Το ραδόνιο αποτελεί ένα φυσικό, ραδιενεργό αέριο (ανήκει στην ομάδα των ευγενών αερίων). Αναβλύζει από το υπέδαφος και ενοχοποιείται διεθνώς ως ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα μετά το κάπνισμα. Ο φυσικός και διδάκτορας περιβαλλοντικής μηχανικής Στρατής Βογιάννης ξετυλίγει την άγνωστη αλλά επικίνδυνη φύση αυτού του «ύπουλου» αερίου και εξηγεί πώς μπορούμε να προστατευτούμε.

Το ραδόνιοπροέρχεται από τη φυσική διάσπαση του ουρανίου στα πετρώματα. Ως αέριο, είτε διαχέεται ελεύθερα είτε διαλύεται στο υπόγειο νερό. Στη συνέχεια, εισχωρεί στα κτίρια μέσα από ρωγμές, σωληνώσεις ή απευθείας από το έδαφος, όταν δεν υπάρχει ικανοποιητική στεγάνωση των θεμελίων. Στα κτίρια μπορεί να βρεθεί και μέσω των οικοδομικών υλικών, όταν αυτά προέρχονται από πετρώματα που εμπεριέχουν ραδόνιο ή τα μητρικά του στοιχεία. Επίσης, αν υπάρχει διαλυμένο ραδόνιο στο νερό του δικτύου ύδρευσης, τότε μπορεί να απελευθερωθεί μέσα στον χώρο των κτιρίων.

Το πρόβλημα εντοπίζεται στους κλειστούς χώρους, όπου εγκλωβίζεται και συγκεντρώνεται σε υψηλά επίπεδα. Εκτός από τα κτίρια, απαντάται σε σήραγγες, ορυχεία και εγκαταστάσεις με θερμές πηγές.

Συχνά οι θερμές πηγές εμφανίζουν υψηλές συγκεντρώσεις ραδονίου λόγω γεωλογίας. Η απελευθέρωσή του κορυφώνεται κατά την ανάδευση του θερμού νερού (γέμισμα των δεξαμενών). Παρόλο που ιστορικά είχε συνδεθεί με θεραπευτικές ιδιότητες για δερματικές παθήσεις, σήμερα απαιτείται προσοχή: ο χώρος πρέπει να αερίζεται πριν εισέλθουν οι λουόμενοι και να αποφεύγεται η παρατεταμένη έκθεση.

Όταν εισπνέεται, τα ραδιενεργά θυγατρικά του σωματίδια εισχωρούν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα, προσβάλοντας τα κύτταρα, αυξάνοντας την πιθανότητα μεταλλάξεων και, άρα, καρκινογένεσης. Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι προκαλεί 350 έως 700 θανάτους ετησίως.

Αν και το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο ενσωματώθηκε μόλις το 2018, θεσπίζοντας ως όριο τα 300 Μπεκερέλ ανά κυβικό μέτρο, οι τιμές αυτές θεωρούνται υψηλές σε σχέση με άλλες χώρες. Επιπλέον, οι επίσημοι χάρτες αποτυπώνουν μόνο γενικούς μέσους όρους ανά νομό, κρύβοντας μεγάλες τοπικές αποκλίσεις. Ο κ. Βογιάννης τονίζει την ανάγκη η Πολιτεία να χρηματοδοτήσει στοχευμένους ελέγχους σε δημόσια κτίρια και σχολεία.

Το κεντρικό μήνυμα δεν είναι ο πανικός, αλλά η επίγνωση και η πρόληψη. Οι πολίτες μπορούν να πραγματοποιήσουν αξιόπιστες μετρήσεις στα σπίτια τους μέσω της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας ή με ειδικά ψηφιακά όργανα που είναι οικονομικά προσιτά. Το πιο απλό και αποτελεσματικό μέτρο προστασίας παραμένει ο τακτικός και σωστός αερισμός των εσωτερικών χώρων και των υπογείων.