Την κατάθεση μηνυτήριας αναφοράς για τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ανακοινώνουν η Πρωτοβουλία Ερεσού – Περιβαλλοντικός Κοινωνικός Σύλλογος και ο Φυσιολατρικός Ανθρωπιστικός Σύλλογος Μανταμάδου «Ηλιαχτίδα», ζητώντας να διερευνηθούν οι ευθύνες όσων είχαν ή έχουν αρμοδιότητα για την αντιμετώπιση της νόσου.

Με κοινή ανακοίνωση υπό τον τίτλο «6,5 μήνες κρατικών εγκλημάτων στην νήσο Λέσβο. Αρκετά!», οι δύο σύλλογοι ασκούν σφοδρή κριτική στους χειρισμούς της Πολιτείας. Στο επίκεντρο της παρέμβασής τους βρίσκονται η προστασία του ζωικού κεφαλαίου, οι συνέπειες για το εισόδημα των κτηνοτρόφων, οι συνθήκες διαχείρισης των νεκρών ζώων και οι επιπτώσεις στην κοινωνική και οικονομική ζωή του νησιού.

Όπως αναφέρουν, η μηνυτήρια αναφορά στρέφεται κατά αρμόδιων πρώην και νυν υπουργών, προϊσταμένων Κτηνιατρικής, περιφερειάρχη και δημάρχων, κατά το μέρος που αντιστοιχεί στις αρμοδιότητες και στις ευθύνες καθενός. Παράλληλα, καλούν την προοδευτική αντιπολίτευση να αναδείξει το ζήτημα στη Βουλή και να επιδιώξει τη διερεύνηση ενδεχόμενων υπουργικών ευθυνών.

Από το υπόμνημα του Ιουνίου στη μηνυτήρια αναφορά

Η νέα παρέμβαση αποτελεί, σύμφωνα με τους συλλόγους, συνέχεια των ενεργειών που έχουν αναλάβει από την αρχή της κρίσης. Υπενθυμίζουν ότι προηγήθηκαν κείμενα αλληλεγγύης στους κτηνοτρόφους, ενημερωτικές εκδηλώσεις και υπόμνημα προς την Εισαγγελία τον Ιούνιο, με αντικείμενο τις καταγγελλόμενες παραλείψεις στην προετοιμασία του νησιού.

Πλέον, υποστηρίζουν ότι η διάρκεια της κρίσης και το μέγεθος των συνεπειών επιβάλλουν ένα επόμενο βήμα. Συνδέουν τη δικαστική διερεύνηση τόσο με την απόδοση ενδεχόμενων ευθυνών όσο και με την επιδίωξη να ανοίξει ο δρόμος για διεκδικήσεις αποζημιώσεων από πληγέντες κτηνοτρόφους.

Καταγγελίες για κενά στην πρόληψη και στη βιοασφάλεια

Μεγάλο μέρος της ανακοίνωσης αφορά την περίοδο πριν από την εμφάνιση της νόσου στη Λέσβο. Οι σύλλογοι υποστηρίζουν ότι, παρά τις πληροφορίες για παρουσία αφθώδους πυρετού στα απέναντι τουρκικά παράλια ήδη από τον Μάιο του 2025, δεν υπήρξε επαρκής θωράκιση των πυλών εισόδου του νησιού.

Καταγγέλλουν επίσης απουσία συστηματικής ενημέρωσης των κτηνοτροφικών κοινοτήτων για την εφαρμογή μέτρων βιοασφάλειας και ανεπαρκή διάθεση απολυμαντικών. Για τα σημεία απολύμανσης που δημιουργήθηκαν, αναφέρουν ότι η λειτουργία τους περιοριζόταν σε καθημερινές και σε ώρες μέχρι το μεσημέρι.

Ξεχωριστή αναφορά κάνουν στην έλλειψη ψυχολογικής υποστήριξης των ανθρώπων που έχασαν τα κοπάδια τους, αναδεικνύοντας την ανθρώπινη διάσταση μιας κρίσης που επηρεάζει όχι μόνο την παραγωγή, αλλά και την καθημερινότητα ολόκληρων οικογενειών.

