Τους επισκέπτες της βορειοδυτικής επιθαλάσσιας πύλης του κάτω κάστρου της Μυτιλήνης σύντομα θα τους υποδέχεται ένα λουτρικό συγκρότημα της Οθωμανικής Μυτιλήνης του 16^ου αιώνα. Θα έχει αναδειχθεί καλυμμένο με μόνιμο ελαφρύ στέγαστρο. Ο λόγος για το πρωιμότερο έως σήμερα λουτρικό συγκρότημα των οθωμανικών χρόνων πιθανά κατασκευασμένο σύμφωνα με τις φιλολογικές μαρτυρίες από τον αρχιναύαρχο του οθωμανικού στόλου, τον Καπουδάν Πασά, Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.

Τα παραπάνω, δεν  είναι εικόνα από το κάτω κάστρο της Μυτιλήνης σε ταινία επιστημονικής φαντασίας. Είναι μέρος του έργου που πραγματοποιείται αυτή τη στιγμή και αλλάζει την εικόνα όλης της περιοχής και μαζί και την προοπτική της. Αναδεικνύοντας την ιστορία του αλλά και τη μοναδική του ομορφιά.

Σε αυτό το μεγαλεπήβολο σχέδιο που γίνεται πραγματικότητα μας ξεναγεί σήμερα ο Έφορος Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης.

«Το έργο της ανάδειξης και βελτίωσης της επισκεψιμότητας του κάτω κάστρου της Μυτιλήνης, που υλοποιείται, αποσκοπεί σύμφωνα με τον κ. Τριανταφυλλίδη, στην ανάδειξη της περιοχής σε πολυχώρο πολιτισμού και αναψυχής και στην οργανική σύνδεσή του με το ιστορικό κέντρο της πόλης».

Περιλαμβάνει τη συνολική αποκατάσταση και ανάδειξη δύο οικιών των οθωμανικών χρόνων μέσα στο κάτω κάστρο, την στερέωση τμημάτων του επιθαλάσσιου τείχους καθώς εγκυμονεί κινδύνους για την ασφάλεια των επισκεπτών, τη δημιουργία μεγάλου ανοιχτού χώρου εκδηλώσεων αλλά και τη δημιουργία κεντρικού διαδρόμου κίνησης πεζών με διέλευση ποδηλατοδρόμου, που θα συνδέσει το βόρειο με το νότιο λιμάνι της πόλης, όπως αυτός ήδη υλοποιείται έως τα Τσαμάκια από τον Δήμο Μυτιλήνης.

Στο κάτω κάστρο Μυτιλήνης θα αποκατασταθούν επίσης οι υφιστάμενες υποδομές σε κτήρια, διαδρομές και άλλα, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες.

«Θα υπάρξουν όμως, λέει ο κ. Τριανταφυλλίδης, και νέες κατασκευές στον αρχαιολογικό χώρο που θα είναι οι χώροι υγιεινής για άτομα με μειωμένη κινητικότητα στο κτήριο του πληροφοριακού υλικού στο οποίο θα μπορούν να προβάλλοντα ψηφιακές πολιτιστικές διαδρομές της Λέσβου. Αλλά και όσα ψηφιακά, έγκριτα προγράμματα είναι διαθέσιμα από φορείς της πόλης. Παράλληλα θα δημιουργηθούν υποδομές, όπως οι διαδρομές κίνησης των επισκεπτών και τα πλατώματα θέασης, ενώ ταυτόχρονα θα τοποθετηθούν όλες οι απαραίτητες υποδομές για την εξυπηρέτηση των ατόμων με μειωμένη κινητικότητα.

Το οθωμανικό λουτρό του 16ου αι. στο Κάτω Κάστρο

Πρόβλεψη για τα ΑμΕΑ

Τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες θα ακολουθούν κίνηση από την βορειοδυτική είσοδο του κάτω κάστρου, προς το κτήριο του πληροφοριακού υλικού στο οποίο θα έχουν πρόσβαση και θα καταλήγουν στο πλάτωμα εκδηλώσεων στην βορειοανατολική πλευρά του Κάστρου.

Η διαδρομή θα είναι με κατάλληλη  κλίση, ενώ έχει προβλεφτεί το υλικό επίστρωσής της να είναι από γηγενή υλικά αποχωματώσεων, κατάλληλο για την ομαλή κίνησή τους.

