Ένα Μουσείο σε αναμονή και μια πολιτιστική κληρονομιά που κινδυνεύει

Υπάρχουν χώροι που δεν στεγάζουν απλώς αντικείμενα. Στεγάζουν τις μνήμες ενός τόπου, τον μόχθο των ανθρώπων του, τις ιστορίες των οικογενειών του και την ταυτότητα ολόκληρων γενεών. Ένας τέτοιος χώρος είναι το Λαογραφικό Μουσείο Πολιχνίτου. Ένα μουσείο που δημιουργήθηκε με αγάπη, προσωπική εργασία και μεράκι από κατοίκους που πίστεψαν πως η ιστορία του τόπου τους άξιζε να διασωθεί.

Σήμερα, όμως, σχεδόν εννέα χρόνια μετά τον σεισμό της Βρίσας, το μουσείο παραμένει κλειστό. Η σιωπή πίσω από τις πόρτες του γίνεται κάθε χρόνο πιο βαριά, ενώ μαζί της μεγαλώνει και το ερώτημα για πόσο ακόμη μπορεί να περιμένει η πολιτιστική κληρονομιά ενός ολόκληρου τόπου;

Το Λαογραφικό Μουσείο στεγάζεται στην οικία του αείμνηστου Κουβελίδη και άνοιξε τις πύλες του επί δημαρχίας του Γιάννη Συκά. Από την πρώτη ημέρα αποτέλεσε έναν ζωντανό χώρο μνήμης για τον Πολιχνίτο και ολόκληρη τη νότια Λέσβο, φιλοξενώντας μοναδικά λαογραφικά εκθέματα, παραδοσιακά υφαντά, εργαλεία, οικιακά σκεύη και αντικείμενα που αποτυπώνουν την καθημερινότητα των προηγούμενων γενεών.

Ένα μουσείο που χτίστηκε με ψυχή και προσωπική προσφορά

Η δημιουργία του μουσείου ταν ένας πραγματικός αγώνας διάσωσης της τοπικής ιστορίας.Πρωταγωνιστικό ρόλο είχαν η Γεωργία Φεργαδιώτη και ο σύζυγός της Δημήτρης Κωφόπουλος, οι οποίοι αφιέρωσαν αμέτρητες ώρες προσωπικής εργασίας για να συγκεντρώσουν τα εκθέματα από τα σπίτια των κατοίκων, να τα καθαρίσουν, να τα συντηρήσουν και να τα ταξινομήσουν.

Δεν ήταν λίγα τα αντικείμενα που βρέθηκαν πεταμένα σε χωράφια, εγκαταλελειμμένα σε αποθήκες ή ξεχασμένα σε αυλές. Χάλκινα και σιδερένια εργαλεία καθαρίστηκαν ένα προς ένα, παραδοσιακά υφαντά διασώθηκαν από τη φθορά του χρόνου και αντικείμενα που κάποιοι θεωρούσαν πλέον άχρηστα απέκτησαν ξανά αξία, γιατί αφηγούνταν την ιστορία ενός ολόκληρου τόπου.

Χάρη σε αυτή την προσπάθεια σταμάτησε ουσιαστικά η λεηλασία ενός σημαντικού κομματιού της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πολιχνίτου.

Ο σεισμός έκλεισε τις πόρτες – ο χρόνος όμως συνεχίζει να φθείρει τα πάντα

Ο σεισμός της 12ης Ιουνίου 2017 τραυμάτισε  το κτίριο που στεγάζει το μουσείο. Το κτίριο χαρακτηρίστηκε «κίτρινο» και μη επισκέψιμο και από τότε το μουσείο δεν λειτούργησε ξανά.Από εκείνη την ημέρα μέχρι σήμερα πέρασαν εννέα ολόκληρα χρόνια.

Εννέα χρόνια κατά τα οποία οι πόρτες έμειναν κλειστές, οι προθήκες σίγησαν και τα πολύτιμα εκθέματα παρέμειναν εγκλωβισμένα σε έναν χώρο που περιμένει την αποκατάστασή του.Και όσο περνούν τα χρόνια, η αγωνία δεν αφορά μόνο την επαναλειτουργία του μουσείου. Αφορά και την ίδια τη διατήρηση των εκθεμάτων που φιλοξενεί.

Αποφάσεις υπήρξαν. Έργα όμως όχι!