Στο επίκεντρο η στελέχωση της Κτηνιατρικής

Οι δύο σύλλογοι συνδέουν τις δυσκολίες αντιμετώπισης της νόσου με την υποστελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών. Σύμφωνα με όσα παραθέτουν, κατά την εμφάνιση του πρώτου κρούσματος, στις 15 Μαρτίου 2026, η υπηρεσία διέθετε έξι έως επτά ενεργούς κτηνιάτρους.

Αποδίδουν ευθύνες στο αρμόδιο υπουργείο, αλλά και στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, υποστηρίζοντας ότι δεν αξιοποιήθηκαν δυνατότητες υποβολής αιτημάτων για προσλήψεις μόνιμων κτηνιάτρων κατά την περίοδο 2021–2025.

Παράλληλα, περιγράφουν ως ανεπαρκή τον αριθμό των 13 έως 14 κτηνιάτρων που, όπως αναφέρουν, κλήθηκαν να καλύψουν τις ανάγκες ελέγχου περίπου 9.000 κτηνοτροφικών μονάδων. Κατά την εκτίμησή τους, οι καθυστερήσεις στην ιχνηλάτηση επιβάρυναν την εξέλιξη της επιδημίας.

Θέτουν ακόμη ζήτημα αξιοποίησης ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Επικαλούμενοι απαντήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ερωτήσεις ευρωβουλευτών, υποστηρίζουν ότι υπήρχαν δυνατότητες στήριξης για τη βιοασφάλεια, την ιχνηλάτηση και τις αποζημιώσεις, χωρίς να έχει υποβληθεί, κατά τα λεγόμενά τους, το αντίστοιχο αίτημα έκτακτης ενίσχυσης από το υπουργείο.

Ερωτήματα για τις ταφές και την περιβαλλοντική προστασία

Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι καταγγελίες της ανακοίνωσης για τον τρόπο μεταφοράς και διαχείρισης νεκρών ζώων. Οι σύλλογοι περιγράφουν ταφές σε ιδιωτικές εκτάσεις, σε μικρό βάθος και κοντά σε δρόμους ή ποτάμια, υποστηρίζοντας ότι δεν τηρήθηκαν οι απαιτούμενες προφυλάξεις.

Αναφέρονται επίσης σε μεταφορές νεκρών ζώων με διαρροές από τα οχήματα, καθώς και σε ταφές και απόρριψη γάλακτος στην περιοχή του ΧΥΤΑ. Εκφράζουν ανησυχία για την πρόσβαση άγριων ζώων στα συγκεκριμένα σημεία και για ενδεχόμενες επιπτώσεις στον υδροφόρο ορίζοντα.

Οι ίδιοι αποδίδουν στις πρακτικές αυτές κινδύνους περαιτέρω διασποράς της νόσου και περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, ζητώντας να διερευνηθούν οι σχετικές ευθύνες. 

Αίτημα αλλαγής της στρατηγικής αντιμετώπισης

Οι δύο φορείς αμφισβητούν τη συνέχιση της στρατηγικής εκρίζωσης μέσω θανατώσεων και ζητούν να εξεταστεί ο προστατευτικός εμβολιασμός.

Στην ανακοίνωσή τους επικαλούνται πόρισμα ευρωπαϊκής επιτροπής εμπειρογνωμόνων, η οποία, όπως αναφέρουν, επισκέφθηκε τη Λέσβο από τις 24 έως τις 27 Μαρτίου. Σύμφωνα με την απόδοση του πορίσματος από τους συλλόγους, είχαν επισημανθεί καθυστερήσεις στην ιχνηλάτηση, πιθανότητα ευρύτερης διασποράς και ανάγκη εξέτασης του εμβολιασμού σε περίπτωση εμφάνισης νέων εστιών.

