Την αντίθεσή τους σε αλλαγές που, όπως υποστηρίζουν, αποδυναμώνουν τις δικλίδες ασφάλειας για την απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών στο περιβάλλον εκφράζουν οι οργανώσεις Αιγίλοπας, Σιτώ και Πανελλαδική Φιλοζωική Περιβαλλοντική Ομοσπονδία. Οι τρεις ελληνικές οργανώσεις συμμετέχουν σε κοινή επιστολή 36 ευρωπαϊκών οργανώσεων από 12 χώρες προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητώντας να μην υποβαθμιστούν οι απαιτήσεις αξιολόγησης κινδύνου και επιστημονικής παρακολούθησης.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής τους βρίσκεται η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για νέο νομοθετικό πλαίσιο που αφορά, μεταξύ άλλων, τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών, όπως βακτήρια, βακτηριοφάγοι, ζυμομύκητες, άλγες και ιοί. Πρόκειται για οργανισμούς που μπορούν να αξιοποιηθούν σε εφαρμογές όπως βιολιπάσματα, βιοδιεγέρτες, βιοεντομοκτόνα, προβιοτικά και βιοαποκατάσταση.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η πρόταση κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και προωθεί ταχύτερες διαδικασίες εγκρίσεων στο όνομα της ανταγωνιστικότητας. Οι οργανώσεις εκτιμούν, ωστόσο, ότι αυτή η επιτάχυνση συνοδεύεται από περιορισμό ουσιαστικών ελέγχων, με πιθανές συνέπειες για τη γεωργία, την παραγωγή τροφίμων και τα οικοσυστήματα.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζουν για την εισαγωγή κατηγορίας μικροοργανισμών «χαμηλού κινδύνου». Όπως υποστηρίζουν, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις αποδυναμώνουν την αξιολόγηση πριν από την έγκριση και περιορίζουν σημαντικά την παρακολούθηση μετά την απελευθέρωση στο περιβάλλον. Κατά την εκτίμησή τους, αυτό θα μπορούσε να δυσκολέψει τόσο τον εντοπισμό ενδεχόμενων επιπτώσεων όσο και την έγκαιρη παρέμβαση σε περίπτωση προβλήματος.

Οι συνυπογράφοντες υπενθυμίζουν ότι η Οδηγία 2001/18/ΕΚ προβλέπει κανόνες προφύλαξης για τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. Στην ανακοίνωσή τους δίνουν έμφαση στην ανάγκη να διατηρηθούν η αρχική αξιολόγηση κινδύνου, η επιστημονική παρακολούθηση και η επανεξέταση των επιπτώσεων.

Παράλληλα, καταγγέλλουν ότι η νομοθετική διαδικασία εξελίσσεται χωρίς επαρκή δημόσια ενημέρωση. Σύμφωνα με όσα αναφέρουν, δεν προηγήθηκαν η αναγκαία διαβούλευση και αξιολόγηση επιπτώσεων, ενώ ψηφοφορίες σε επιτροπές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στην ολομέλεια προβλέπονται για τον Νοέμβριο του 2026. Θεωρούν ότι η πολυπλοκότητα της πρότασης, η οποία περιλαμβάνει και ζητήματα σχετικά με όργανα για μεταμόσχευση, δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την κατανόησή της από τους πολίτες.

Η βασική τους ένσταση αφορά τη δυνατότητα ελέγχου των μικροοργανισμών μετά την απελευθέρωσή τους. Όπως επισημαίνουν, οι μικροβιακές κοινότητες εμφανίζουν πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις, ενώ πολλοί μικροοργανισμοί μπορούν να ανταλλάσσουν γενετικό υλικό πέρα από τα όρια των ειδών. Για τον λόγο αυτό, προειδοποιούν ότι η ακούσια εξάπλωση ενδέχεται να είναι δύσκολο να περιοριστεί και ορισμένες επιπτώσεις να μην είναι αναστρέψιμες.

Οι οργανώσεις συνδέουν τις ανησυχίες αυτές με το μικροβίωμα του εδάφους, τη ριζόσφαιρα των φυτών και τις μικροβιακές κοινότητες ανθρώπων, εντόμων και ζώων. Υποστηρίζουν ότι η εισαγωγή γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών σε αυτά τα συστήματα απαιτεί προσεκτική εξέταση και δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται εκ των προτέρων ασφαλής.

Στην επιστολή τονίζεται επίσης ότι η ταχεία εξέλιξη των νέων γονιδιωματικών τεχνικών και η συνδυαστική χρήση τους με την τεχνητή νοημοσύνη καθιστούν ακόμη πιο αναγκαία την επιστημονική εποπτεία. Οι συνυπογράφοντες εκφράζουν φόβους για πιθανές οικονομικές επιπτώσεις σε συμβατικούς και βιολογικούς παραγωγούς, καθώς και για κινδύνους στη βιοποικιλότητα και στη λειτουργία των οικοσυστημάτων.

Το αίτημά τους είναι να διατηρηθούν ισχυρά πρότυπα ασφάλειας και να προηγείται ουσιαστική αξιολόγηση κάθε νέας εφαρμογής. Όπου η ακούσια εξάπλωση δεν μπορεί να ελεγχθεί ή να περιοριστεί αποτελεσματικά, ζητούν να μη χορηγείται άδεια απελευθέρωσης, υπογραμμίζοντας παράλληλα το δικαίωμα της κοινωνίας να ενημερωθεί και να συμμετάσχει στη συζήτηση.