Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα ανηφορίσαμε στον Λεπέτυμνο, το βουνό της Βόρειας Λέσβου, για να συναντήσουμε τον Αχιλλέα Κιαχαγιά, έναν από τους τελευταίους βοοτρόφους του νησιού που επιμένουν σε μια μορφή εκτροφής που τείνει να εκλείψει. Σε μια περιοχή ανάμεσα στα χωριά Πελόπη και Υψηλομέτωπο, σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων, λειτουργεί η μονάδα του. Εκεί εκτρέφει 20 αγελάδες ελεύθερης βοσκής, κρεοπαραγωγικής κατεύθυνσης, μαζί με τα μοσχάρια που αυτές έχουν γεννήσει τα δύο τελευταία χρόνια, σε ένα σύστημα εκτατικής εκτροφής που στηρίζεται στη φυσική βλάστηση και όχι στην εντατική σταβλισμένη παραγωγή. Όποιος συναντήσει τον Αχιλλέα γρήγορα καταλαβαίνει πως δεν θα μπορούσε κάνει άλλη δουλειά εκτός από αυτή του κτηνοτρόφου, του αρέσουν τα βουνά, η φύση και η ελευθερία.

Στη Λέσβο, οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι διατηρούν μικρό αριθμό μοσχαριών για πάχυνση και σφαγή, χωρίς να έχουν δικές τους αγελάδες αναπαραγωγής. Η εκτροφή αγελάδων που γεννούν και μεγαλώνουν τα μοσχάρια τους στην ίδια μονάδα θεωρείται εδώ και χρόνια ιδιαίτερα κοστοβόρα δραστηριότητα. Παρ’ όλα αυτά, ο Αχιλλέας συνεχίζει, ακολουθώντας μια οικογενειακή παράδοση που πηγαίνει πίσω στον πατέρα και τον παππού του. Ο ίδιος εξηγεί ότι το κόστος των ζωοτροφών είναι πολύ μεγάλο στη Λέσβο και καταφέρνει να συνεχίζει τη λειτουργία της μονάδας του επειδή διαθέτει βοσκοτόπους όπου βόσκουν τα ζώα του. Επιπλέον σπέρνει στις εκτάσεις που έχει κτηνοτροφικά φυτά, ώστε να βρίσκουν τροφή τα ζώα του.

Τα μοσχάρια που συναντήσαμε είναι διασταυρώσεις Limousin (λιμουζίν) με Charolais (σαρολέ). Κάποια είναι 16 έως 17 μηνών και βρίσκονται στο στάδιο της πάχυνσης, ενώ άλλα μικρότερα, 10 έως 12 μηνών, παραμένουν σε προστατευμένους χώρους μέχρι να αναπτυχθούν πλήρως. Οι αγελάδες είναι ελευθέρας βοσκής όλο τον χρόνο και συμπληρώνουν τη διατροφή τους με ζωοτροφές όποτε είναι αναγκαίο. Οι απώλειες, όπως λέει, περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη γέννα, εκεί όπου παίζεται το πιο κρίσιμο στοίχημα της εκτροφής.

Παράλληλα με τη βοοτροφία, ο Αχιλλέας εκτρέφει 200 πρόβατα για γαλακτοπαραγωγή και καλλιεργεί ελιές. Η καθημερινότητά του είναι μοιρασμένη ανάμεσα σε διαφορετικές δραστηριότητες, όμως η κτηνοτροφία των βοοειδών παραμένει η πιο απαιτητική. Είναι δουλειά πρωί και βράδυ, 12 μήνες τον χρόνο, χωρίς αργίες και χωρίς τη δυνατότητα να πεις σήμερα δεν πάω λόγω καιρού. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, όσο άσχημες κι αν είναι οι συνθήκες, εκείνος θα ανέβει στο βουνό για να φροντίσει τα ζώα του. Μάλιστα, έχει χρειαστεί να ανέβει στο βουνό σε μέρα που το χιόνι έφθανε στο 1,5 μέτρο ύψος. Για τον ίδιο είναι αυτονόητο πως τις περισσότερες ώρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς θα τις περάσει φροντίζοντας τα ζώα του.

Έσοδα και κόστη της βοοτροφίας στο νησί

Η οικονομική πλευρά της βοοτροφίας είναι σκληρή. Η τιμή παραγωγού για το μοσχαρίσιο κρέας κυμαίνεται στα 7 ευρώ το κιλό για τις μοσχίδες και στα 7,5 για τα αρσενικά, ενώ, όπως υποστηρίζει, με βάση το κόστος παραγωγής θα έπρεπε να ξεπερνά τα 8 ευρώ. Την ίδια στιγμή ο καταναλωτής πληρώνει στο ράφι τιμές που φτάνουν έως και τα 18 ευρώ, ανάλογα με το κομμάτι. Το χάσμα αυτό, λέει, δεν αντικατοπτρίζει τον κόπο και τα έξοδα του παραγωγού. Επιπρόσθετα, το ότι ο ίδιος εκτρέφει ζώα ελευθέρας βοσκής δεν πληρώνεται από τους εμπόρους κρέατος, παρότι το κρέας των ζώων αυτών είναι πολύ ανώτερης ποιότητας. Οι προαναφερόμενες τιμές παραγωγού διαμορφώθηκαν το 2025, ενώ μερικά χρόνια πριν οι τιμές παραγωγού στο νησί ήταν πολύ χαμηλότερες και σε καμία περίπτωση δεν κάλυπταν το κόστος παραγωγής.