Επικαλούνται επίσης το παράδειγμα της Κύπρου, υποστηρίζοντας ότι η εφαρμογή προστατευτικού εμβολιασμού συνέβαλε στον έλεγχο της νόσου. Για τη Λέσβο κάνουν λόγο για περισσότερα από 90.000 θανατωμένα ζώα, αριθμό που παραθέτουν στην ανακοίνωσή τους.

Κάλεσμα στη Βουλή και αγωνία για τα χωριά

Πέρα από τη δικαστική οδό, οι σύλλογοι ζητούν πολιτική και κοινοβουλευτική κινητοποίηση. Καλούν την προοδευτική αντιπολίτευση, εφόσον η αναφορά κατά υπουργών διαβιβαστεί στη Βουλή, να συγκεντρώσει την απαιτούμενη υποστήριξη για την υποβολή αιτήματος σύστασης Προανακριτικής Επιτροπής.

Η ανακοίνωση καταλήγει στην ευρύτερη αγωνία για το μέλλον της λεσβιακής κτηνοτροφίας. Οι δύο φορείς συνδέουν την απώλεια ζωικού κεφαλαίου με τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της τοπικής φυλής προβάτου, τη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας και την περαιτέρω πληθυσμιακή υποχώρηση των χωριών.

Ζητούν, όπως τονίζουν, λογοδοσία, ουσιαστική στήριξη των πληγέντων και παρεμβάσεις που θα αποτρέψουν τη συνέχιση της καταστροφής. «Δεν περιμένουμε τίποτα λιγότερο», καταλήγουν.

Αναλυτικά η ανακοίνωση των Συλλόγων έχει ως εξής:

6,5 μήνες κρατικών εγκλημάτων στην νήσο Λέσβο. Αρκετά!

Από τις 15 Μάρτη του 2026 και μέχρι σήμερα, πάνω στο νησί μας διαπράττεται ένα κρατικό έγκλημα δίχως ιστορικό προηγούμενο. Με ολέθριες επιπτώσεις στην τοπική κοινωνία και την κοινωνική της συνοχή, στην τοπική οικονομία και στο περιβάλλον της Λέσβου. Πολλές από αυτές τις επιπτώσεις τις βιώνουμε ήδη 6,5 μήνες σερί, άλλες, όπως η επιτάχυνση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, θα ακολουθήσουν στην συνέχεια.

Ο αφθώδης πυρετός είχε εντοπιστεί σε περιοχές της Τουρκίας στα απέναντι παράλια ήδη από τον Μάιο του 2025. Κι όμως ενώ οι καθ’ ύλην, κεντρικά και τοπικά, αρμόδιοι γνώριζαν για την απειλή της ζωονόσου δεν έκαναν απολύτως τίποτα για να οχυρώσουν τον 3ο σε παραγωγή γάλακτος πανελλαδικά νομό της χώρας. Δεν υπήρξε το παραμικρό μέτρο βιοασφάλειας στις πύλες εισόδου της Λέσβου από Τουρκία για όλο το 2025 ενώ η εγκληματική αμέλεια οχύρωσης όχι μόνο της Λέσβου αλλά και των άλλων λιμανιών που αυτή συνδέεται συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Για όλο το 2025, αλλά και από τις 15 Μάρτη μέχρι και σήμερα κανένας κρατικός φορέας και κανένας βαθμός τοπικής αυτοδιοίκησης δεν έχει κάνει την παραμικρή προσπάθεια ενημέρωσης των κτηνοτροφικών οικισμών της Λέσβου. Για τα μέτρα βιοασφάλειας και το πως μπορεί ο κάθε κτηνοτρόφος να τα εφαρμόσει στην προσπάθεια να προστατέψει το ζωικό του κεφάλαιο. Κανένας επίσης αρμόδιος φορέας δεν μοίρασε σε ικανές ποσότητες τα απαραίτητα απολυμαντικά στους κτηνοτρόφους. Τα δε ελάχιστα σημεία απολύμανσης που στήθηκαν πάνω στην Λέσβο όλο αυτό το διάστημα “λειτουργούσαν” μέχρι το μεσημέρι και μόνο καθημερινές! Εννοείται ούτε λόγος για ψυχολογική υποστήριξη στους ανθρώπους που έχουν πληγεί.