Η είσοδος του Μπαρμπαρόσα

Οι εργασίες όμως στο κάτω κάστρο έφεραν στο φως πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα.

Οι αποχωματώσεις του επιθαλάσσιου τείχους κοντά στην βορειοδυτική πύλη, έφεραν στο φως ένα λουτρικό συγκρότημα στο οποίο προαναφερθήκαμε το οποίο και αποτελείται από υπόκααυστο χώρο, θερμό και ψυχρό θάλαμο επιχρισμένα με κονιάματα και με πλήθος κεραμικής των οθωμανικών χρόνων. Θεμελιωμένο επάνω σε ένα παλαιότερο δημόσιο κτίριο της αρχαίας ακρόπολης, πιθανώς του 4ου αι. π. Χ.

Όπως είναι γνωστό ο μεγάλος αρχιναύαρχος του οθωμανικού στόλου Χαϊρεντίν πασάς (1478 - 4 Ιουλίου 1546) γνωστότερος ως Μπαρμπαρόσα (από την ιταλική λέξη Barbarossa, «κοκκινογένης», στα τουρκικά Barbaros), δραστηριοποιήθηκε στη Λέσβο και επιχορήγησε την κατασκευή σημαντικών μνημείων. Ανάμεσα σε αυτά το οθωμανικό λουτρό στο ενισχυμένο από τις πολιορκίες κάτω τμήμα του μεσαιωνικού κάστρου της Μυτιλήνης, εκεί που πιστεύεται, βάσιμα, ότι βρισκόταν ο μεσαιωνικός οικισμός του Μελανουδιού. Στο μεσαίο κάστρο επίσης ο Χαϊρεντίν πασάς  έχτισε και το Μεντρεσέ (το λεγόμενο του Βελή Πασά) ο οποίος σώζεται μέχρι σήμερα.

Ο Μπαρμπαρόσα, σύμφωνα με έρευνες γεννήθηκε στη Μυτιλήνη, το κάστρο του οποίου είχε επισκευάσει μετά την άλωση της Μυτιλήνης από τον Μωάμεθ τον Πορθητή, ο πατέρας του, συμπολεμιστής του Μωάμεθ και «προστάτης» του νησιού, ο Σπαχής Γιακούπ Αγά. Ηταν αρχιναύαρχος του οθωμανικού στόλου, και κουρσάρος των ακτών της Μπαρμπαριάς (σημερινής Αλγερίας). Το κανονικό όνομά του στην τουρκική γλώσσα ήταν Χιζίρ Μπιν Γιακούπ. Ο Μπαρμπαρόσα θεωρείται ο κατεξοχήν οργανωτής του οθωμανικού στόλου, στον οποίο κατείχε τον βαθμό του ναυάρχου. Αργότερα έγινε σουλτάνος του Αλγερίου και τελικά μπεηλέρμπεης (Αρχιμπέης) του Αιγαίου, ένα από τα μεγαλύτερα οθωμανικά αξιώματα. Κατά τη διάρκεια των κατακτητικών και αρπακτικών επιδρομών του ο Μπαρμπαρόσα έστειλε τους πειρατές του εναντίον πολλών νησιών του Αιγαίου, ειδικά στις Κυκλάδες.

Η πρόσβαση - γέφυρα ποδηλατόδρομου στο Κάτω Κάστρο Μυτιλήνης

Η γέφυρα…

«Ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο προσπέλασης  αποτελεί η κατάληξη του οθωμανικού περιβόλου και του ελληνιστικού τείχους στην βορειοανατολική απόληξη του υπό διαμόρφωση χώρου. καθώς το σημείο πρόσβασης είναι ιδιαίτερα στενό» λέει ο κ. Τριανταφυλλίδης.

Λύση δόθηκε και μάλιστα θα έλεγε κανείς πραγματικά εντυπωσιακή και πρωτότυπη για τα δεδομένα της Μυτιλήνης.

«Πρόσφατη μελέτη σύνταξης από την Υπηρεσία μας μέσω μικρής μεταλλικής γέφυρας θα δώσει τη δυνατότητα στους πεζούς επισκέπτες, αλλά και στους ποδηλάτες να συνεχίσουν τον περίπατό τους στην Φωκιότρυπα και στα Τσαμάκια» καταλήγει τη ξενάγηση του στο έργο που θα αλλάξει την εικόνα της περιοχής ο Έφορος Αρχαιοτήτων Παύλος Τριανταφυλλίδης.