Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο εισάγει τροπολογία που κατατέθηκε σήμερα Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Η νομοθετική παρέμβαση μεταφέρει στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας τον επιχειρησιακό συντονισμό όλων των δημόσιων υπηρεσιών και φορέων που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση της νόσου, ενώ παράλληλα προβλέπει έκτακτη επιχορήγηση ύψους τριών εκατομμυρίων ευρώ προς την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.

Πρόκειται για μια ουσιαστική αναδιάταξη του μηχανισμού διαχείρισης της κρίσης, καθώς το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν θα περιορίζεται πλέον στη διάθεση στρατιωτικών κτηνιάτρων ή άλλου προσωπικού. Εφόσον η τροπολογία ψηφιστεί, θα αναλάβει τη διεύθυνση και τον συντονισμό των επιχειρησιακών ενεργειών, δίνοντας εντολές στις συναρμόδιες υπηρεσίες για τις μετακινήσεις ζώων, τις θανατώσεις, τις ταφές, τις απολυμάνσεις και τη λειτουργία των ζωνών προστασίας και επιτήρησης.

Η τροπολογία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κοινοβουλευτικής διαδικασίας και οι διατάξεις της θα αποκτήσουν ισχύ μετά την ψήφιση και τη δημοσίευσή τους.

Ενιαίος επιχειρησιακός συντονισμός από το Υπουργείο Άμυνας

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, στις Περιφερειακές Ενότητες που πλήττονται από τον αφθώδη πυρετό και στις οποίες εφαρμόζονται τα έκτακτα μέτρα του άρθρου 69 του νόμου 5325/2026, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας αναλαμβάνει και υλοποιεί τον επιχειρησιακό συντονισμό των εμπλεκόμενων δημόσιων υπηρεσιών και φορέων.

Η αρμοδιότητα αυτή παρέχεται κατά παρέκκλιση κάθε άλλης γενικής ή ειδικής διάταξης, γεγονός που δείχνει ότ η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει μία ενιαία γραμμή διοίκησης για τη διαχείριση της επιζωοτίας.

Με το νέο πλαίσιο καλούνται να συνεργάζονται με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας οι κτηνιατρικές υπηρεσίες των Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Περιφερειών, οι υπάλληλοι των εποπτευόμενων φορέων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, οι λιμενικές και τελωνειακές αρχές, καθώς και οι υπόλοιποι αρμόδιοι φορείς του δημόσιου τομέα.

Όλες αυτές οι υπηρεσίες θα έχουν υποχρέωση να συνεργάζονται με το Υπουργείο Άμυνας και να συμμορφώνονται με τις επιχειρησιακές οδηγίες του.

Από τη μεταφορά ζώων μέχρι τις θανατώσεις και τις ταφές

Οι αρμοδιότητες που περνούν στον επιχειρησιακό συντονισμό του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας καλύπτουν το σύνολο σχεδόν των κρίσιμων εργασιών που πραγματοποιούνται στο πεδίο.

Ειδικότερα, το Υπουργείο Άμυνας θα παρέχει οδηγίες για τη μεταφορά ζώων, σφαγίων και ζωικών υποπροϊόντων, αλλά και για τη διακίνηση υλικών, μηχανημάτων και εφοδίων. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να υπάρχει κεντρικός έλεγχος στις μετακινήσεις που μπορούν να επηρεάσουν την εξάπλωση του ιού.

Στις αρμοδιότητές του εντάσσεται, επίσης, η επίβλεψη των θανατώσεων ζώων, της υγειονομικής ταφής και της καύσης των νεκρών ζώων και των ζωικών υποπροϊόντων. Ο επιχειρησιακός συντονισμός επεκτείνεται στη διαμόρφωση, τη λειτουργία και τη φύλαξη των χώρων που χρησιμοποιούνται για αυτές τις διαδικασίες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εγκατάσταση, τη λειτουργία και την επίβλεψη των σημείων υγειονομικού ελέγχου, όπως και στις απολυμάνσεις οχημάτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού. Πρόκειται για κρίσιμο πεδίο της προσπάθειας περιορισμού του αφθώδους πυρετού, καθώς η μεταφορά μολυσμένων υλικών ή η ανεπαρκής απολύμανση μπορούν να συμβάλουν στη μετάδοση της νόσου από μία εκτροφή σε άλλη.

Το Υπουργείο Άμυνας θα συμμετέχει ακόμη στον καθορισμό των ζωνών προστασίας και των υπόλοιπων ζωνών επιτήρησης, σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές.

Αξιωματικός επικεφαλής σε κάθε πληττόμενη περιοχή

Σε καθεμία από τις Περιφερειακές Ενότητες που πλήττονται από τον αφθώδη πυρετό θα ορίζεται αξιωματικός των Ενόπλων Δυνάμεων ως επικεφαλής επιχειρησιακός συντονιστής.

Ο ορισμός του θα γίνεται με απόφαση του υπουργού Εθνικής Άμυνας, ύστερα από εισήγηση του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας. Με την ίδια διαδικασία θα ορίζεται και ο αναπληρωτής του.

Ο αξιωματικός που θα αναλάβει τον ρόλο αυτό θα ασκεί τη διεύθυνση και τον συντονισμό των ενεργειών και θα έχει τη δυνατότητα να δίνει εντολές στις υπηρεσίες και στους φορείς που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της επιζωοτίας.

Τα ειδικότερα ζητήματα για την άσκηση της διοίκησης, τον τρόπο συντονισμού και τη διαδικασία διαβίβασης των εντολών θα μπορούν να καθοριστούν με κοινή απόφαση των υπουργών Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Πειθαρχικές κυρώσεις για μη συμμόρφωση

Η τροπολογία προσδίδει δεσμευτικό χαρακτήρα στις επιχειρησιακές οδηγίες του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Η μη συμμόρφωση των υπαλλήλων προς την υποχρέωση συνεργασίας και εφαρμογής των οδηγιών θα συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα, με βάση τον Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων.

Μάλιστα, η διάταξη προβλέπει ότι για το συγκεκριμένο πειθαρχικό παράπτωμα δεν μπορεί να επιβληθεί ποινή κατώτερη του προστίμου. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να αποτραπούν καθυστερήσεις, αρνήσεις συνεργασίας ή διαφορετικές ερμηνείες των εντολών μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.

Πρόσβαση στα μητρώα για την ιχνηλάτηση

Για να διευκολυνθεί η διαδικασία της ιχνηλάτησης, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και η αρμόδια Περιφέρεια θα είναι υποχρεωμένα να παρέχουν στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας πρόσβαση στα απαιτούμενα μητρώα, στους καταλόγους και στις βάσεις δεδομένων.

Παράλληλα, θα πρέπει να ανταποκρίνονται άμεσα σε κάθε αίτημα για την παροχή εγγράφων και πληροφοριών που συνδέονται με τη διαχείριση της επιζωοτίας.

Η πρόσβαση στα δεδομένα θα επιτρέπεται αποκλειστικά για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού και μόνο για όσο διάστημα εφαρμόζεται το ειδικό καθεστώς. Απαγορεύεται οποιαδήποτε άλλη επεξεργασία ή διαβίβασή τους, ενώ μετά τη λήξη ισχύος των έκτακτων διατάξεων τα δεδομένα θα πρέπει να διαγράφονται.

Το προσωπικό που θα αποκτά πρόσβαση στις συγκεκριμένες πληροφορίες δεσμεύεται από υποχρέωση εχεμύθειας, ενώ η επεξεργασία των δεδομένων θα γίνεται σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων.

Προσωπικό και μέσα των Ενόπλων Δυνάμεων

Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας εξουσιοδοτείται να πραγματοποιεί όλες τις αναγκαίες ενέργειες για την αντιμετώπιση της επιζωοτίας, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης προσωπικού και μέσων των Ενόπλων Δυνάμεων.

Οι σχετικές δαπάνες θα καλύπτονται από πιστώσεις που θα διατίθενται από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η τροπολογία, ωστόσο, δεν προσδιορίζει συγκεκριμένο συνολικό ποσό για την κινητοποίηση των στρατιωτικών μέσων και του προσωπικού.

Παράλληλα, τροποποιείται το υφιστάμενο πλαίσιο αποζημίωσης του προσωπικού των Ενόπλων Δυνάμεων. Προβλέπεται η δυνατότητα προσαύξησης της ετήσιας δαπάνης για το προσωπικό που διατίθεται στην αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού, έπειτα από σχετική εισήγηση του Συμβουλίου Αρχηγών Γενικών Επιτελείων.

Από τη συγκεκριμένη πρόβλεψη εξαιρούνται ρητά οι στρατιωτικοί κτηνίατροι. Το ύψος, οι όροι και οι προϋποθέσεις χορήγησης της αποζημίωσης θα καθοριστούν με κοινή απόφαση των υπουργών Εθνικής Άμυνας και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Επομένως, η τροπολογία δεν καθορίζει από μόνη της συγκεκριμένο επίδομα ούτε προβλέπει αυτόματη καταβολή του.

Τρία εκατομμύρια ευρώ στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου

Ξεχωριστό άρθρο της τροπολογίας προβλέπει την επιχορήγηση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου με το ποσό των τριών εκατομμυρίων ευρώ.

Η χρηματοδότηση προορίζεται αποκλειστικά για την κάλυψη δαπανών που σχετίζονται με την αντιμετώπιση της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού. Τα χρήματα θα προέλθουν από το αποθεματικό του τακτικού κρατικού προϋπολογισμού του 2026 και θα εγγραφούν στον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εσωτερικών.

Η διάταξη δεν αφήνει στην Περιφέρεια τη δυνατότητα ελεύθερης διάθεσης του ποσού. Οι επιμέρους κατηγορίες δαπανών και το ανώτατο ύψος της χρηματοδότησης για κάθε κατηγορία θα πρέπει να εγκριθούν από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Η Περιφέρεια θα μπορεί να αναλαμβάνει οικονομικές υποχρεώσεις μόνο για τις εγκεκριμένες κατηγορίες και μέχρι το ύψος των ποσών που θα έχουν εγκριθεί. Θα προηγείται η υποβολή των σχετικών δαπανών στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και η επίσημη έγκρισή τους.

Αυτό σημαίνει ότι τα τρία εκατομμύρια ευρώ δεν αποτελούν άμεση αποζημίωση προς τους κτηνοτρόφους ούτε μπορούν να χρησιμοποιηθούν για οποιονδήποτε σκοπό επιλέξει η Περιφέρεια. 

Μέχρι τρεις μήνες μετά το τελευταίο κρούσμα

Το ειδικό καθεστώς επιχειρησιακού συντονισμού από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν προβλέπεται να έχει μόνιμο χαρακτήρα.

Η εφαρμογή του θα σταματήσει όταν η πληττόμενη περιοχή παραμείνει χωρίς νέα κρούσματα για τρεις μήνες από το τελευταίο εργαστηριακά επιβεβαιωμένο περιστατικό. Η διαπίστωση ότι η περιοχή είναι ελεύθερη από τη νόσο θα γίνεται με απόφαση του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Σε κάθε περίπτωση, η ισχύς του συγκεκριμένου επιχειρησιακού μηχανισμού δεν μπορεί να παραταθεί πέρα από τις 31 Δεκεμβρίου 2027.

Νέα διοικητική πραγματικότητα στη διαχείριση της κρίσης

Η κατάθεση της τροπολογίας σηματοδοτεί μία νέα φάση στη διαχείριση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο. Η κυβέρνηση επιχειρεί να συγκεντρώσει τον επιχειρησιακό έλεγχο σε ένα κέντρο διοίκησης, με αξιωματικό των Ενόπλων Δυνάμεων επικεφαλής και με όλες τις δημόσιες υπηρεσίες υποχρεωμένες να ακολουθούν τις εντολές του.

Ταυτόχρονα, η επιχορήγηση των τριών εκατομμυρίων ευρώ δημιουργεί ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Η πραγματική ταχύτητα αξιοποίησής του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τον καθορισμό των επιλέξιμων κατηγοριών, την υποβολή των σχετικών δαπανών και την έγκρισή τους από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ψήφιση της τροπολογίας και η έκδοση των υπουργικών αποφάσεων που απαιτούνται για την πλήρη εφαρμογή της. Από αυτές θα κριθούν ο ακριβής τρόπος λειτουργίας του νέου επιχειρησιακού μηχανισμού, η κατανομή των χρημάτων και η πρακτική συνεργασία ανάμεσα στις Ένοπλες Δυνάμεις, την Περιφέρεια και τις κτηνιατρικές υπηρεσίες στο πεδίο.