Όταν στις 15 Μάρτη βρέθηκε το πρώτο κρούσμα αφθώδη πυρετού η κτηνιατρική υπηρεσία ήταν πλήρως υποστελεχωμένη με 6-7 ενεργούς κτηνιάτρους. Με την ευθύνη να βαραίνει το αρμόδιο Υπουργείο. Αλλά και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου η οποία στο πλαίσιο ΕΠΠ των ετών 21’-25’ ενώ είχε την δυνατότητα, δεν υπέβαλε αίτημα πρόσληψης μόνιμων κτηνιάτρων για τις υπηρεσίες κτηνιατρικής ΠΕ Λέσβου και Λήμνου. 

Όλο αυτό το διάστημα βλέπαμε 13-14 κτηνιάτρους να καλούνται να υλοποιήσουν την διαδικασία της ιχνηλάτησης ελέγχοντας περίπου 9.000 κτηνοτροφικές μονάδες στην Λέσβο. Αποτέλεσμα είναι σήμερα 6,5 ολόκληρους μήνες μετά το πρώτο κρούσμα να μην έχει ολοκληρωθεί ακόμη πάνω στην Λέσβο η διαδικασία αυτή. Και με την σειρά της να έχει συμβάλει σε εγκληματικές επιπτώσεις ως προς την διασπορά της νόσου. Με τον αφθώδη πυρετό να επανεμφανίζεται ακόμη και σε περιοχές που έχει εφαρμοστεί η μέθοδος της ολικής εκρίζωσης.

Μέσα σε αυτούς τους 6,5 μήνες μάθαμε από επίσημες απαντήσεις της Κομισιόν σε ερωτήσεις Ελλήνων ευρωβουλευτών πως ενώ υπάρχει δυνατότητα για μέτρα στήριξης της ΕΕ για την αντιμετώπιση της ζώονόσου, ενώ υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ που μπορούν να υποστηρίξουν τα μέτρα βιοασφάλειας, την ιχνηλάτηση και τις αποζημιώσεις, την διαχείριση συνολικά του αφθώδη πυρετού στην Λέσβο, κι όμως το αρμόδιο Υπουργείο της χώρας δεν έχει κάνει το παραμικρό αίτημα για έκτακτη στήριξη.

Τι άλλο είδαμε 6,5 μήνες; Είδαμε την μέθοδο της ολικής εκρίζωσης να εφαρμόζεται φανατικά από τους αρμόδιους και με στρατιωτική πειθαρχία. Αλλά και με παράνομες ενέργειες. Είδαμε να σφάζονται υγιή κοπάδια κτηνοτρόφων σε πολλές περιπτώσεις απλώς επειδή είχαν αντισώματα. Είδαμε στους πρώτους μήνες να ανοίγουν τάφρους μέσα σε ιδιωτικές εκτάσεις χωρίς την παραμικρή τήρηση υγειονομικών πρωτοκόλλων. Να θάβουν ζώα σε ρηχούς λάκκους, χωρίς μεμβράνες, δίπλα από κεντρικούς δρόμους και ποτάμια. Και να τα καλύπτουν πρόχειρα με λίγο χώμα το οποίο λίγες μέρες μετά άφριζε από αίμα κάνοντας αποπνικτική την ατμόσφαιρα στις γύρω περιοχές.