Το 2020 το Δημοτικό Συμβούλιο Δυτικής Λέσβου, με την υπ' αριθμ. 190/2020 απόφασή του, όρισε εκπρόσωπο του Δήμου για όλες τις απαραίτητες διαδικασίες που σχετίζονταν με την έκδοση της βεβαίωσης καθορισμού δικαιούχου στεγαστικής συνδρομής για το σεισμόπληκτο Λαογραφικό Μουσείο Πολιχνίτου.Η συγκεκριμένη απόφαση δημιούργησε την προσδοκία ότι οι διαδικασίες αποκατάστασης θα προχωρούσαν σύντομα.

Τα χρόνια πέρασαν και τίποτα δεν έγινε.Το 2023 εντοπίζουμε στο Τεχνικό Πρόγραμμα του Δήμου Δυτικής Λέσβου για το 2024 ότι εγγράφηκε νέο έργο με τίτλο «Επισκευή Λαογραφικού Μουσείου Πολιχνίτου», συνολικού προϋπολογισμού 100.000 ευρώ από ίδιους πόρους του Δήμου.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει γνωστό ποια είναι η πορεία του έργου, αν ολοκληρώθηκαν οι απαραίτητες μελέτες ή πότε πρόκειται να ξεκινήσουν οι εργασίες.Το αποτέλεσμα είναι ότι οι αποφάσεις υπάρχουν, οι προβλέψεις υπάρχουν, οι δημόσιες αναφορές έγιναν. Αυτό που εξακολουθεί να απουσιάζει είναι το ίδιο το έργο.

Η φθορά δεν περιμένει

Το τοπικό ιστολόγιο «Πανόραμα Πολιχνίτου» έχει αναδείξει επανειλημμένα την κατάσταση που επικρατεί στο μουσείο, περιγράφοντας εικόνες σκόνης, υγρασίας, αποκολλημένων σοβάδων, ρηγματώσεων και εκθεμάτων που χρειάζονται άμεση συντήρηση.

Σε παλαιότερες παρεμβάσεις του σημείωνε χαρακτηριστικά ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο οι φθορές του κτιρίου, αλλά η αίσθηση εγκατάλειψης που δημιουργείται όταν, παρά τις συνεχείς επισημάνσεις, δεν υπάρχει καμία ουσιαστική ανταπόκριση από το Δήμο Δυτικής Λέσβου.

Για τους κατοίκους του Πολιχνίτου είναι το σημείο όπου φυλάσσονται οι αναμνήσεις των παππούδων και των γιαγιάδων τους, τα εργαλεία με τα οποία δούλεψαν, τα υφαντά που δημιούργησαν, τα αντικείμενα που συνόδευσαν μια ολόκληρη εποχή.Δεν κινδυνεύει μόνο ένα κτίριο. Κινδυνεύει η συλλογική μνήμη.

Κάθε χρόνος που περνά χωρίς παρέμβαση δεν επιβαρύνει μόνο το κτίριο. Επιβαρύνει και τα ίδια τα εκθέματα, αλλά κυρίως στέλνει το μήνυμα ότι ένας τόπος μπορεί να μάθει να ζει χωρίς τη μνήμη του.Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο της υπόθεσης.

Τα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα

Σήμερα, σχεδόν μία δεκαετία μετά τον σεισμό, τα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά.Γιατί δεν προχώρησε η αποκατάσταση ενός μουσείου που αποτελεί σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του Πολιχνίτου; Τι απέγινε η στεγαστική συνδρομή που δρομολογήθηκε το 2020; Σε ποια φάση βρίσκεται το έργο που εγγράφηκε στο Τεχνικό Πρόγραμμα του 2024; Υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την επαναλειτουργία του μουσείου ή η υπόθεση έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί;

Μέχρι να δοθούν σαφείς απαντήσεις, το Λαογραφικό Μουσείο Πολιχνίτου εξακολουθεί να παραμένει ένα ακόμη κλειστό δημοτικό κτίριο, με ανεκτίμητης αξίας πολιτιστικούς θησαυρούς να μένουν μακριά από το κοινό και να δοκιμάζονται καθημερινά από τον χρόνο. Ένα μουσείο που δημιουργήθηκε χάρη στην ανιδιοτελή προσφορά πολιτών και που σήμερα περιμένει, σχεδόν σιωπηλά, να δικαιωθεί η προσπάθεια όσων το δημιούργησαν.