Ιδιαίτερα βαρύ είναι το κόστος των ζωοτροφών σε ένα νησί όπως η Λέσβος. Η βασική τροφή για τα βοοειδή, το άχυρο, μπορεί στην ηπειρωτική Ελλάδα να θεωρείται σχεδόν δωρεάν, όμως στο νησί φτάνει πανάκριβα. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ένα φορτίο από τη Χαλκιδική του κόστισε 800 ευρώ για το προϊόν και 2.666 ευρώ μόνο για τη μεταφορά. Η διαφορά αυτή καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη βιωσιμότητα της εκτροφής. Τροφές όπως το άχυρο θεωρούνται εύφλεκτες, γι’ αυτό μεταφέρονται μόνο με οχηματαγωγά πλοία και σε πολύ υψηλές τιμές.

Βάσανο οι δασικοί χάρτες

Κομβικό σημείο στη συζήτησή μας με τον Αχιλλέα Κιαχαγιά ήταν οι δασικοί χάρτες. Η περιοχή όπου βρεθήκαμε αποτελεί παραδοσιακά κτηνοτροφική ζώνη πάνω από έναν αιώνα. Στην ίδια περιοχή, σε παλαιότερες εποχές, καλλιεργούνταν σιτάρι και άλλα δημητριακά. Μέσα στον βοσκότοπο ο Αχιλλέας μας έδειξε ένα αλώνι, στοιχείο που αποδεικνύει ότι στην περιοχή καλλιεργούνταν σιτηρά έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Σήμερα όμως πολλές από αυτές τις εκτάσεις έχουν χαρακτηριστεί δασικές, κυρίως λόγω της παρουσίας βελανιδιών και άλλων δασικών ειδών. Για τον Αχιλλέα η βελανιδιά είναι ένα παραγωγικό δέντρο για την κτηνοτροφία, προσφέροντας σκιά τους καλοκαιρινούς μήνες στα ζώα, κλαδιά και βελανίδια που αποτελούν εξαιρετική τροφή.

Η αλήθεια είναι πως οι κάτοικοι της Λέσβου επί πολλές δεκαετίες καλλιεργούσαν τις βελανιδιές για όλους τους παραπάνω λόγους, αλλά και γιατί τα βελανίδια είχαν μεγάλη ζήτηση στα βυρσοδεψεία του νησιού.

Ακόμη και κτήματα που αγοράστηκαν νόμιμα τη δεκαετία του 1950 ή του 1960, με συμβόλαια που τα χαρακτηρίζουν ρητά ως αγρούς, εμφανίζονται σήμερα στους χάρτες ως δάση. Ο ίδιος αντιμετωπίζει μεγάλο πρόβλημα με τους δασικούς χάρτες και έχει καταθέσει αντιρρήσεις από το 2020, όμως 5 χρόνια μετά δεν έχει λάβει καμία απάντηση. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ιδιοκτησιακό. Αφορά άμεσα τις επιδοτήσεις και τη δυνατότητα δήλωσης των εκτάσεων ως βοσκοτόπων. Πρακτικά δηλαδή εκτάσεις που αποκτήθηκαν από τον ίδιο και τους προγόνους του με κόπους και προσπάθειες ετών κινδυνεύουν να καταστούν μη αξιοποιήσιμες αν οριστικοποιηθεί ο χαρακτηρισμός τους ως δασικές. Με την εφαρμογή των διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης, η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο δύσκολη, μετατρέποντας πραγματικούς βοσκότοπους σε ανύπαρκτους στα χαρτιά.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ

Στο θέμα των επιδοτήσεων ο Αχιλλέας είναι ξεκάθαρος. Θεωρεί ότι επί χρόνια υπήρχε στρέβλωση, με ανθρώπους άσχετους με την παραγωγή να αποκομίζουν μεγάλα ποσά. Πιστεύει πως η ευρωπαϊκή παρέμβαση ήταν αναγκαία για να μπει μια τάξη, αφού, όπως λέει, αν τα χρήματα ήταν αποκλειστικά ελληνικά, τίποτα δεν θα είχε αποκαλυφθεί. Για τον ίδιο, οι επιδοτήσεις δεν είναι μέσο πλουτισμού αλλά εργαλείο, ώστε να καλυφθούν τα κόστη και να εξασφαλιστεί ένα αξιοπρεπές εισόδημα για τον αγρότη και τον κτηνοτρόφο.

Δείτε το βίντεο εδώ: