Τρομακτική υποχώρηση της αγροτικής δραστηριότητας στο Βόρειο Αιγαίο καταγράφει η σύγκριση των στοιχείων των Απογραφών Γεωργίας και Κτηνοτροφίας του 2009 και του 2021.

Ο συνολικός αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην Περιφέρεια μειώθηκε από 30.197 σε 22.659. Μέσα σε αυτή την περίοδο χάθηκαν 7.538 εκμεταλλεύσεις, με την ποσοστιαία μείωση να αγγίζει το 25%. Με άλλα λόγια, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου έχασαν περίπου μία στις τέσσερις αγροτικές εκμεταλλεύσεις τους.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η συρρίκνωση της χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης. Από 1,648 εκατ. στρέμματα μειώθηκε σε περίπου 1,229 εκατ. στρέμματα. Η απώλεια προσεγγίζει τα 419.000 στρέμματα και αντιστοιχεί σε ποσοστό 25,4%.

Η υποχώρηση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στο Βόρειο Αιγαίο ήταν ελαφρώς μικρότερη από την πανελλαδική, καθώς στο σύνολο της χώρας καταγράφηκε μείωση 26,6%. Αντίθετα, η συρρίκνωση της γεωργικής έκτασης στην Περιφέρεια ήταν σαφώς εντονότερη από την αντίστοιχη πανελλαδική μείωση, η οποία διαμορφώθηκε στο 18,8%.

Παράλληλα, η μέση έκταση ανά εκμετάλλευση παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη, στα 54,6 στρέμματα. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η εξαφάνιση χιλιάδων εκμεταλλεύσεων συνοδεύτηκε από σχεδόν ισόποση απώλεια γεωργικής γης και όχι από τη συγκέντρωσή της σε λιγότερες, μεγαλύτερες μονάδες.

Την περίοδο αυτή, οι αγρότες των νησιών του Βορείου Αιγαίου έδωσαν έμφαση στην εκμηχάνιση της παραγωγικής διαδικασίας και όχι στην επέκταση των εκμεταλλεύσεών τους, καθώς προς αυτή την κατεύθυνση τους έστρεφε η Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Παράλληλα, όμως, η οικιστική και η τουριστική ανάπτυξη αύξησαν το κόστος της γης, με αποτέλεσμα η αγορά της από τους αγρότες να είναι ιδιαίτερα δαπανηρή.

Κομβικό σημείο για τον πρωτογενή τομέα κατά την προαναφερόμενη περίοδο ήταν η ριζική αναδιάρθρωση της ΚΑΠ, η οποία έπαψε να χορηγεί επιδοτήσεις με βάση τον όγκο της παραγωγής και άρχισε να τις κατανέμει με βάση την έκταση που δηλώνει κάθε παραγωγός, ανεξάρτητα από το αν παράγει ή όχι.

Το δεύτερο εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο ήταν το κλείσιμο της Αγροτικής Τράπεζας το 2012 και η ουσιαστική κατάργηση της αγροτικής πίστης. Πολύ σημαντική αρνητική εξέλιξη αποτέλεσαν επίσης η υποχώρηση του παρεμβατικού ρόλου των συνεταιρισμών και το κλείσιμο πολλών παραγωγικών μονάδων.

Από τις διεθνείς εξελίξεις, σημαντική αρνητική επίδραση στην αγροτική παραγωγή του Βορείου Αιγαίου είχε η ανάπτυξη των προτιμησιακών συμφωνιών της Ε.Ε. με τρίτες χώρες.

Στα λίγα θετικά σημεία για την πρωτογενή παραγωγή του Βορείου Αιγαίου συγκαταλέγεται η αναγνώριση ορισμένων αγροτικών προϊόντων ως ΠΟΠ και ΠΓΕ. Το πιο εμβληματικό από αυτά είναι η Φέτα. Η αναγνώριση του είχε γίνει αρκετά χρόνια νωρίτερα ωστόσο αυτό το στοιχείο αποτέλεσε την αφετηρία για την ανάπτυξη της αιγοπροβατοτροφίας στην Λέσβο και την Λήμνο που το 2025 αριθμούσαν πάνω από το 500.000 ζώα.