκη είναι σχεδόν απαγορευτική για τη διενέργεια δακτυλίωσης και περιοριστήκαμε στο να πιάσουμε με ασφάλεια μόνο λίγα πουλιά για να γίνει μια βασική επίδειξη στους επισκέπτες. Μαζί με εθελοντές από το Ελληνικό Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλιών (ΕΚΔΠ) καταφέραμε να δακτυλιώσουμε λοιπόν (για να ταιριάξουμε και με το γνωστό άσμα) τρία μόνο πουλιά, μεταξύ των οποίων το πουλί «σταρ» της προστατευόμενης αυτής περιοχής, την Ψαθοποταμίδα.

Λίγο αργότερα ξεκίνησε η παρατήρηση πουλιών στην εκβολή του Ποταμού Ευεργέτουλα και τη θάλασσα του Κόλπου Γέρας με κιάλια και τηλεσκόπια. Παρατηρήθηκαν κυρίως Γλάροι (Ασημόγλαροι, Καστανοκέφαλοι), Λευκοτσικνιάδες, Κορμοράνοι, Μαυροβουτηχτάρια και Σκουφοβουτηχτάρια και επίσης Γερακίνες και ένας Καλαμόκιρκος. Η καλύτερη στιγμή της εξόρμησης ήταν, όταν ένα σμήνος από Σπιτοχελίδονα, περίπου 120, και ανάμεσά τους 2-3 Σταυλοχελίδονα, έφτασαν και άρχισαν να κάνουν κύκλους χαμηλά πάνω από τον καλαμιώνα αναζητώντας τροφή, σίγουρα εξαντλημένα από το ταξίδι τους μέχρι εδώ - τα χελιδόνια ξεχειμωνιάζουν στην Αφρική και έρχονται στην Ευρώπη κάθε χρόνο για να αναπαραχθούν.

Απελευθέρωση δακτυλιωμένου πουλιού (φωτο: Μιχάλης Μπάκας)

Κλείνοντας, ρίξαμε και έναν καθαρισμό της ακτής μπροστά από τον καλαμιώνα από τα πλαστικά που από κοντά, αλλά και μακριά βρέθηκαν εκεί. Το βραβείο «κουλού σκουπιδιού» απονεμήθηκε σε μια βούρτσα καθαρισμού τουαλέτας που περιμάζεψε ένας από τους συμμετέχοντες στην εξόρμηση και ανακηρύχθηκε ως τέτοιο μετά από σεμνή τελετή.

Είμαι σίγουρη πως δεν είναι λίγοι αυτοί που περνώντας από τον καλαμιώνα του Κόλπου Γέρας αισθάνονται πως δεν είναι παρά ένα μέρος που ξέμεινε ανεκμετάλλευτο (πολύ νερό και δεν μπαζώνεται), που υπάρχει μόνο για να αναπαράγονται εκεί τα ενοχλητικά κουνούπια (μας προέκυψαν και τα τιγρένια πρόσφατα) και, αν ήταν στο χέρι τους, τι καλά που θα ήταν να μην υπήρχε κιόλας… Τυπικές σκέψεις ανθρώπων που έχουν αποξενωθεί από το φυσικό τους περιβάλλον κι ας ζουν στην επαρχία, δίπλα και μέσα στη φύση.

Ελάτε να γνωρίσουμε και να «επανασυνδεθούμε» με τη φύση σε μια από τις επόμενες εξορμήσεις του ΚΠΕΝ Καλλονής. Θα είναι αυτές αρκετές την άνοιξη που μας έρχεται (ήρθε!) και σε διαφορετικά μέρη του νησιού, για μικρούς και για μεγάλους.

*Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο free press περιοδικό ΠΛΑΤΕΙΑ που κυκλοφορεί