Ένα παιδί στη Συκαμινέα. Ένα παιδί στο Μεγαλοχώρι. Εννέα στα Κεραμειά, δέκα στο Σίγρι, έντεκα στη Βατούσα και δεκατρία στο Σκαλοχώρι.

Οι αριθμοί των μαθητών που φοιτούν σήμερα στα Δημοτικά Σχολεία της Λέσβου αποδεικνύουν την σημερινή πραγματικότητα των χωριών του νησιού και ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα έρθει αντιμέτωπη η Λέσβος τα επόμενα χρόνια, αυτό της δημογραφικής συρρίκνωσης της υπαίθρου.

Τα στοιχεία της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Λέσβου για τον αριθμό των ενεργών μαθητών στα Δημοτικά Σχολεία παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιοχών του νησιού. Από τη μία πλευρά βρίσκονται σχολεία της Μυτιλήνης και μεγαλύτερων οικισμών με περισσότερους από 100 ή ακόμη και 200 μαθητές και από την άλλη σχολεία μικρότερων χωριών όπου ο συνολικός αριθμός των παιδιών μετριέται πλέον στα δάχτυλα των δύο χεριών.

Ένα παιδί σε ολόκληρο Δημοτικό

Η πιο εντυπωσιακή εικόνα καταγράφεται στη Συκαμινέα και το Μεγαλοχώρι. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στο Δημοτικό Σχολείο Συκαμινέας «Στρατής Μυριβήλης» καταγράφεται μόλις ένας μαθητής. Ένας είναι ο αριθμός που εμφανίζεται και για το Δημοτικό Σχολείο Μεγαλοχωρίου.

Στα Κεραμειά οι μαθητές είναι μόλις εννέα και στο Σίγρι αγγίζουν τους 10. Στη Βατούσα το Δημοτικό αριθμεί 11 μαθητές, στο Σκαλοχώρι 13, ενώ από 15 παιδιά έχουν τα σχολεία των Χυδήρων και της Άντισσας.

Λίγο υψηλότερα, αλλά πάντως σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, βρίσκονται η Πηγή με 18 μαθητές και η Στύψη με 19. Στην Πλαγιά φοιτούν 23 παιδιά, στα Μιστεγνά 26, στην Άγρα και στο Πέραμα από 27 και στη Φίλια 29.

Πρόκειται για δεκαπέντε σχολεία στα οποία ο αριθμός των μαθητών δεν ξεπερνά τους 30.

Άλλη εικόνα στη Μυτιλήνη και τα μεγαλύτερα κέντρα

Την ίδια στιγμή, κάποια χιλιόμετρα μακριά, η εικόνα αλλάζει.

Ενδεικτικά, το 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης αριθμεί 243 μαθητές, το 6ο Δημοτικό 217, το 3ο Δημοτικό 166 και το 15ο Δημοτικό 146.

Μεγάλο μαθητικό δυναμικό διατηρούν επίσης και ορισμένοι μεγαλύτεροι οικισμοί της Λέσβου. Στην Καλλονή καταγράφονται 174 μαθητές, στον Πολιχνίτο 105, στον Παπάδο 104, ενώ το 3ο Δημοτικό Πλωμαρίου έχει 94 μαθητές.

Το κρίσιμο στοιχείο της Α΄ Δημοτικού

Ακόμη πιο αποκαλυπτική για το μέλλον των σχολείων και συνολικά για τη δημογραφική πορεία της Λέσβου είναι η εικόνα στην Α΄ Δημοτικού. Ο αριθμός των παιδιών που περνούν κάθε Σεπτέμβριο για πρώτη φορά την πόρτα του σχολείου αποτελεί έναν από τους πιο άμεσους δείκτες για το τι μπορεί να ακολουθήσει τα επόμενα χρόνια.

Το «Ν» είχε αναδείξει ήδη από τον Αύγουστο την ανησυχητική υποχώρηση των εγγραφών στην Α΄ Δημοτικού. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίου, το σχολικό έτος 2025-2026 φοίτησαν στην Α΄ Δημοτικού της Λέσβου 626 παιδιά, ενώ για το 2026-2027 οι εγγραφές περιορίστηκαν στα 570. Μέσα σε μόλις έναν χρόνο, δηλαδή, η πρώτη τάξη των Δημοτικών Σχολείων του νησιού έχασε 56 μαθητές, καταγράφοντας μείωση 8,9%.

Τα σχολεία ως καθρέφτης των χωριών

Για πολλούς από εμάς οι αναμνήσεις από τα παιδικά χρόνια στα χωριά της Λέσβου είναι γεμάτες από παιδικές φωνές. Παιδιά στις πλατείες και στις γειτονιές, παιχνίδια στις αυλές και σχολικές τάξεις που σε αρκετά χωριά ήταν γεμάτες μαθητές. Το σχολείο αποτελούσε ένα από τα πιο ζωντανά κομμάτια κάθε κοινότητας και γύρω από αυτό χτυπούσε η καρδιά της καθημερινής ζωής του χωριού.

Σήμερα αυτή η εικόνα μοιάζει να αλλάζει. Νέοι άνθρωποι, όταν δημιουργούν τη δική τους οικογένεια και αποκτούν παιδιά, επιλέγουν ή αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο όπου μεγάλωσαν. Στην καλύτερη περίπτωση μετακινούνται προς τη Μυτιλήνη και τα μεγαλύτερα κέντρα του νησιού. Σε άλλες περιπτώσεις η αναζήτηση εργασίας και μιας διαφορετικής καθημερινότητας οδηγεί ολόκληρη την οικογένεια εκτός Λέσβου.

Και κάπως έτσι, μαζί με τις νέες οικογένειες φεύγουν από τα χωριά και τα παιδιά. Οι γειτονιές γίνονται πιο ήσυχες, οι παιδικές παρέες μικραίνουν και τα θρανία στις σχολικές αίθουσες λιγοστεύουν. Οι αριθμοί των μαθητών στα Δημοτικά Σχολεία έρχονται σήμερα να δώσουν μια πιο συγκεκριμένη διάσταση σε αυτή την εικόνα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν χωριά όπου ολόκληρο το σχολείο αριθμεί δέκα ή δεκαπέντε παιδιά και περιπτώσεις όπου καταγράφεται ακόμη και ένας μαθητής, ενώ παλαιότερα δεκαπέντε μπορεί να αριθμούσε μόνο μια τάξη σε ένα σχολείο.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι θα απογίνουν τα μικρά σχολεία των χωριών μας. Είναι ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα για το ίδιο το μέλλον των χωριών.

Γιατί φεύγουν οι νέες οικογένειες από τα χωριά της Λέσβου; Τι είναι αυτό που δεν βρίσκουν πλέον εκεί για να μπορέσουν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους; Είναι η έλλειψη θέσεων εργασίας, η πρόσβαση στην υγεία και την εκπαίδευση, οι δραστηριότητες των παιδιών ή συνολικά η αίσθηση ότι η καθημερινότητα μιας οικογένειας είναι ευκολότερη κοντά στην πόλη;

Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα ίσως εξηγούν όχι μόνο γιατί λιγοστεύουν τα παιδιά στα σχολεία, αλλά και γιατί ορισμένα χωριά της Λέσβου κινδυνεύουν σταδιακά να χάσουν το πιο ζωτικό κομμάτι του πληθυσμού τους, τις νέες οικογένειες.