Είδαμε στην συνέχεια να αποφασίζουν και να εφαρμόζουν, για λίγο μόνο τελικά την μέθοδο της καύσης μεταφέροντας όμως νεκρά ζώα χωρίς την τήρηση υγειονομικών πρωτοκόλλων με τα αίματα να τρέχουν στην διαδρομή από τα οχήματα. Και είδαμε τέλος να αποφασίζουν να θάψουν και χιλιάδες νεκρά ζώα σε περιοχή του ΧΥΤΑ ξανά με παράνομες ενέργειες. Στον ΧΥΤΑ όπου επίσης είχαν αποφασίσει το άνοιγμα λάκκου και την απόρριψη όλου του παραγόμενου γάλακτος της Λέσβου χωρίς κανένα μέτρο βιοασφάλειας και αποτροπής της εξάπλωσης της νόσου.

Η διαχείριση τους παρήγαγε υγειονομικές και περιβαλλοντικές βόμβες και στον ΧΥΤΑ αλλά και σε άλλες περιοχές. Τους λάκκους αυτούς, νεκρών ζώων και γάλακτος, τους έχει ήδη επισκεφτεί ολόκληρη η άγρια πανίδα της Λέσβου. Οι λάκκοι μετατράπηκαν σε βασικά σημεία εξάπλωσης της ζωονόσου. Ενώ για τις επιπτώσεις στον υδροφόρο ορίζοντα γύρω από περιοχές με θαμμένα κοπάδια, μετά από όλες αυτές τις παράνομες ενέργειες δεν είναι δυνατό να υπάρξει ακόμη πλήρη γνώση και εικόνα. Οι ευθύνες είναι εγκληματικές και βαραίνουν και το Υπουργείο, και την Περιφέρεια αλλά και τους Δήμους που είναι άλλωστε οι αρμόδιοι φορείς για τις ταφές. Η παντελής απουσία στοιχειώδους οργανωμένου σχεδίου για τις ταφές προφανής.

Κι όσο για το πλάνο της Πολιτείας για την διαχείριση του αφθώδη πυρετού στην Λέσβο από εδώ και πέρα; Ο Πρωθυπουργός από το βήμα της ΔΕΘ έδωσε το σύνθημα. Ολική εκρίζωση μέχρι να μην μείνει πρόβατο πάνω στην Λέσβο. Και μάλιστα οχύρωση αυτής της εμμονής με στρατιωτικό νόμο! Με ανάληψη ευθυνών από τον στρατό για ένα θέμα ζωονόσου που είναι χρέος της Πολιτείας να διαχειριστεί.

Κι όσο για την αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης της ζωονόσου από ολική εκρίζωση δίχως τέλος σε προστατευτικό εμβολιασμό; Παρόλο που η επιτροπή εμπειρογνωμόνων της ΕΕ είχε επισκεφτεί την Λέσβο ήδη από τις 24 με 27 Μάρτη και δημοσίευσε στις 22 Απρίλη πόρισμα της, που ήδη δηλαδή από τον πρώτο μήνα διαχείρισης, έλεγε ότι παρατηρεί μεγάλες καθυστερήσεις στην ιχνηλάτηση, ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα η διασπορά του αφθώδη πυρετού να είναι μεγαλύτερη πάνω στην Λέσβο και τέλος ότι σε περίπτωση που εμφανιστούν νέες εστίες στο νησί θα πρέπει να εξεταστεί ο εμβολιασμός, το πόρισμα λοιπόν αυτό πετάχτηκε στο καλάθι των αχρήστων από το αρμόδιο Υπουργείο! 

Αυτούς τους 6,5 μήνες όμως δεν είμαστε η μοναδική χώρα της ΕΕ που παλεύει με τον αφθώδη πυρετό. Είδαμε στην Κύπρο παράλληλα χρονικά με την Ελλάδα να αιτείται η Κυπριακή Δημοκρατία εμβόλια από την ΕΕ στα τέλη Φλεβάρη. Είδαμε στην συνέχεια να εφαρμόζει την μέθοδο του προστατευτικού εμβολιασμού (DIVA) στο ζωικό της κεφάλαιο. Και όταν ολοκληρώθηκε ο εμβολιασμός του ζωικού της κεφαλαίου είδαμε στα μέσα Αυγούστου να ανακοινώνει ότι ελέγχει πια πλήρως τον αφθώδη πυρετό! Την ώρα που η Κύπρος έχει ελέγξει την ζωονόσο, στην Λέσβο έχουν σφάξει ήδη πάνω από 90.000 ζώα, και συνεχίζουν!

