Τις ανάγκες των ανθρώπων που φροντίζουν ηλικιωμένους και ασθενείς στο οικογενειακό τους περιβάλλον, συχνά χωρίς ουσιαστική υποστήριξη και χωρίς χρόνο για την προσωπική τους ζωή, ανέδειξε το πρόγραμμα «ΦροντίΖΩ» που υλοποίησε η Αλληλεγγύη Λέσβου. Για τις δράσεις και τα συμπεράσματα του προγράμματος, αλλά και για την ανάγκη να δημιουργηθούν μόνιμες υπηρεσίες υποστήριξης στο νησί, μίλησαν στο «Ν» η Έφη Λατσούδη και η Ελίνα Αζοπούλου.

Η ολοκλήρωση του κύκλου των δράσεων του «ΦροντίΖΩ» συνδέεται με τη συμμετοχή της Αλληλεγγύης Λέσβου στο Φεστιβάλ Προαγωγής Ψυχικής Υγείας. Η σχετική εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 6 Οκτωβρίου, στις 5 το απόγευμα, με στόχο όχι μόνο την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, αλλά κυρίως την έναρξη μιας ευρύτερης συζήτησης με άτυπους φροντιστές, εκπροσώπους φορέων και κατοίκους της Λέσβου.

Όπως εξήγησε η Ελίνα Αζοπούλου, το πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Θεματικού Προγράμματος Δωρεών για την Υγιή Γήρανση του Ιδρύματος Μποδοσάκη, με τη συγχρηματοδότηση του Ιδρύματος Μποδοσάκη, του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση και του Κοινωφελούς Ιδρύματος ΤΙΜΑ.

Η υποστήριξη έφτασε στα χωριά

Το «ΦροντίΖΩ» σχεδιάστηκε σε συνεργασία με την Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας του Βοστάνειου Νοσοκομείου, αξιοποιώντας την εμπειρία των κοινοτικών παρεμβάσεων που πραγματοποιούνται στα χωριά της Λέσβου.

Η επιστημονική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής, νοσηλεύτρια και γεροντολόγος, δεν περιορίστηκε σε μια πρόσκληση προς τους κατοίκους να προσέλθουν σε κάποιο κεντρικό σημείο. Αντίθετα, επισκέφθηκε τις ίδιες τις κοινότητες και πραγματοποίησε κύκλους ψυχοεκπαίδευσης, καθώς για πολλούς κατοίκους των απομακρυσμένων περιοχών ακόμη και η πρόσβαση στις διαθέσιμες υπηρεσίες είναι δύσκολη.

Η ανταπόκριση, σύμφωνα με τις δύο εκπροσώπους της Αλληλεγγύης Λέσβου, ήταν ιδιαίτερα μεγάλη. Οι συμμετέχοντες έδειξαν έντονη ανάγκη να μιλήσουν, να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και να αναζητήσουν πρακτικές λύσεις στα προβλήματα της καθημερινότητας.

Μέσα από τις συναντήσεις επιβεβαιώθηκε ότι τη φροντίδα ηλικιωμένων ανθρώπων με άνοια ή άλλες ψυχιατρικές και ψυχοκοινωνικές δυσκολίες αναλαμβάνουν κυρίως μέλη της οικογένειας. Στη συντριπτική τους πλειονότητα πρόκειται για γυναίκες, οι οποίες καλούνται να ανταποκριθούν παράλληλα στις επαγγελματικές, οικογενειακές και προσωπικές τους υποχρεώσεις.

Ψυχολογική πίεση, έλλειψη χρόνου και οικονομικό βάρος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που καταγράφηκε ήταν το βαρύ ψυχολογικό φορτίο. Αμέσως μετά ακολουθούσε η παντελής έλλειψη προσωπικού χρόνου. Φράσεις όπως «έχει μπλοκάρει όλη μου η ζωή», «χρειάζομαι χρόνο για εμένα και την οικογένειά μου» και «θέλω βοήθεια» ακούστηκαν επανειλημμένα στις ομάδες.

Παράλληλα, πολλές οικογένειες αδυνατούν να σηκώσουν το οικονομικό κόστος της φροντίδας, ιδιαίτερα όταν απαιτείται συνεχής παρουσία στο σπίτι. Οι διαθέσιμες επιλογές στη Λέσβο είναι περιορισμένες, ενώ οι διαδικασίες για τη χορήγηση επιδομάτων και άλλων παροχών είναι συχνά πολύπλοκες και χρονοβόρες.

Η γραφειοκρατία, οι διαδοχικές επισκέψεις σε υπηρεσίες και επιτροπές και οι μεγάλοι χρόνοι αναμονής προσθέτουν ένα ακόμη βάρος σε ανθρώπους που είναι ήδη σωματικά και ψυχικά εξαντλημένοι.

«Οι φροντιστές κινούνται από την αγάπη και από την ανάγκη να στηρίξουν τους δικούς τους ανθρώπους. Ξεπερνούν πολλές φορές τον εαυτό τους και είναι κρίμα να αισθάνονται απελπισμένοι και αβοήθητοι», επισήμανε η Έφη Λατσούδη.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στους ανθρώπους που ζουν μόνοι, χωρίς συγγενικό ή υποστηρικτικό περιβάλλον. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει ούτε κάποιος που θα αναζητήσει μια διάγνωση ή θα αναλάβει τις απαραίτητες διοικητικές διαδικασίες. Συχνά επιχειρούν να βοηθήσουν οι γείτονες ή η ίδια η κοινότητα, όμως τα μέσα που διαθέτουν είναι περιορισμένα.

Δεν υπάρχει, όπως ειπώθηκε, μια ολοκληρωμένη καταγραφή του αριθμού των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα. Οι υπηρεσίες, ωστόσο, διαπιστώνουν ότι οι ανάγκες αυξάνονται, την ώρα που το νοσοκομείο, οι κοινωνικές υπηρεσίες και το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» λειτουργούν ήδη υπό μεγάλη πίεση.

Οι προτάσεις για την επόμενη ημέρα

Η Αλληλεγγύη Λέσβου προτείνει τη δημιουργία σταθερών συνεργασιών μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών, Δήμων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται η συνέχιση των ομάδων ψυχοεκπαίδευσης, η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών και του «Βοήθεια στο Σπίτι», η δημιουργία περισσότερων κέντρων ημέρας και χώρων αξιοπρεπούς φιλοξενίας, καθώς και η ουσιαστικότερη οικονομική ενίσχυση των οικογενειών.

Ένα κέντρο ημέρας ή μια υπηρεσία προσωρινής φροντίδας θα μπορούσε να προσφέρει στους συγγενείς μερικές ώρες ανάπαυσης και προσωπικού χρόνου. Ωστόσο, όπως τονίστηκε, οι ανάγκες αφορούν δεκάδες ανθρώπους και δεν μπορούν να καλυφθούν με μεμονωμένες ή αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Κρίσιμο θεωρείται επίσης να παραμείνει ο κοινοτικός χαρακτήρας του προγράμματος, με τις επιστημονικές ομάδες να συνεχίσουν να επισκέπτονται τα χωριά. Παράλληλα, οι φροντιστές χρειάζονται δωρεάν και εύκολα προσβάσιμη ενημέρωση για τα δικαιώματα, τα επιδόματα και τις υπηρεσίες που δικαιούνται.

Στο πλαίσιο του «ΦροντίΖΩ» δημιουργήθηκε σειρά ενημερωτικών και συμβουλευτικών podcast από τα μέλη της επιστημονικής ομάδας, καθώς και δύο σύντομα ντοκιμαντέρ διάρκειας περίπου δέκα λεπτών. Τα ντοκιμαντέρ θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στην εκδήλωση του Φεστιβάλ, ενώ τα podcast θα αναρτηθούν στο SoundCloud και στην ιστοσελίδα της Αλληλεγγύης Λέσβου. Εξετάζεται ακόμη η πραγματοποίηση προβολών στις κοινότητες και η δημιουργία κωδικών QR, ώστε το υλικό να είναι εύκολα προσβάσιμο.

Η Έφη Λατσούδη ξεκαθάρισε ότι η ολοκλήρωση της χρηματοδοτούμενης περιόδου δεν σημαίνει πως σταματά και η υποστήριξη των ομάδων. Οι παρεμβάσεις, όπως είπε, σχεδιάστηκαν με βάση όσα ζήτησαν οι ίδιοι οι άνθρωποι και προσαρμόστηκαν στις πραγματικές τους ανάγκες.

«Όταν σε μια συνάντηση εξακολουθούν να έρχονται 10 ή 15 γυναίκες, δεν μπορείς απλώς να σταματήσεις. Θα συνεχίσουμε με όλες τις δυνάμεις που έχουμε», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών πρέπει να αυξηθεί και να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.

Η συμμετοχή στο Φεστιβάλ Προαγωγής Ψυχικής Υγείας φιλοδοξεί, επομένως, να αποτελέσει όχι το τέλος, αλλά την αφετηρία της επόμενης φάσης. Βασική επιδίωξη είναι να ακουστούν οι εμπειρίες των ίδιων των φροντιστών και να διαμορφωθούν εφαρμόσιμες προτάσεις για τη Λέσβο.

«Οι άνθρωποι δεν πρέπει να μένουν μόνοι τους. Η ψυχική υγεία των φροντιστών, οι οποίοι αναλαμβάνουν ένα εξαιρετικά δύσκολο και σημαντικό έργο, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα», κατέληξε η Έφη Λατσούδη.