Όλες λοιπόν οι παραπάνω εγκληματικές ενέργειες που λαμβάνουν χώρα πάνω στο νησί μας, θέτουν σε κίνδυνο την σπάνια φυλή προβάτου της Λέσβου, χτυπάνε τον θεμέλιο-ζωτικό λίθο της τοπικής οικονομίας, δηλαδή την Λεσβιακή κτηνοτροφία, και θέτουν σε κίνδυνο την ίδια όπως είπαμε αρχικά την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων της Λέσβου. Γι’ αυτό και δεν μπορούν να συνεχίσουν να παραμένουν στο απυρόβλητο. 6,5 μήνες υπομονής ήταν αρκετοί. Με δεκάδες μίτινγκ με αρμόδιους, δεκάδες δηλώσεις κυβερνητικών και το αποτέλεσμα είδαμε ποιο είναι.

Έτσι λοιπόν εμείς, ως Σύλλογοι της Λέσβου, με πλήρη ευθύνη απέναντι στις κοινότητες μας, και ως συλλογικότητες που στεκόμαστε έμπρακτα από την αρχή στο πλευρό των κτηνοτρόφων, με κείμενα αλληλεγγύης από την πρώτη στιγμή, με ενημερωτικές εκδηλώσεις αρχικά, και με το υπόμνημα που καταθέσαμε στην Εισαγγελία τον Ιούνιο για την αμέλεια των αρμόδιων να οχυρώσουν την Λέσβο, σήμερα πάμε ένα βήμα παρακάτω.

Καταθέτουμε μηνυτήρια αναφορά ενάντια σε κάθε αρμόδιο πρώην και νυν Υπουργό, προϊστάμενο Κτηνιατρικής, Περιφερειάρχη και Δήμαρχο κατά το βαθμό και στα πλαίσια ευθύνης των αρμοδιοτήτων τους, που διαχειρίστηκε ή διαχειρίζεται από θέση ευθύνης το θέμα του αφθώδη πυρετού στην Λέσβο αυτούς τους 6,5 μήνες.

Τέλος θα πούμε το εξής. Όπως με την μηνυτήρια μας αυτή στρεφόμαστε νομικά ενάντια στην κυβερνητική διαχείριση, έτσι και απαιτούμε από την προοδευτική αντιπολίτευση να σηκώσει τον θέμα στην Βουλή. Η διαβίβαση της Μηνυτήριας μας κατά Υπουργών στην Βουλή θα δώσει την δυνατότητα στην προοδευτική αντιπολίτευση με την συσπείρωση 30 τουλάχιστον βουλευτών της να αιτηθούν την δημιουργία Προανακριτικής Επιτροπής για την εγκληματική διαχείριση του αφθώδη πυρετού στην Λέσβο. 

Ο κτηνοτροφικός κλάδος της Λέσβου και η Λεσβιακή κοινωνία που πλήττεται στον πυρήνα της, όπως θα απαιτήσει από την δικαστική εξουσία να αποδοθούν ευθύνες, στην προσπάθεια μεταξύ άλλων να ανοίξει και ο δρόμος για Αγωγές κτηνοτρόφων και αποζημιώσεις τους, απαιτεί να συσπειρωθείτε και να σταθείτε στο ύψος των περιστάσεων που απαιτούν οι καιροί και να συμβάλετε από το δικό σας μετερίζι στην αποτροπή της ολικής εξαΰλωσης του ζωικού κεφαλαίου της Λέσβου.

Δεν περιμένουμε τίποτα λιγότερο.

Πρωτοβουλία Ερεσού - Περιβαλλοντικός Κοινωνικός Σύλλογος.

Φυσιολατρικός Ανθρωπιστικός Σύλλογος Μανταμάδου Ηλιαχτίδα.